RAAD VOOR DE MEDEDINGING
RAAD VOOR DE MEDEDINGING
Beslissing nr. 2011-C/C-23 van 12 augustus 2011
Zaak MEDE-C/C-11/0010: Belgacom NV / Wireless Technologies BVBA
I. Procedure
2. Op 11 juli 2011 heeft de Auditeur-generaal zijn gemotiveerd verslag aan de Raad voor de Mededinging overgemaakt. Het onderzoeksdossier werd op 12 juli 2011 aan de Raad overgemaakt.
3. De Auditeur-generaal stelt in zijn verslag dat in de loop van het onderzoek is gebleken dat door deze operatie een daadwerkelijke mededinging op de betrokken Belgische productmarkt(en) op significante wijze wordt belemmerd, onder andere door het in het leven roepen of versterken van een machtspositie zoals bedoeld in artikel 8, § 4 WBEM.
De Auditeur-generaal heeft de aanmeldende partij hiervan op 27 juni 2011 ingelicht met toepassing van artikel 56, eerste lid WBEM. In dat geval voorziet artikel 56, tweede lid WBEM immers in de mogelijkheid om verbintenissen aan te bieden die bedoeld zijn om een beslissing van toelaatbaarheid op grond van artikel 58, § 2, eerste lid, 1° WBEM te verkrijgen.
Belgacom heeft gebruik gemaakt van de mogelijkheid om verbintenissen aan te bieden. Deze verbintenissen werden door de Auditeur-generaal onderworpen aan een markttest, waarvan de resultaten worden weergegeven in het verslag.
4. De volgende ondernemingen hebben een verzoek ingediend om te worden gehoord door de kamer van de Raad: Tecteo/Brutélé op 24 juni 2011, Telenet NV (hierna: “Telenet”) op 24 juni 2011 en KPN Group Belgium NV (hierna: “KPN Group Belgium”) op 20 juli 2011. Telenet heeft tevens verzocht om toegang tot het onderzoeksdossier, ten minste tot de niet- vertrouwelijke versie van het verslag van de Auditeur-generaal. KPN Group Belgium heeft verzocht om toegang tot het dossier.
5. Bij beslissing van 12 juli 2011 heeft de tweede kamer van de Raad voor de Mededinging beslist dat Xxxxxx/Brutélé die geen partij zijn bij de operatie van een voldoende belang doen blijken om te worden gehoord.
6. Bij brief van 29 april 2011 aan de voorzitter van de Raad heeft het Platform Telecom Operators & Service Providers VZW (hierna: het Platform) bezorgdheid geuit over de mogelijke gevolgen van de aangemelde concentratie.
Bij beslissing van 13 juli 2011 heeft de tweede kamer beslist het Platform te horen over deze concentratie.
7. Bij beslissing van 18 juli 2011 heeft de tweede kamer van de Raad beslist dat Telenet die geen partij is bij de operatie van een voldoende belang doet blijken om te worden gehoord. Tevens werd het verzoek van Telenet ingewilligd om toegang te krijgen tot een niet- vertrouwelijke versie van het verslag van de Auditeur-generaal.
8. Bij beslissing van 20 juli 2011 heeft de tweede kamer van de Raad beslist dat KPN Group Belgium die geen partij is bij de operatie van een voldoende belang doet blijken om te
worden gehoord. Tevens werd KPN Group Belgium toegang gegeven tot een niet- vertrouwelijke versie van het verslag van de Auditeur-generaal.
9. Op 4 augustus 2011 hebben Telenet en KPN Group Belgium schriftelijke opmerkingen ingediend.
Overeenkomstig artikel 57, § 3, tweede lid WBEM heeft een raadslid van de Raad dat geen deel uitmaakt van de kamer die de beslissing neemt zich uitgesproken over de vertrouwelijkheid van informatie die deze ondernemingen aan de Raad wensten mee te delen.
Deze schriftelijke opmerkingen werden in niet-vertrouwelijke versie meegedeeld aan Belgacom.
10. Op 4 augustus 2011 heeft ook het Platform eveneens schriftelijke opmerkingen ingediend in de vorm van een PowerPoint presentatie op papieren drager. Deze werd eveneens aan Belgacom meegedeeld.
11. Op 8 augustus 2011 heeft Belgacom schriftelijke opmerkingen ingediend.
12. De tweede kamer van de Raad voor de Mededinging heeft de zaak behandeld ter zitting van 10 augustus 2011. Op die zitting werden de auditeur, vergezeld van een medewerker van de Algemene Directie Mededinging, voormelde derde ondernemingen Telenet, Tecteo/Brutélé en KPN Group Belgium, en de aanmeldende partij Belgacom NV gehoord.
13. De koper: Belgacom NV (hierna: “Belgacom”). Zij is een naamloze vennootschap van publiek recht naar Belgisch recht, met maatschappelijke zetel te 0000 Xxxxxxx, Xxxxxx Xxxxxx XX-xxxx 00.
Belgacom en de door haar gecontroleerde ondernemingen zijn leverancier van elektronische communicatiediensten en bieden producten en oplossingen aan via verschillende merken, meer bepaald Belgacom, Proximus, Telindus/Belgacom ICT en Skynet. De Belgacom groep is actief in de volgende drie businesssegmenten: vastelijndiensten (FLS), mobiele communicatiediensten (MCS) en internationale carrierdiensten (ICS).
14. De verkopers zijn de aandeelhouders van de doelonderneming Wireless Technologies BVBA, namelijk Buy Europe Distributions Limited en The Phone House Holdings (UK) Limited.
15. De doelonderneming: Wireless Technologies BVBA. Zij heeft haar maatschappelijke zetel te 0000 Xxxxx-Xxxxxxxxxx, Stationsstraat 34, en exploiteert in België het The Phone House-distributiekanaal (verder “TPH” genaamd).
TPH is actief in de distributie van producten en diensten op het gebied van elektronische communicatie. Zij oefent deze activiteiten uit in België via een keten van eigen en shop-in- shop-winkels. TPH beschikt in België over een netwerk van 114 verkooppunten waarvan 83 eigen winkels en 31 zogenaamde shops-in-shops (TPH verkooppunten in vestigingen van Carrefour). Tevens exploiteert TPH 17 Belgacom Centers voor rekening van Belgacom.
TPH verdeelt producten en diensten van vaste en mobiele telefonie, Internet en digitale televisie, met dien verstande dat het accent vooral ligt op mobiele telefoniediensten en - producten.
In het gamma van telecommunicatieproducten, verkoopt TPH GSM toestellen, computers, accessoires waaronder headsets, beschermhoesjes, geheugenkaarten, enz.
TPH heeft ook een ruim aanbod aan telecommunicatiediensten zoals online-advies, data back- up en transfer voor GSM toestellen alsook de overname van GSM toestellen en computers. Verder verkoopt TPH ook verzekeringen voor diezelfde producten.
Beschrijving van de transactie
16. De aanmelding betreft een overeenkomst tot aandelenverkoop (“share purchase agreement”), die op 14 april 2011 gesloten werd.
Krachtens deze “share purchase agreement” zal Belgacom 100% van de aandelen in Wireless Technologies verwerven, en daarmee de uitsluitende zeggenschap over deze vennootschap verkrijgen.
17. De aangemelde operatie is een concentratie in de zin van artikel 6, § 1, 2° WBEM. Aanmeldingsdrempels
18. De betrokken ondernemingen totaliseerden in 2010 in België samen een totale omzet van meer dan 100 miljoen euro. Zowel Belgacom als Wireless Technologies heeft een omzet in België van meer dan 40 miljoen euro.
De drempels waarin artikel 7, § 1 WBEM voorziet zijn overschreden. De concentratie valt binnen het toepassingsgebied van de WBEM.
19. De Auditeur-generaal stelt op basis van het gevoerde onderzoek vast dat in de markt grote bezorgdheid heerst betreffende voorliggende transactie en concludeert dat de voorliggende concentratie binnen het toepassingsgebied van de wet valt en vastgesteld moet worden dat er ernstige twijfels bestaan omtrent de toelaatbaarheid van de concentratie. De Auditeur-generaal stelt dan ook voor de procedure van bijkomend onderzoek zoals bepaald in artikel 59 WBEM in te zetten.
De besluiten waartoe het verslag komt kunnen als volgt weergegeven worden.
20. Het verslag beschrijft de relevante horizontale en verticale productenmarkten alsook hun geografische dimensie en komt, na een analyse van de marktaandelen van de betrokken ondernemingen, tot de conclusie dat de volgende vijf markten (één horizontaal en vier verticaal) als betrokken markten dienen te worden beschouwd: de horizontale retailmarkt voor de distributie/verkoop/wederverkoop van diensten en producten van elektronische communicatie (nationaal en regionaal/lokaal), de retailmarkt voor vaste telefoondiensten (nationaal), de retailmarkt voor mobiele telefoondiensten (nationaal), de retailmarkt voor (breedband)internettoegangsdiensten (nationaal) en de retailmarkt voor de levering van televisiesignalen (regionaal naar verzorgingsgebied van de kabeloperatoren).
21. Volgens het verslag is er een sterk vermoeden dat Belgacom significante marktmacht heeft op drie verticale betrokken markten: de retailmarkt voor vaste telefoondiensten, de retailmarkt voor mobiele telefoondiensten en de retailmarkt voor (breedband) internettoegangsdiensten.
22. Het verslag heeft de mogelijke horizontale en verticale gevolgen van de concentratie geanalyseerd.
23. Wat de horizontale gevolgen op nationaal vlak betreft benadrukt het verslag dat TPH een bevoorrechte partner is van de concurrenten van Belgacom en dat de marktaandelen van Belgacom in de verkopen van TPH niet in verhouding staan tot de marktaandelen van Belgacom op de stroomopwaartse markten waar zij aanwezig is. Verder stelt het verslag dat het in het toebedeelde tijdsbestek niet mogelijk was een grondige analyse te maken van de gevolgen van de concentratie op regionaal/lokaal vlak en het verslag beperkt zich tot het weergeven van de visie van de concurrerende operatoren.
24. Met betrekking tot de verticale niet-gecoördineerde gevolgen analyseert het verslag twee soorten van marktafscherming: bron - en klantafscherming. Het verslag beschrijft voornamelijk de kritische reacties van concurrenten van Belgacom m.b.t. de verticale gevolgen van de concentratie. Verder verwijst het verslag naar het feit dat door de concentratie de laatste gespecialiseerde multi-operator distributeur, die vooral door de concurrenten van Belgacom gebruikt wordt, verdwijnt en dat het afsnijden van de toegang tot dit kanaal voor alternatieve operatoren en concurrenten problematisch is. Het verslag analyseert ook de mogelijke significante toename van de inkoopmacht van de Belgacom/TPH fusieonderneming wat mobiele handsets betreft.
25. Het verslag beschrijft tevens de verbintenissen die Belgacom heeft aangeboden alsook de resultaten van de markttest die tijdens het onderzoek heeft plaatsgevonden. De Auditeur- generaal merkt op dat de door Belgacom aangeboden verbintenissen niet tegemoet lijken te komen aan de door concurrerende operatoren geuite bezorgdheden. Hijzelf is dezelfde mening toegedaan.
De Auditeur-generaal stelt voor de procedure van bijkomend onderzoek zoals bepaald in artikel 59 WBEM in te zetten, op grond van de overweging dat er ernstige twijfels bestaan over de toelaatbaarheid van de concentratie.
26. De Raad is van oordeel dat het onderzoek dat tot dusver is gevoerd, aangevuld met de gegevens die na het indienen van het verslag aan de kamer werden aangereikt door Belgacom, door de derden die de kamer van de Raad heeft gehoord en door de auditeur, niet van dien aard is dat tot het besluit kan worden gekomen dat de aangemelde concentratie, met de door Belgacom aangeboden verbintenissen, niet tot gevolg heeft dat een daadwerkelijke mededinging op de Belgische markt of een wezenlijk deel daarvan op significante wijze wordt belemmerd.
De Raad kan de aangemelde concentratie in de huidige stand van de procedure, zonder bijkomend onderzoek, dan ook niet toelaatbaar verklaren. Er bestaan immers ernstige twijfels omtrent de toelaatbaarheid van de concentratie.
27. Zonder de omvang van het bijkomend onderzoek, dat tot de bevoegdheid behoort van de auditeur, bijgestaan door de medewerkers van de Algemene Directie Mededinging, op enige wijze te willen beperken, hebben de ernstige twijfels van de Raad voornamelijk betrekking op volgende punten.
28. Wat betreft de gevolgen van de aangemelde concentratie op horizontaal vlak bestaat onzekerheid over het marktaandeel van Belgacom na concentratie op de markt die de Auditeur-generaal in het verslag heeft omschreven als de nationale (retail)markt voor distributie/verkoop/wederverkoop van diensten en producten van elektronische communicatie. Meer bepaald lijkt vooral het marktaandeel inzake de zogenaamde post-paid mobiele diensten (aankoop van beltijdseenheden met abonnement) aandacht te verdienen.
29. De cijfers die in het verslag worden vermeld, deze die door Belgacom zelf worden gegeven, en deze die door met name KPN Group Belgium worden gegeven vertonen onderling afwijkingen. Deze verschillen lijken de berekening van de concentratiegraad (HHI index) merkbaar te kunnen beïnvloeden.
30. In verband met de beschikbare gegevens over het marktaandeel van Belgacom na concentratie bestaat een tweede aandachtspunt.
Tot dusver zijn marktaandelen voornamelijk berekend op grond van het aantal verkoopspunten. Het lijkt aangewezen dat de kamer van de Raad eveneens kennis zou kunnen nemen van gegevens die betrekking hebben op het onderscheiden aandeel, dit is het relatief gewicht, van de verschillende verkooppunten in de omzet.
31. De geografische afbakening van deze productenmarkt lijkt, naast de nationale dimensie waarvan tot dusver in het onderzoek van deze concentratie is uitgegaan, eveneens een meer lokale dimensie te kunnen hebben, die bepaald wordt door het gebied waarbinnen een verkoopspunt voor de eindgebruiker binnen een beperkte tijd bereikbaar is.
Er zijn aanwijzingen dat de voorgenomen concentratie in bepaalde van deze gebieden verdergaande gevolgen zou kunnen hebben wat betreft de mate van geconcentreerdheid van het aanbod op de markt dan op nationaal vlak.
De Raad erkent dat het onderzoek naar de afbakening van relevante lokale markten en de mededingingsrechtelijke analyse die erop berust meer tijd kunnen vergen dan voorhanden was vooraleer het verslag diende te worden ingediend, zoals in het verslag wordt gesteld.
Weliswaar is tijdsdruk op zichzelf geen reden om de procedure van bijkomend onderzoek in te zetten. In deze zaak zijn er evenwel reeds andere motieven dan de afwezigheid van gegevens betreffende de concentratiegraad van kleinere geografische gebieden die op zichzelf bron zijn van ernstige twijfels, zodat er hoe dan ook aanleiding is tot bijkomend onderzoek van deze concentratie in het algemeen. Bovendien zijn er, ook wat betreft de concentratiegraad in kleinere geografische gebieden, reeds aanwijzingen in het dossier voorhanden waaruit afgeleid kan worden dat een bijkomend onderzoek gewettigd lijkt.
32. Een mogelijk gevolg van de concentratie op verticaal vlak bestaat in het belemmeren van de toegang van effectieve of potentiële concurrenten tot de eindgebruikers (klantafscherming). Een verticale concentratie kan van invloed zijn op de bovenwaartse concurrenten doordat hun kosten voor toegang tot benedenwaartse afnemers worden verhoogd of doordat hun toegang tot een toereikend klantenbestand wordt beperkt.
33. Het lijkt geloofwaardig dat de winkels van The Phone House voor bepaalde concurrenten van Belgacom op stroomopwaartse markten voor het verlenen van diensten en producten van elektronische communicatie, voornamelijk mobiele telefonie, een zeer belangrijk afzetkanaal betekenen.
Het lijkt eveneens geloofwaardig dat het voor bepaalde bestaande of potentiële operatoren niet rendabel is om verkooppunten te hebben die alleen diensten van die operator aanbieden (exclusieve verkooppunten). Bovendien lijkt het onzeker of deze operatoren, in relevante lokale geografische gebieden, gemakkelijk toegang kunnen krijgen tot winkelruimten.
34. Het lijkt niet ongeloofwaardig dat The Phone House, eens overgenomen door Belgacom, voor andere operatoren nog moeilijk als een volwaardige gespecialiseerde keten van zogenaamde multi-operator winkels zal gelden, dat wil zeggen op gelijkwaardige wijze een afzetkanaal voor meerdere operatoren kan zijn.
35. Uit het geheel van de gegevens die door de onderzoeksinstantie, door Belgacom en door de derden die de kamer heeft gehoord worden aangereikt, blijkt dat voormelde punten met betrekking tot de gevolgen van de concentratie op verticaal vlak, dat wil zeggen wat betreft mogelijke uitsluiting van concurrenten van Belgacom op stroomopwaartse markten, voornamelijk deze voor het verlenen van mobiele telefoniediensten, bijkomend onderzoek verdienen.
36. Het is ten slotte voor ernstige twijfel vatbaar of de vraag of de ernstige twijfels die de toelaatbaarverklaring van de concentratie in de weg staan, weggenomen worden door de verbintenissen die door Belgacom worden voorgesteld, bevestigend beantwoord kan worden.
37. Belgacom heeft voorgesteld dat het zich ertoe zou verbinden bepaalde verkooppunten van The Phone House af te stoten en voor de overige verkooppunten het multi-operator model te behouden. Met dit laatste is bedoeld dat de niet af te stoten verkooppunten naast diensten en producten van Belgacom ook diensten en producten van andere operatoren inzake elektronische communicatie zouden blijven aanbieden.
38. Zoals aangestipt in randnummer 34 blijkt uit de voorhanden zijnde gegevens dat het niet verzekerd lijkt dat het multi-operator model van een winkelketen die in handen is van een operator zoals Belgacom gehandhaafd kan blijven op een wijze die voor de andere operatoren redelijkerwijze bevredigend kan zijn.
39. Daarnaast lijkt, met het oog op het afwenden van een significante belemmering van de mededinging, de ligging van eventuele af te stoten verkooppunten van belang te kunnen zijn.
Het criterium dat door Belgacom is gebruikt om de af te stoten verkooppunten te bepalen staat niet in verband met de ligging van de in het voorliggende aanbod van Belgacom niet af te stoten verkooppunten.
– Stelt vast dat de aangemelde concentratie binnen het toepassingsgebied van de wet tot bescherming van de economische mededinging, gecoördineerd op 15 september 2006, valt,
– Stelt vast dat er ernstige twijfels bestaan omtrent de toelaatbaarheid van de concentratie,
– Beslist de procedure van bijkomend onderzoek, bedoeld in artikel 59 van de wet, in te zetten.
Xxxxx beslist en uitgesproken door de tweede kamer van de Raad voor de Mededinging, samengesteld uit Xxxxxxx Xxxx, voorzitter van de Raad en voorzitter xxx xx xxxxx, Xxxxxxxxx Xxxxxxxxx, ondervoorzitter van de Raad, en Xxxx Xxxxxxxx, raadslid van de Raad, op 12 augustus 2011.
Kennisgeving van deze beslissing gebeurt aan Belgacom NV, Tecteo, Brutélé, Telenet NV, KPN Group Belgium NV, het Platform Telecom Operators & Service Providers VZW en de Minister die de Economie in zijn bevoegdheid heeft.