YIL : 2022 SAYI : 11

T.C. DANISTAY KARARLAR DERGISI

YIL : 2022 SAYI : 11

ULUSLARARASI SÖZLEŞMELERE ATIF YAPILAN DANIŞTAY KARARLARI

DANIŞMA VE İDARİ UYUŞMAZLIKLAR İLE MEMURLAR VE DİŠER KAMU GÖREVLİLERİNİN YARGILANMALARINA İLİŞKİN KARARLAR

BAŞKANLAR KURULU, İÇTİHATLARI BİRLEŞTİRME KURULU, İDARİ VE VERGİ DAVA DAİRELERİ KURULLARI VE DAİRE KARARLARI

YARGILAMA USULÜ KARARLARI İLKE KAVRAM DİZİNİ DANIŞTAY YAYINLARI

JOURNAL OF TURKISH COUNCIL OF STATE’S JUDGMENTS

YEAR : 2022 ISSUE : 11

JUDGEMENTS OF TURKISH COUNCIL OF STATE WHICH REFER TO THE INTERNATIONAL CONVENTIONS

JUDGEMENTS ON ADVICE, ADMINISTRATIVE DISPUTES AND THE TRIAL OF THE OFFICIALS AND OTHER PUBLIC OFFICIALS

JUDGEMENTS OF THE BOARD OF PRESIDENTS, BOARD OF THE UNIFICATION OF CASE LAWS, PLENARY SESSIONS OF THE ADMINISTRATIVE AND TAX LAW CHAMBERS AND THE ADMINISTRATIVE AND TAX LAW CHAMBERS

JUDGEMENTS ON ADMINISTRATIVE PROCEDURE GLOSSARY

PUBLICATIONS OF TURKISH COUNCIL OF STATE

T.C. DANIŞTAY KARARLAR DERGİSİ DANIŞTAY TASNİF VE YAYIN KURULU

Başkan	: ▇▇▇▇▇ ▇▇▇▇ ▇▇▇▇▇	▇▇▇▇▇▇▇▇ ▇▇▇▇▇▇▇ Daire Başkanı
Üye	: Hicabi ECE	Danıştay Birinci Daire Üyesi
Üye	: Doç.Dr. ▇▇▇▇▇▇ ▇▇▇▇▇	Danıştay Onüçüncü Daire Üyesi
Üye	: ▇▇▇ ÜRKER	İdari Dava Daireleri Kurulu Üyesi
Üye	: ▇▇▇▇▇ ▇▇▇▇▇▇▇	Danıştay Üyesi – Genel Sekreter

▇▇▇▇▇▇▇▇ ▇▇▇▇▇▇ VE YAYIN YÜRÜTME BÜROSU

Başkan : ▇▇▇▇▇ ▇▇▇▇▇▇▇

Genel Sekreter Yardımcısı : Sait MİCANOŠLU

Tetkik Hakimi : ▇▇▇▇▇ ▇▇▇▇ ▇▇▇▇▇▇▇▇▇▇

Yayın İşleri Müdürü : ▇▇▇▇▇ ▇▇▇▇▇▇

Yazışma Adresleri

. Yayınlarla, satın alma ve abonelik işleri ile ilgili konularda

T.C. Danıştay Başkanlığı Yayın İşleri Müdürlüğü

Tel : ▇ (▇▇▇) ▇▇▇ ▇▇ ▇▇ E-posta : ▇▇▇▇▇@▇▇▇▇▇▇▇▇.▇▇▇.▇▇

. ▇▇▇▇▇▇▇▇▇▇▇▇▇ ▇▇▇▇▇▇▇▇▇ ▇▇▇▇▇▇▇▇▇▇ ▇▇▇▇▇▇▇ ▇▇: ▇▇▇ ▇▇▇▇▇▇▇▇▇ ▇▇▇▇ ▇▇. Km. Çankaya / ANKARA

Basım Yeri : Ankara Açık Ceza İnfaz Kurumu / An-ce Matbaası

İÇİNDEKİLER

ULUSLARARASI SÖZLEŞMELERE ATIF YAPILAN DANIŞTAY KARARLARI

Sayfa

Uluslararası Sözleşmelere Atıf Yapılan Kararlardan Çevirisi Yapılanlar 7

Uluslararası Sözleşmelere Atıf Yapılan Kararlar 37

DANIŞMA VE İDARİ UYUŞMAZLIKLAR İLE MEMURLAR VE DİŠER KAMU GÖREVLİLERİNİN YARGILANMALARINA İLİŞKİN KARARLAR

Birinci Daire Kararları 46

YARGI KARARLARI

Başkanlar Kurulu Kararları 67

İçtihatları Birleştirme Kurulu Kararları 73

İdari Dava Daireleri Kararları

İdari Dava Daireleri Kurulu Kararları 137

İkinci Daire Kararları Beşinci Daire Kararları Altıncı Daire Kararları Sekizinci Daire Kararları Onuncu Daire Kararları Onikinci Daire Kararları Onüçüncü Daire Kararları

Vergi Dava Daireleri Kararları

182

208

290

330

358

398

439

Vergi Dava Daireleri Kurulu Kararları 516

Üçüncü Daire Kararları Dördüncü Daire Kararları Yedinci Daire Kararları Dokuzuncu Daire Kararları

Yargılama Usulü Kararları

İdari Dava Daireleri Kararları Vergi Dava Daireleri Kararları

İlke-Kavram Dizini Danıştay Yayınları Ekler

584

603

635

655

692

742

785

797

807

CONTENTS

JUDGEMENTS OF TURKISH COUNCIL OF STATE WHICH REFER TO THE INTERNATIONAL CONVENTIONS

Page

Translated Judgements which refer to the International Conventions 7

Judgements which refer to the International Conventions 37

JUDGEMENTS ON ADVICE, ADMINISTRATIVE DISPUTES AND THE TRIAL OF THE OFFICIALS AND OTHER PUBLIC OFFICIALS

Judgements of the 1st Chamber 46

JUDGEMENTS

Judgements of the Board of Presidents 67

Judgements of the Board of the Unification of Case Laws 73

Judgements of the Administrative Law Chambers

Judgements of Plenary Session of the Administrative Law Chambers 137

Judgements of the 2nd Chamber Judgements of the 5th Chamber Judgements of the 6th Chamber Judgements of the 8th Chamber Judgements of the 10th Chamber Judgements of the 12th Chamber Judgements of the 13th Chamber

Judgements of Tax Law Chambers

182

208

290

330

358

398

439

Judgements of Plenary Session of the Tax Law Chambers 516

Judgements of the 3rd Chamber Judgements of the 4th Chamber Judgements of the 7th Chamber Judgements of the 9th Chamber

Judgements on Administrative Procedure

584

603

635

655

Judgements of Plenary Session of the Administrative Law Chambers 692

Judgements of Plenary Session of the Tax Law Chambers 742

Glossary 785

Publications of Turkish Council of State 797

APPENDIX 807

Sixth Chamber

TRANSLATED JUDGEMENTS WHICH REFER TO THE INTERNATIONAL CONVENTIONS

REPUBLIC OF TURKEY COUNCIL OF STATE SIXTH CHAMBER

Docket No : 2019/20158 Judgment No : 2022/3486

Keywords: -Right to a Fair Trial,

-Failure to Implement the Requirements of the Judgment,

-Rendering Judicial Act Ineffective,

-European Convention on Human Rights

Summary: About the fact that, since the right to a fair trial includes not only the right of access to a court, but also the right to have a judgment or decision enforced, the failure to implement the requirements of the judicial decision within a reasonable period of time and the attempt to render the judicial acts ineffective by taking action in the same direction as the administrative act decided to be annulled constitutes a violation of Article 138 of the Constitution, the right to a fair trial guaranteed by Article 6 of the European Convention on Human Rights and the principle of the rule of law.

APPELLANTS :

I-(Defendant) : Ankara Metropolitan Municipality

ATTORNEY : Att. ...

II-(Intervener on the Defendant's Side) : … Planning and Engineering Limited Company

ATTORNEY : Atty. …, Atty. …

OPPONENT PARTY (PLAINTIFFS) : 1- …, 2- …, 3- …, 4- …,

5- …, 6- …

ATTORNEY : Atty. …, Atty. …

SUBJECT OF THE REQUEST : It is requested that the decision of the 5th Administrative Cases Chamber of the Ankara Regional

Sixth Chamber

Administrative Court dated 28/06/2019 and numbered E:2018/1163, K:2019/626 be reversed on appeal.

JUDGEMENT PROCESS:

Subject of the Lawsuit: It has been requested to annul the 1/25.000 scale master plan and 1/5000 scale master plan amendments approved by the Ankara Metropolitan Municipality ▇▇▇▇▇▇▇▇'▇ decision dated 13.05.2016 and numbered 1000 regarding the immovable property located in Ankara Province, Mamak District, Ortaköy Neighborhood, parcel numbered ... and the decision of the Ankara Metropolitan Municipality Assembly dated 12.08.2016 and numbered 1634 regarding the rejection of the objection made to these plan amendments within the public display period.

Summary of the First Instance Court Decision: In the decision of Ankara 2nd Administrative Court dated 08/06/2018 and numbered E:2017/311, K:2018/1224; upon collective evaluation of the expert report prepared as a result of the on-site discovery and expert examination and the information and documents in the file, it is concluded that; the population of the eastern planning region, in which the area subject to the lawsuit is located, was 426.652 people as of 2000 according to the Explanatory Report, approved on 16.02.2007, on Capital Ankara Master Plan 2023 of 1/25.000 scale, however, a population of 1,670,000 people has been assigned with various approved plans within the region, and it is envisaged that the plans of the district and first level municipalities, which include exaggerated projections, will be revised and the population in the eastern planning region will be kept at the level of 900,000 people; it is stated in the 2014-2023 Ankara Regional Plan prepared by the Ankara Development Agency that more housing is produced in Ankara than needed, and that despite such rapid and surplus housing development, there has been no significant decrease in neither housing prices nor the number of tenants nor housing costs and the population increase corresponding to the 483,085 housing units built in Ankara between 2002-2011 should have been 1,593,371 people, whereas the actual population increase in the same period was only 756,956 people; there is no need for new housing in Ankara, in the preparation phase of 1/25.000 scale master zoning plan approved as of 2007 the statistical data on population according to the target year 2023 were investigated, the potential of the regions and the profile they will acquire in 2023 were determined by use of sectoral analyses and regional population projections; in addition to Bayındır Dam being the

Sixth Chamber

dam supplying drinking water as of aforementioned date, recreation and afforestation areas were introduced in the region taking into account the profiles identified and targeted population determined for the settlements, the characteristics, environmental and unique qualities of the subject area and its immediate surroundings; although the dam in question was de- qualified for drinking water in 2010, opening an area with a water catchment basin and environmental value to high-density construction and assigning a population of 54,000 people without a scientific study on the need for housing in the region will increase the pressure for housing in its immediate vicinity; no scientific, objective and technical justifications for the necessity of establishing new settlement areas in the region have been put forward; in the 1/25.000 scale master development plan approved as of 2007, the gross population density is determined as 60 to 100 k/ha in medium density development areas and 40 to 60 people/hectare in sparse density development areas; that, the west and north of the nearby settlement of Kutludüğün are identified as sparse density urban development areas; it is contrary to the public interest, regional conditions and the principle of equality to make a definition of "gross density", which is not included in the Spatial Plans Construction Regulation, in the 1/25.000 scale master development plan amendment subject to the lawsuit and to destroy recreation and afforestation areas and to introduce a denser construction while the highest density in the nearby residential development areas is 60 persons/ha; it is concluded, in the lawsuits filed against the previous 1/25.000 and 1/5000 scale master development plan amendments approved in 2014 and 2015 regarding the planning area subject to the lawsuit, that the projection of 13,500 housing units and a population of 54,000 people in the area is contrary to the principles of urbanism, planning principles and regional conditions; the grounds for annulment of the courts that the amount of urban equipment space needed by the projected population is not allocated, some of the urban equipment are below the standards and some of them are not allocated at all also apply in terms of the plans subject to the lawsuit; in the 1/5000 scale master development plan subject to the lawsuit, 30% of the central business areas are allocated for high density residential use, although low density residential areas are planned around the areas allocated for central business use; no urban equipment is provided in exchange for the residential use created in central business areas; this situation will cause the inadequate urban equipment areas to become even more inadequate, and a considerably higher building density is foreseen for the central business

Sixth Chamber

area and regional trade center uses than the residential areas in the immediate vicinity; while there is a great need for breathing areas such as recreation areas and forested areas in Ankara, removing these uses and allocating a large area of central business area and trade area, which is not needed in the region, is not suitable for the conditions of the region; in the 1/5000 scale master development plan subject to the lawsuit, a gradual implementation of precedent cases is envisaged for residential areas, and E:

2.00 construction right is introduced for residential parcels of 15.000 m² and above; since the size of the parcels will be determined by parceling, leaving the plan decisions to parceling is contrary to the zoning legislation; in addition, there is also no definition of the criteria by which the 15,000 m2 parcel size will be determined; since it is unclear in which area this arrangement will be used and how large parcels will be created, it will negatively affect the urban equipment standards; in addition, the introduction of a right to construct 2-storey building, which is far above encouraging the formation of large parcels, is contrary to the principle of equality and will disrupt the integrity of the plan and the balance of urban equipment; the granting of zoning rights exceeding incentive approach in the area where high density construction rights have already been introduced through the plans subject to the lawsuit is contrary to the regional conditions, urbanism and planning principles. Based on the grounds stated above, it has been decided to cancel the transaction subject to the lawsuit, which is contrary to the law.

Summary of the Decision of the Administrative Cases Chamber of the Regional Administrative Court: Upon overall evaluation of the additional expert report received at the appeal stage and the information and documents in the file, the appeal application is dismissed pursuant to paragraph 3 of Article 45 of the Administrative Procedure Law No. 2577 based on following grounds: regional plans prepared by development agencies are reference documents for the strategic plans and development plans of local governments; environmental layout, master and implementation zoning plans should be prepared in accordance with the regional plan decisions as per Articles 5 and 8 of the Zoning Law No. 3194; in this context, the 2014-2023 Ankara Regional Plan prepared by the Ankara Development Agency was approved by the decision of the High Council for Regional Development dated 30.12.2014 and numbered 2014/1; the said plan is not at the scale of implementation due to the planning technique and hierarchy, but contains decisions and indications at a higher scale; it is stated in the said regional plan that more housing is

Sixth Chamber

produced in Ankara than that is needed, and the construction sector has increased in recent years, resulting in an increase in housing supply in excess of demand; however, despite such rapid and surplus housing growth, there has not been a significant decrease in house prices and the proportion of renters, housing for the middle income group can be produced through mass housing projects, policies to improve the quality of space in unhealthy built-up areas can be implemented and urban transformation policies can be supported, and although the main carrier axes that will shape the macro form of Ankara are Eskişehir, Konya and Istanbul roads, the city has grown in the form of oil stains, and this means that growth is uncontrolled and unplanned, and this contradicts the principles of sustainable urban growth, and rapid urban sprawl and fraying complicate the provision of urban services, increase infrastructure costs and vehicle dependency, and consequently move Ankara further and further away from a sustainable growth pattern, and due to the fact that Ankara is a province with a high rate of migration, the migrant population causes urban services and infrastructures to be inadequate, and education, health and infrastructure services are generally lower than the urban average, especially in areas with densely settled migrant populations (Yenimahalle, Mamak, Altındağ, Sincan, Etimesgut and Gölbaşı), and the decisions will be taken to halt the pressure for expansion and growth in the peripheries of Ankara; furthermore, the plan amendment subject to the lawsuit is contrary to the development scheme of the 1/25.000 scale master development plan approved in 2007, and damages the integrity and continuity of the plan; the additional population brought in will negatively affect transportation and technical infrastructure and harm the targeted urban development and it will also increase the housing pressure on the nearby forest areas and the recreation areas around the Bayındır Dam and the areas to be afforested; in the 1/100.000 scale environmental plan explanation report approved by the same administration, it is stated that, while the protection of the plan decisions subject to the lawsuit constitutes a separate contradiction, there is twice as much planned area in Mamak district than the area sufficient for the population to be reached in 2038; the allocation of settlement areas in excess of the need in the plans that should be issued for public benefit and the continuation of the same approach in the 1/100.000 scale environmental layout plan approved later on is not compliant with the integrity of the plan, zoning legislation, urbanism principles, planning principles and public interest.

Sixth Chamber

ARGUMENTS OF THE APPELLANTS : It is argued that the decision of the Administrative Cases Chamber of the Ankara Regional Administrative Court, which is subject to the appeal request, should be reversed in line with the reasoning of the dissenting vote of the aforementioned decision on following grounds: the considerations set forth in the Ankara Regional Plan that the city has grown in an uncontrolled manner like an oil stain are valid for the Eskişehir Highway axis; if a balance is achieved between the east-west corridors due to the development of the eastern corridor, expansion like oil stains can be prevented; the Ankara Regional Plan also includes the objective of producing housing units for middle-income groups through urban transformation or publicly supported mass housing projects; the claim that there is no need for new housing in Ankara has no scientific basis; the development of the area adjacent to the Mamak landfill site with shopping malls and residential areas attracted the attention of the city dwellers and this area started to be used intensively; upon such momentum, the planning of the area around the Bayındır Dam was brought to the discussion; the planning area subject to the lawsuit was planned as a residential area with the assumption that upper and upper-middle income groups would be interested in the planning area; the plans subject to the lawsuit will strengthen the Mamak region socially and economically and will create an opportunity to eliminate inequalities with other regions in terms of unemployment, poverty, etc.; there is a high level of slum construction in the region, while there are no structures that can provide public services; therefore, the plans subject to the lawsuit have superior public interest, and the urban technical infrastructure impact assessment report has determined that the population coming to the planning area will not put a negative burden on the infrastructure; the population of 54,000 people is foreseen in the planning area, but the population coming from the housing and central business area will be 44,637 people in total, and the calculation of the equipment over the population of 54,000 people in the expert report is erroneous; based on the centers of gravity of the residential areas in the planning area, the urban equipment areas are distributed according to the neighborhood units within 9 sub-centers and it is ensured that the urban equipment areas serve the residential areas in accordance with the walking distances stipulated in Article 12 of the Spatial Plans Construction Regulation; it is possible to utilize the public service areas of 13.103 m2 and the sports facility area of 9.734 m2 in the subject plan within the social and cultural facility areas; hence the social and cultural facility area allocated is

Sixth Chamber

46,698 m2 in reality, not 23,861 m2; since 9,375 m2 of technical infrastructure area (excluding roads) and 22,825 m2 of open parking area are allocated throughout the plan, contrary to what is stated in the expert report, the total technical infrastructure area is 32,200 m2 and is above the standard; although it is stated in the expert report that the education and health facility areas are below the standard, since it is possible to build private education and private health facilities in central business areas, there is no deficiency in the said equipment; in addition, 2 secondary education facility areas of 17.009 m2 and 20.795 m2 were allocated in the plan; this corresponds to a total of 135 classrooms with a capacity of 4,000 students; since there will be a total of 2,994 high school students in the planning area with the assumption that 0.22 people per family are of high school age in a total population of 44,637 people, a secondary education area of sufficient size has been allocated in the plans subject to the lawsuit and allocating more space than needed would be a waste of resources; the assessments in the expert report that there are insufficient health facilities in the planning area without taking into account the radical change in the health system, despite the closure of 12 public hospitals in Ankara with the commissioning of city hospitals, are inadequate and erroneous; the ratio of the areas to be obtained through the deduction of development readjustment share throughout the plan is 39.98% which is at the legal limit and it is technically impossible to allocate more urban equipment areas due to the expropriation burden that will arise; the plans subject to the lawsuit were prepared in line with the opinions received from all relevant institutions.

OPPONENT’S DEFENSE: No defense has been submitted.

OPINION OF BEREN PEHLİVANOŠLU, RAPPORTEUR

JUDGE : It is considered that the decision of the Administrative Cases Chamber of the Regional Administrative Court should be upheld on the grounds that, while the respondent administrations should implement the judicial decisions within a reasonable period of time, the preservation of the main scheme and decisions of the previous master development plans that were decided to be canceled by finalized judicial decisions and the amendments to the 1/25.000 and 1/5000 scaled master development plans subject to the lawsuit, which were established in the same direction with these plans, are contrary to Article 138 of the Constitution, the right to a fair trial guaranteed by Article 6 of the European Convention on Human Rights and the principle of the rule of law.

Sixth Chamber

ON BEHALF OF THE TURKISH NATION

After hearing the explanations of the Rapporteur Judge and examining the documents in the file, the decision was taken by the Sixth Chamber of the Council of State:

EXAMINATION AND RATIONALE:

FACTS:

With the 1/25.000 scale 2023 Capital Ankara Master Plan approved by the decision of Ankara Metropolitan Municipality Council dated 16.02.2007 and numbered 525, the majority of the area in dispute, which is located within the absolute, short and medium distance protection area borders of the Bayındır Dam water catchment basin, was designated as afforestation area, recreation area, forest area, urban and regional park area, urban and regional sports facility area, and a small part of the area was designated as 40 to 60 k/ha sparse density (planned/proposed) development housing area, urban work area, urban services area, small and medium scale industrial area and there have been no 1/5000 scale master plan and 1/1000 scale implementation plans previously in force for the area.

The removal of Bayındır Dam from the status of a dam providing drinking and utility water was approved by the decision of the ASKİ Administrative Board dated 16.04.2010 and numbered 102 and approved by the decision of the Ankara Metropolitan Municipality Council dated 16.04.2010 and numbered 1138, followed by the Prime Ministry's approval dated 03.03.2011 and numbered 857. Upon the decision to use the entire dam for flood protection purposes, firstly, with the decision of the Ankara Metropolitan Municipality Council dated 11.02.2014 and numbered 165, the 1/25.000 scale master development plan was approved and the 1/5000 scale master development plan was approved.

Through the aforementioned master development plan, following functions were introduced to the area: central business area functions with E: 3.00, hmax: free urban development conditions, regional trade center with E:2.00, hmax:free development conditions, urban service area with E:1.00, hmax:free development conditions, development housing area with "E:0.50, hmax:free" and "E:1.20, hmax:free" urban development conditions, trade area with E:0.60, hmax:7.50 meters (2 floors) development conditions, commercial recreation areas with E:0.10, hmax:6.50 meters development conditions, and functions of primary education area, secondary education area, religious facility area, health facility area, social-cultural facility area, sports area, ▇▇▇▇▇ and regional park

Sixth Chamber

area, recreational facility area and in the notes to the plan of the 1/25.000 scale master development plan amendment, it is regulated that the gross density is 120 k/ha, and in the notes to the plan of the 1/5000 scale master development plan, it is regulated that the projected population is 54.000 people and the number of housing units is 13.500.

In the lawsuits filed separately by TMMOB (Union Of Chambers Of Turkish Engineers And Architects) Chamber of Urban Planners (Ankara Branch) and the owners of the immovable property in the area with parcel numbered ... against the 1/25.000 and 1/5000 scaled master development plans approved on 11.02.2014, the transactions subject to the lawsuit were decided to be cancelled with the decisions of Ankara 7th Administrative Court dated 04/04/2016, numbered E:2014/1135, K:2016/1032 and dated 12/06/2016, numbered E:2014/2032, K:2016/1575, respectively, these decisions were upheld by the decisions of the Sixth Chamber of the Council of State dated 08/05/2018, numbered E:2016/9149, K:2018/4411 and dated 08/05/2018, numbered E:2016/10582, K:2018/4412, the requests for correction of the decision were rejected by the decisions of the Sixth Chamber of the Council of State dated 22/05/2019, numbered E:2018/8798, K:2019/4697 and dated 22/05/2019, numbered E:2018/6864, K:2019/4698 and the transaction became finalized.

While these plans cover an area of 442 ha, approximately 23 ha of pasture area, forest area and highways expropriation areas were excluded from the plan approval boundary, and the 1/1000 scale implementation zoning plan and 1/5000 scale master zoning plan amendments relating to the remaining part were approved, as amended, by the decisions of Ankara Metropolitan Municipality Council dated 13.06.2014, numbered 1032 and dated 14.07.2014, numbered 1225, and in the lawsuits filed separately by the TMMOB (Union Of Chambers Of Turkish Engineers And Architects) Chamber of Urban Planners (Ankara Branch) and the owners of the immovable property in the area ... parcel numbered ... against these transactions, Ankara 7th Administrative Court's decisions dated 06/09/2016, numbered E:2015/409, K:2016/3042 and dated 23/09/2016, numbered E:2015/303, K:2016/3268, respectively, concluded to cancel the transactions subject to the lawsuit, the decisions dated 14/04/2017, numbered E:2016/455, K:2017/596 and dated 14/04/2017, numbered E:2016/621, K:2017/597 of the 5th Administrative Case Chamber of t he Ankara Regional Administrative Court concluding that the appeals against these decisions be dismissed were approved and finalized by the decisions dated 08/05/2018, numbered E:2017/2733, K:2018/4416 and dated

Sixth Chamber

08/05/2018, numbered E:2017/3312, K:2018/4417 of the Sixth Chamber of the Council of State.

Upon the aforementioned decisions of cancellation, some areas were added to the approval limits of the 1/25.000 and 1/5000 scale master zoning plans dated 11.02.2014, and new 1/25.000 and 1/5000 scale master zoning plans for the same area with a total size of 435 ha were approved by the Ankara Metropolitan Municipality Council decision dated 11.05.2015 and numbered 896, in these plans, no changes have been made in the type and size of the functions introduced by the previous 1/25.000 and 1/5000 scale master zoning plans that were decided to be canceled, only the precedent values set as 0.50 and 1.20 for development housing areas in the previous 1/5000 scale master zoning plan have all been set as E:1.00, in addition, E:2.00 development condition has been imposed on parcels of 15,000 m2 and above, the plan notes of the 1/25.000 scale master development plan stating that the gross density in the planning area will be 120 k/ha and the plan note of the 1/5000 scale master development plan stating that the projection population will be 54.000 people and the number of housing units will be 13.500 have been preserved.

In the lawsuit filed by TMMOB (Union Of Chambers Of Turkish Engineers And Architects) Chamber of Architects (Ankara Branch) against these plans dated 11.05.2015, the decision of Ankara 7th Administrative Court dated 26/05/2016 and numbered E:2015/2795, K:2016/1688 was approved by the decisions of the Sixth Chamber of the Council of State dated 08/05/2018 and numbered E:2016/11812, K:2018/4413 and the request for correction of the decision was rejected by the decision of the Sixth Chamber of the Council of State dated 22/05/2019 and numbered E:2018/8106, K:2019/4701. In another lawsuit filed by TMMOB (Union Of Chambers Of Turkish Engineers And Architects) Chamber of City Planners (Ankara Branch) against the same plans, the decision of the 5th Administrative Cases Chamber of Ankara Regional Administrative Court dated 05/05/2017 and numbered E:2017/455, K:2017/971 on the dismissal of the appeal against the decision dated 31/10/2016 and numbered E:2016/2609, K:2016/4042 issued by Ankara 7th Administrative Court for the cancellation of the transaction subject to the lawsuit was approved and finalized by the decision of the Sixth Chamber of the Council of State dated 08/05/2018 and numbered E:2017/4328, K:2018/4418.

Thereupon, the 1/25.000 and 1/5000 scale master zoning plan amendments related to the same 435 ha area were approved with the

Sixth Chamber

decision of the Ankara Metropolitan Municipality Council dated 13.05.2016 and numbered 1000.

Through the master development plan that is the subject of the lawsuit, following functions were introduced to the area: central business area functions with E: 2.50, hmax: free urban development conditions, urban service area with E:1.00, hmax:free development conditions, regional trade center with E:1.50, hmax:free development conditions, development housing area with E:1.00, hmax:free (E:2.00 hmax:free for parcels over

15.000 m2) in free development conditions, trade area with E:0.60, hmax:7.50 meters development conditions, daily facility area with E:0.10, hmax:6.50 meters development conditions, and functions of education area, healthcare area, religious facility area, social facility area, sports area, ▇▇▇▇▇ and regional park area, technical infrastructure area; and the plan note of the 1/25.000 scale master development plan stating that the gross density in the planning area will be 120 k/ha and the plan note of the 1/5000 scale master development plan stating that the projection population will be 54.000 people and the number of housing units will be

13.500 have been preserved.

This pending lawsuit has been filed for the annulment of the 1/25.000 and 1/5000 scale master development plan amendments approved on 13.05.2016.

APPLICABLE LAW:

Article 138 of the Constitution of the Republic of Turkey No. 2709 stipulates that "The legislative and executive organs and the administration are obliged to obey court decisions; these organs and the administration cannot change court decisions in any way and cannot delay their execution."

Article 28 of the Law No. 2577 on Administrative Procedure entitled "Consequences of Decisions" stipulates that "the administration is obliged to act or take actions without delay in accordance with the requirements of the decisions of the Council of State, regional administrative courts, administrative and tax courts on the merits and suspension of execution, this period cannot exceed thirty days starting from the notification of the decision to the administration, in cases where no act is established or no action is taken, a lawsuit for pecuniary and non-pecuniary damages can be filed against the administration in the Council of State and the relevant administrative court."

Sixth Chamber

LEGAL CONSIDERATION:

In the decision of Ankara 7th Administrative Court dated 04/04/2016 and numbered E:2014/1135, K:2016/1032 issued in the lawsuit filed by TMMOB Chamber of City Planners (Ankara Branch) against the 1/25.000 scale master development plan amendment and 1/5000 scale master development plan approved firstly with the decision of Ankara Metropolitan Municipality Council dated 11.02.2014 and numbered 165 regarding the area subject to dispute, as a result of the evaluation of the expert report prepared as a result of on-site examination and expert examination and the information and documents in the file collectively, it is observed that the plan has been decided to be cancelled on following grounds;

"-With the 1/25.000 scale master development plan amendment subject to the lawsuit, the "central business area and sub-center" design of the existing 1/25.000 scale master development plan dated 16.02.2007 is damaged with a fragmentary approach and the area is turned into a center of attraction,

-With the plan amendments subject to the lawsuit, the integrity, continuity, transportation-circulation relations and general design of the 1/25.000 scale master zoning plan are disrupted due to both bringing building and population density to the area and turning the area into a center of attraction with the functions of central business area and regional trade center,

-The fact that the Bayindir Dam has been removed from the drinking water supply cannot be a justification for assigning a population of at least 54,000 people to the region, which is largely designed as a forested and green area, and subjecting it to building and population density, because in the 1/25.000 scale master development plan dated 16.02.2007, most of the area was planned as green areas and forested areas by referring to the recreational features of Bayındır Dam rather than providing drinking water to the city,

-There are no grounds that necessitate the plan amendment subject to the lawsuit and the issue has not been evaluated in all aspects,

-In the 1/5000 scale master development plan subject to the lawsuit, some urban equipment areas are not allocated at all or allocated in an amount below the standards set by the legislation, the population for the calculation of the aforementioned urban equipment area is taken as 54,000 people, however, considering that housing construction is allowed in the central business area, the population projection of 54,000 people for the

Sixth Chamber

planning area is allowed to increase, in this case, it is concluded that the plans subject to the lawsuit are contrary to the zoning legislation, urbanism principles, planning techniques and public interest.", and this decision was approved by the decision of the Sixth Chamber of the Council of State dated 08/05/2018 and numbered E:2016/9149, K:2018/4411, and the request for correction of the decision was dismissed by the decision of the Sixth Chamber of the Council of State dated 22/05/2019 and numbered E:2018/8798, K:2019/4697.

According to the established case-law of the European Court of Human Rights, the right to a fair trial under Article 6 of the European Convention on Human Rights includes not only the right of access to a court but also the right to have a judgment or decision enforced. The Court summarizes this principle in its ▇▇▇▇▇▇▇ v. Greece judgment as follows: "According to the established case-law of the Court, Article 6(1) of the Convention guarantees everyone the right to bring before a court any dispute concerning his civil rights and obligations. However, this right would be illusory if the domestic legal system of a Contracting State allowed a final and binding decision to remain unenforced to the detriment of one of the parties. While Article 6(1) of the Convention provides the parties to the dispute with procedural guarantees of the fairness, publicity and expeditiousness of the proceedings, it cannot be considered to provide for the enforcement of the judicial decision. To interpret this Article in a manner limited to the right of access to a court and the conduct of litigation would be incompatible with the principle of the rule of law, which the Contracting States undertook to respect when ratifying the Convention. (see Golder v. the United Kingdom judgment of 21 February 1975, Series A no. 18, pp. 16-18, 34-36), The execution of a judgment by a court must therefore be regarded as an integral part of the proceedings for the purposes of Article 6 of the Convention. The Court has previously recognized this principle in cases concerning the length of proceedings (see, most recently, the Di Pede v. Italy and ▇▇▇▇▇▇ v. Italy judgments of 26 September 1996, Reports of Judgments and Decisions 1996-IV, pp. 1383- 1384, paras 20-24 and pp. 1410-1411, 16-20 respectively). These principles are of even greater importance in the context of administrative proceedings, where, by bringing an action for annulment before the highest ad ministrative court of the State, a plaintiff seeks not only the annulment of the disputed act, but also the elimination of all its consequences, the effective protection of a party against such acts and the restoration of its legal status, and the obligation of administrative authorities to comply with

Sixth Chamber

the decision of this court. In this context, where administrative authorities constitute an element of a State subject to the rule of law, which coincides with the need for the administration of justice in accordance with the interests of individuals, and where administrative authorities refuse or fail to comply with it, or even delay it, the guarantees under Article 6 enjoyed by a claimant at the adjudication stage would be rendered futile. (▇▇▇▇▇▇▇ v. Greece, N.N : 18357/91, 19/3/1997)

The Court has adopted this principle in many of its subsequent judgments and considered the failure to enforce a judicial decision within a reasonable time as a violation of the right to a fair trial. (▇▇▇▇▇ ▇▇▇▇▇ - Turkey, ▇.▇▇. 38473/02, ▇▇▇▇▇ v.d./Turkey, ▇.▇▇. 5325/02, 5353/02 and 27608/02, Tacea v. Romania; Jelıcıc v. Bosnia and Herzegovina; ▇▇▇▇▇ ▇▇▇▇▇▇▇▇▇▇▇ v. Russia)

In view of these explanations, upon a comparison between 1/25.000 and 1/5000 scaled master development plans dated 11.02.2014 and the 1/25.000 and 1/5000 scaled master development plan amendments dated 13.05.2016, which were decided to be completely canceled by the finalized judicial decision; it is understood that no changes have been made in terms of the type, size and location of the functions brought to the disputed area, the plan note of the 1/25.000 scaled master development plan stating that the gross density in the area is 120 k/ha and the plan note of the 1/5000 scale master development plan stating that the projection population is

54.000 people and the total number of housing units is 13.500 are preserved, in addition, the precedent value of 1.00 in residential areas was increased to 2.00 for parcels of 15,000 m2 and above, and no improvement was made in the standard of the urban equipment areas, the precedent value of 3.00 in the central business area in the 1/5000 scale master development plan, which was decided to be canceled, was reduced to 2.50 in the 1/5000 scale master development plan subject to the lawsuit, and the precedent value of 2.00 in the regional trade center was reduced to 1.50 and a precedent value of 0.60 for both private health facility areas and public health facility areas is determined.

Although the development conditions of the central business area and regional trade center have been slightly reduced with the amendment of the master development plan subject to the lawsuit, it is clear that changing the development conditions of the functions in question does not imply enforcement of the judicial decision, and, that, in accordance with the grounds for finalized cancellation of the previous 1/25.000 and 1/5000 scale master development plans dated 11.02.2014, the recreational features

Sixth Chamber

of the region should be preserved, it should be prevented from becoming a center of attraction and should not be opened to further construction, therefore, it is not legally possible to bring functions such as housing, regional trade center, central business area to the area subject to the lawsuit, and it is clear that the initial decision on use of the area, such as recreation area, area to be afforested, urban and regional park and sports area should be reinstated.

On the other hand, although the drinking water supply status of Bayındır Dam has been terminated, it is observed that the grounds for cancellation have not been eliminated, which are that the opening of the area, which was designed as an area to be afforested and a recreation area considering its environmental and unique qualities, to construction with high density and assigning a population of 54,000 people without relying on any scientific and technical study on the need for new housing areas, is contrary to the principles of urbanism, planning techniques and public interest, and that the urban equipment areas allocated for the population assigned to the area are insufficient.

In this respect, while the respondent administration should fulfill the requirements of the judicial decisions within a reasonable period of time and since it is understood that there is an insistence on the preservation of the functions and population density subject to cancellation by making meaningless changes in the development conditions by preserving the main design and decisions of the previous master development plans, and in this way, it is understood that the judicial act is tried to be rendered ineffective, the amendments to the master development plan subject to the lawsuit are contrary to Article 138 of the Constitution, the right to a fair trial guaranteed by Article 6 of the European Convention on Human Rights and the principle of the rule of law.

In line with these findings and explanations, the decision of the Administrative Cases Chamber of the Regional Administrative Court, which is subject to the request for appeal, has not been found to be inaccurate with respect to its conclusion.

CONCLUSION:

For the reasons explained, it is unanimously and definitively decided on 23/03/2022, that;

1. The appeals of the respondent administration and the intervener on the respondent’s side be dismissed,

Sixth Chamber

2. The decision dated 28/06/2019 and numbered E:2018/1163, K:2019/626 of the 5th Administrative Cases Chamber of the Ankara Regional Administrative Court dated 28/06/2019 and numbered E:2018/1163, K:2019/626, subject to appeal, regarding the rejection of the application for the appeal of the Court's decision on the cancellation of the transaction subject to the lawsuit with the additional rationale, be APPROVED as per rationale set forth above,

3. Pursuant to Article 50 of the Administrative Procedure Law No. 2577, the case file be sent to Ankara 2nd Administrative Court in order to ensure that this approval decision is notified to the parties and a copy is sent to the Administrative Cases Chamber of the aforementioned Regional Administrative Court.

Altıncı Daire

T.C.

D A N I Ş T A Y ALTINCI DAİRE

Esas No : 2019/20158

Karar No : 2022/3486

▇▇▇▇▇▇▇ ▇▇▇▇▇▇▇▇▇ :-Adil Yargılanma Hakkı,

-Yargı Kararının Gereklerinin Uygulanmaması,

-Yargılama Faaliyetinin Etkisiz Kılınması,

-Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi

Özeti : Adil yargılanma hakkı sadece mahkemeye erişim hakkını değil, bir hükmün ya da kararın uygulanmasını sağlama hakkını da içerdiğinden, yargı kararının gereklerinin makul süre içinde uygulanmaması ve iptaline karar verilen idari işlemle aynı doğrultuda işlem tesis edilmek suretiyle yargılama faaliyetlerinin etkisiz kılınmaya çalışılmasının Anayasanın 138. maddesine, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 6. maddesi ile güvence altına alınan adil yargılanma hakkına ve hukuk devleti ilkesine aykırılık oluşturduğu hakkında.

TEMYİZ EDENLER :

I-(Davalı) : Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı

VEKİLİ : Av. …

II-(Davalı Yanında Müdahil) : … Planlama ve Mühendislik

Limited Şirketi

VEKİLİ : Av. …, Av. …

KARŞI TARAF (DAVACILAR) : 1- …, 2- …, 3- …, 4- …,

5- …, 6- …

VEKİLİ : Av. …, Av. …

İSTEMİN KONUSU : Ankara Bölge İdare Mahkemesi 5. İdari Dava Dairesinin 28/06/2019 tarih ve E:2018/1163, K:2019/626 sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ:

Dava Konusu İstem : Ankara İli, Mamak İlçesi, Ortaköy Mahallesi,

… parsel sayılı taşınmaza ilişkin Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin 13.05.2016 tarih ve 1000 sayılı kararı ile onaylanan 1/25.000 ölçekli nazım ve 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişiklikleri ile bu plan değişikliklerine

Altıncı Daire

askı süresi içinde yapılan itirazın reddine ilişkin Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin 12.08.2016 tarih ve 1634 sayılı kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi Kararının Özeti : Ankara 2. İdare Mahkemesinin 08/06/2018 tarih ve E:2017/311, K:2018/1224 sayılı kararında; mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen bilirkişi raporu ile dosyada yer alan bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, 16.02.2007 onay tarihli 1/25.000 ölçekli 2023 Başkent Ankara Nazım İmar Planı Açıklama Raporuna göre, dava konusu alanın içinde yer aldığı doğu planlama bölgesinin 2000 yılı itibarıyla nüfusunun 426.652 kişi olduğu, buna karşılık bölge içinde onaylı muhtelif planlarla 1.670.000 kişilik nüfus ataması yapıldığı, ilçe ve ilk kademe belediyelerinin abartılı projeksiyonları içeren planlarının revize edilmesinin ve doğu planlama bölgesinde nüfusun 900.000 kişi düzeyinde tutulmasının öngörüldüğü, Ankara Kalkınma Ajansı tarafından hazırlanan 2014-2023 Ankara Bölge Planında, Ankarada ihtiyaçtan fazla konut üretildiğinin, bu denli hızlı ve ihtiyaç fazlası konutlaşmaya karşılık ne konut fiyatlarında ne kiracıların sayısında ne de barınma giderlerinde anlamlı bir azalma olduğunun, Ankarada 2002-2011 aralığında inşa edilen 483.085 adet konuta karşılık gelen nüfus artışının 1.593.371 kişi olması gerekirken aynı dönem aralığında gerçekleşen nüfus artışının sadece 756.956 kişi olduğunun belirtildiği, bu şekilde Ankarada yeni konut ihtiyacı bulunmadığının ortaya konulduğu, 2007 yılı onaylı 1/25.000 ölçekli nazım imar planı hazırlık aşamasında 2023 hedef yılına göre nüfusa ilişkin istatistiki verilerin araştırıldığı, sektörel analizler ve bölgesel nüfus projeksiyonları yapılarak, bölgelerin potansiyellerinin ve 2023 yılında kazanacakları kimliklerin belirlendiği, anılan tarihte Bayındır Barajının içme suyu temin edilen baraj olmasının yanı sıra yerleşimler için belirlenen kimlikler ve hedeflenen nüfus, dava konusu alanın ve yakın çevresinin özelliği, çevresel ve özgün nitelikleri dikkate alınarak bölgeye rekreasyon alanı ve ağaçlandırılacak alan kullanımları getirildiği, her ne kadar söz konusu Barajın 2010 yılında içme suyu niteliği kaldırılmışsa da su toplama havzası olan ve çevresel değeri olan bir alanın, bölgede konut ihtiyacı olduğuna ilişkin bilimsel bir çalışma bulunmadan yüksek yoğunlukla yapılaşmaya açılmasının ve 54.000 kişilik nüfus atanmasının yakın çevresinde de konutlaşma baskısını artıracağı, bölgede yeni yerleşim alanlarının oluşturulması gerekliliğine ilişkin bilimsel, nesnel ve teknik gerekçelerin de ortaya konulmadığı, 2007 yılı onaylı 1/25.000 ölçekli nazım imar planında brüt nüfus yoğunluğunun orta yoğunluklu gelişme alanlarında 60 ila 100 k/ha, seyrek yoğunluklu gelişme alanlarında 40 ila 60 kişi/hektar olarak belirlendiği, yakın çevredeki

Altıncı Daire

Kutludüğün yerleşiminin batısı ve kuzeyinin seyrek yoğunluklu kentsel gelişme alanları olarak tarandığı, dava konusu 1/25.000 ölçekli nazım imar planı değişikliğinde Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinde yer almayan “gross yoğunluk" tanımı yapılmasının ve yakın çevredeki gelişme konut alanlarında en yüksek yoğunluk 60 kişi/ha iken, rekreasyon alanı ve ağaçlandırılacak alanlar yok edilerek bunun üzerinde yoğunlukta yapılaşma getirilmesinin kamu yararına, bölge şartlarına ve eşitlik ilkesine aykırı olduğu, dava konusu planlama alanına ilişkin önceki 2014 ve 2015 yıllarında onaylanan 1/25.000 ve 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliklerine karşı açılan davalarda, alanda 13.500 adet konut ve 54.000 kişilik nüfus öngörülmesinin şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına ve bölge şartlarına aykırı olduğu, öngörülen nüfusun ihtiyacı olan miktarda donatı alanı ayrılmadığı, donatıların bir kısmının standartların altında kaldığı, bir kısmının ise hiç ayrılmadığı şeklindeki mahkemelerin iptal gerekçelerinin dava konusu planlar yönünden de geçerli olduğu, dava konusu 1/5000 ölçekli nazım imar planında, merkezi iş alanı kullanımına ayrılan alanların çevresinde düşük yoğunluklu konut alanları planlandığı halde merkezi iş alanlarının %30'unun yüksek yoğunluklu konut kullanımına ayrıldığı, merkezi iş alanlarında oluşturulan konut kullanımı karşılığında donatı alanı ayrılmadığı, bu durumun yetersiz olan donatı alanlarının daha da yetersiz hale gelmesine neden olacağı, merkezi iş alanı ve bölgesel ticaret merkezi kullanımları için yakın çevresindeki konut alanlarından oldukça yüksek yapı yoğunluğu öngörüldüğü, Ankarada rekreasyon alanı ve ağaçlandırılacak alan gibi nefes alacak alanlara çok ihtiyaç varken, bu kullanımlar kaldırılarak, bölgede ihtiyaç olmadığı halde geniş bir alanda merkezi iş alanı ve ticaret alanı ayrılmasının bölge şartlarına uygun olmadığı, dava konusu 1/5000 ölçekli nazım imar planında konut alanları için kademeli emsal uygulaması öngörülerek, 15.000 m² ve üzerinde oluşturulan konut parsellerine E:2.00 yapılaşma hakkı getirildiği, parsellerin büyüklükleri parselasyonla belirleneceğinden, plan kararlarının parselasyona bırakılmasının imar mevzuatına aykırı olduğu, ayrıca 15.000 m2 parsel büyüklüğünün hangi kriterlere göre belirleneceğine ilişkin tanımlama olmadığı, bu düzenlemenin hangi alanda kullanılacağı ve ne kadar büyüklükte parsel oluşturulacağı belirsiz olduğundan, donatı standartlarını olumsuz etkileyeceği, ayrıca büyük parsel oluşumunu teşvik etmenin çok üstünde 2 kat yapılaşma hakkı getirilmesinin eşitlik ilkesine aykırı olduğu, plan bütünlüğünü ve donatı dengesini bozacağı, dava konusu planlarla zaten yüksek yoğunlukta yapılaşma hakları getirilen alanda, özendirici yaklaşımın çok üstünde imar

Altıncı Daire

hakkı tanınmasının bölge şartlarına, şehircilik ilkelerine ve planlama esaslarına aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi Kararının Özeti: İstinaf aşamasında alınan ek bilirkişi raporu ile dosyada yer alan bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden; kalkınma ajanslarınca hazırlanan bölge planlarının, yerel yönetimlerin stratejik planları ve imar planları açısından referans belge olduğu, 3194 sayılı İmar Kanununun 5. ve 8. maddeleri gereğince çevre düzeni, nazım ve uygulama imar planlarının bölge planı kararlarına uygun olarak hazırlanması gerektiği, bu kapsamda Ankara Kalkınma Ajansı tarafından hazırlanan 2014-2023 Ankara Bölge Planının, Bölgesel Gelişme Yüksek Kurulunun 30.12.2014 tarih ve 2014/1 sayılı kararıyla onaylandığı, söz konusu planın planlama tekniği ve hiyerarşi gereği uygulama ölçeğinde olmayıp üst ölçek karar ve gösterimleri içerdiği, anılan bölge planında; Ankarada ihtiyaçtan daha fazla konut üretildiği, son yıllarda giderek artan inşaat sektörü sonucunda konut arzında talepten fazla artış olduğu, ancak bu denli hızlı ve ihtiyaç fazlası konutlaşmaya karşılık konut fiyatlarında ve kiracıların oranında anlamlı bir azalma oluşmadığı, toplu konut projeleri ile orta gelir grubuna hitap eden konutlar üretilebileceği, sağlıksız yapılaşmış alanlarda mekan kalitesini artırıcı politikaların uygulamaya geçirilebileceği ve kentsel dönüşüm politikalarının desteklenebileceği, Ankara kent makro formuna biçim kazandıracak temel taşıyıcı aksların, Eskişehir, Konya ve İstanbul yolları olmasına rağmen kentin yağ lekesi biçiminde büyüdüğü, bu durumun büyümenin kontrol edilemediği ve plansız geliştiği anlamına geldiği, bu durumun sürdürülebilir kentsel büyüme ilkeleriyle çeliştiği, hızlı kentsel yayılma ve saçaklanmanın kent içi servis sunumunu zorlaştırdığı, altyapı maliyetlerini ve araç bağımlılığını artırdığı ve sonuç olarak Ankarayı sürdürülebilir bir büyüme yapısından giderek uzaklaştırdığı, Ankaranın yüksek oranda göç alan bir il olması nedeniyle, göçle gelen nüfusun kentsel servislerin ve altyapıların yetersiz kalmasına neden olduğu, özellikle göçle gelen nüfusun yoğun yerleştiği bölgelerde (Yenimahalle, Mamak, Altındağ, Sincan, Etimesgut ve Gölbaşı) eğitim, sağlık ve altyapı hizmetlerinin genellikle kent ortalamasından daha düşük düzeyde kaldığı, Ankarada çeperlerde oluşan yayılma ve büyüme baskısını durduracak kararlar alınacağı şeklinde değerlendirmelere yer verildiği, öte yandan, dava konusu plan değişikliğinin, 2007 yılı onaylı 1/25.000 ölçekli nazım imar planının gelişme şemasına aykırı olduğu, plan bütünlüğünü ve sürekliliğini zedelediği, getirilen ek

Altıncı Daire

nüfusun ulaşım ve teknik altyapıyı olumsuz etkileyeceği ve hedeflenen kentsel gelişmeye zarar vereceği, ayrıca yakın çevredeki orman alanları ile Bayındır Barajının çevresindeki rekreasyon alanları ve ağaçlandırılacak alanlar üzerindeki konutlaşma baskısını artıracağı, aynı idarenin onayladığı 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planı açıklama raporunda, Mamak ilçesinde 2038 yılında ulaşılacak nüfusa yetecek alandan iki kat fazla planlı alan mevcut olduğu belirtilirken, dava konusu plan kararlarının korunmasının da ayrı bir çelişki oluşturduğu, kamu yararı amacıyla yapılması gereken planlarda ihtiyacın çok üstünde yerleşim alanı ayrılması ve daha sonra onaylanan 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planında da aynı yaklaşımın devam ettirilmesinde plan bütünlüğüne, imar mevzuatına, şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına ve kamu yararına uygunluk bulunmadığının anlaşıldığı gerekçesi eklenmek suretiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Kentin yağ lekesi gibi kontrolsüz büyüdüğüne dair Ankara Bölge Planında yer verilen değerlendirmelerin Eskişehir Yolu aksı için geçerli olduğu, doğu koridorunun gelişmesine bağlı olarak doğu-batı koridorları arasında denge sağlanması halinde yağ lekesi gibi genişlemenin önüne geçilebileceği, ayrıca Ankara Bölge Planında kentsel dönüşüm veya kamu destekli toplu konut projeleri ile orta gelir grubuna hitap eden konutlar üretilmesi hedefine de yer verildiği, Ankarada yeni konut ihtiyacı olmadığı iddiasının bilimsel dayanağının bulunmadığı, Mamak çöp alanının komşuluğundaki alanın alışveriş merkezi ve konut alanları ile geliştirilmesinin kentlinin ilgisini çektiği ve bu bölgenin oldukça yoğun kullanılmaya başlanıldığı, bu ivme üzerine Bayındır Barajının çevresinin planlanmasının gündeme geldiği, dava konusu planlama bölgesine üst ve orta-üst gelir gruplarının ilgi duyacağı varsayımı ile konut alanı olarak planlandığı, dava konusu planların Mamak bölgesine sosyal ve ekonomik yönden güç katacağı, işsizlik, yoksulluk gibi yönlerden diğer bölgelerle arasındaki eşitsizliğin giderilmesi bakımından fırsat oluşturacağı, bölgede gecekondu yapılaşmasının fazla olduğu, buna karşılık kamu hizmeti verebilecek yapılaşmaların bulunmadığı, bu nedenle dava konusu planlarda üstün kamu yararı bulunduğu, hazırlanan kentsel teknik altyapı etki değerlendirme raporu ile planlama alanına gelecek nüfusun altyapıya olumsuz yük getirmeyeceğinin tespit edildiği, planlama alanında öngörü olarak 54.000 kişilik nüfus düşünüldüğü, ancak konut ve merkezi iş alanından gelen nüfusun toplam 44.637 kişi olacağı, bilirkişi raporunda 54.000 kişilik nüfus üzerinden donatı hesabı yapılmasının hatalı

Altıncı Daire

olduğu, planlama alanındaki konut alanlarının ağırlık merkezleri esas alınarak, donatı alanlarının 9 adet alt merkez içinde mahalle ünitelerine göre dağıtıldığı ve donatı alanlarının Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin 12. maddesinde öngörülen yürüme mesafelerine uygun şekilde konut alanlarına hizmet vermesinin sağlandığı, dava konusu planda 13.103 m2 büyüklüğünde ayrılan kamu hizmet alanları ile 9.734 m2 büyüklüğünde ayrılan spor tesis alanının, sosyal kültürel tesis alanı içinde değerlendirilmesinin mümkün olduğu, dolayısıyla sosyal kültürel tesisin gerçekte 23.861 m2 değil, 46.698 m2 büyüklüğünde ayrılmış olduğu, plan genelinde 9.375 m2 (yol hariç) teknik altyapı alanı ve 22.825 m2 açık otopark alanı ayrıldığından, bilirkişi raporunda belirtilenin aksine teknik altyapı alanları toplamının 32.200 m2 olduğu ve standardın üzerinde yer aldığı, bilirkişi raporunda eğitim ve sağlık tesis alanlarının standardın altında kaldığı belirtilmiş ise de, merkezi iş alanlarında da özel eğitim ve özel sağlık tesisi yapılması mümkün olduğundan, söz konusu donatılarda eksiklik bulunmadığı, ayrıca planda

17.009 m2 ve 20.795 m2 büyüklüğünde 2 adet ortaöğretim tesis alanı ayrıldığı, bunun toplamda 135 derslikli 4.000 öğrenci kapasiteli okula karşılık geldiği, planlama alanına gelecek toplam 44.637 kişilik nüfusta aile başına 0.22 kişinin lise çağında olduğunun kabulü ile toplam 2.994 lise öğrencisi oluşacağından, dava konusu planlarda yeterli büyüklükte ortaöğretim alanı ayrılmış olduğu, ihtiyaçtan fazla alan ayrılmasının kaynakların israfı anlamına geleceği, Ankarada şehir hastanelerinin hizmete girmesi ile birlikte 12 adet kamu hastanesinin kapatılmasına karşılık, sağlık sistemindeki köklü değişim dikkate alınmadan planlama alanında sağlık tesisinin yetersiz olduğuna dair bilirkişi raporunda yer alan değerlendirmelerin eksik ve hatalı olduğu, plan genelinde düzenleme ortaklık payı kesintisi ile elde edilecek alanların oranının %39.98 ile yasal sınırda olduğu, daha fazla donatı alanı ayrılmasının, ortaya çıkacak kamulaştırma yükü nedeniyle teknik açıdan imkansız olduğu, ilgili tüm kurumlardan alınan görüşler doğrultusunda dava konusu planların hazırlandığı, temyiz istemine konu edilen Ankara Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının, anılan kararın karşı oyu gerekçesi doğrultusunda bozulması gerektiği, ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ BEREN

PEHLİVANOŠLU'NUN DÜŞÜNCESİ : Davalı idarelerce yargı kararlarının makul süre içinde uygulanması gerekirken, kesinleşen yargı kararları ile iptaline karar verilen önceki nazım imar planlarının temel kurgusu ve kararları korunarak, bu planlarla aynı doğrultuda tesis edilen

Altıncı Daire

dava konusu 1/25.000 ve 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliklerinin, Anayasanın 138. maddesine, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 6. maddesi ile güvence altına alınan adil yargılanma hakkına ve hukuk devleti ilkesine aykırı olduğu gerekçesi ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:

MADDİ OLAY:

Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin 16.02.2007 tarih ve 525 sayılı kararı ile onaylanan 1/25.000 ölçekli 2023 Başkent Ankara Nazım İmar Planıyla Bayındır Barajı su toplama havzası mutlak, kısa ve orta mesafeli koruma alanı sınırları içinde yer alan uyuşmazlık konusu alanın, büyük bölümüne ağaçlandırılacak alan, rekreasyon alanı, orman alanı, kentsel ve bölgesel park alanı, kentsel ve bölgesel spor tesisi alanı, küçük bir bölümüne ise 40 ila 60 k/ha seyrek yoğunluklu (planlı/öneri) gelişme konut alanı, kentsel çalışma alanı, kentsel servis alanı, küçük ve orta ölçekli sanayi alanı kullanımları getirilmiş olup alana ilişkin öncesinde yürürlükte olan 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planları bulunmamaktadır.

Bayındır Barajının içme ve kullanma suyu temin edilen baraj statüsünden çıkarılmasının ASKİ Yönetim Kurulunun 16.04.2010 tarih ve

102 sayılı kararı ile kabul edilmesi ve Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin 16.04.2010 tarih ve 1138 sayılı kararıyla onaylanması, devamında 03.03.2011 tarih ve 857 sayılı Başbakanlık oluru ile anılan barajın tamamının taşkın koruma amaçlı kullanılmasına karar verilmesi üzerine, dava konusu alana ilişkin ilk olarak Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin 11.02.2014 tarih ve 165 sayılı kararı ile 1/25.000 ölçekli nazım imar planı değişikliği ile 1/5000 ölçekli nazım imar planı onaylanmıştır.

Söz konusu nazım imar planı ile alana; E:3.00, hmaks:serbest yapılaşma koşullarında merkezi iş alanı, E:2.00, hmaks:serbest yapılaşma koşullarında bölgesel ticaret merkezi, E:1.00, hmaks:serbest yapılaşma koşullarında kentsel servis alanı, "E:0.50, hmaks:serbest" ve "E:1.20, hmaks:serbest" yapılaşma koşullarında gelişme konut alanı, E:0.60, hmaks:7.50 metre (2 kat) yapılaşma koşullarında ticaret alanı, E:0.10, hmaks:6.50 metre yapılaşma koşullarında ticari rekreasyon alanı işlevleri ile ilköğretim alanı, ortaöğretim alanı, dini tesis alanı, sağlık tesisi alanı, sosyal-

Altıncı Daire

kültürel tesis alanı, spor alanı, park ve bölgesel park alanı, günübirlik tesis alanı işlevleri getirilmiş, 1/25.000 ölçekli nazım imar planı değişikliğine ait plan notlarında gross yoğunluğun 120 k/ha olduğu, 1/5000 ölçekli nazım imar planına ait plan notlarında ise projeksiyon nüfusun 54.000 kişi, konut adedinin 13.500 olduğu düzenlenmiştir.

11.02.2014 onay tarihli 1/25.000 ve 1/5000 ölçekli nazım imar planlarına karşı TMMOB Şehir Plancıları Odası (Ankara Şubesi) ile alandaki

… parsel sayılı taşınmazın malikleri tarafından ayrı ayrı açılan davalarda, sırasıyla Ankara 7. İdare Mahkemesinin 04/04/2016 tarihli, E:2014/1135, K:2016/1032 sayılı ve 12/06/2016 tarihli, E:2014/2032, K:2016/1575 sayılı kararları ile dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiş, bu kararlar Danıştay Altıncı Dairesinin 08/05/2018 tarihli, E:2016/9149, K:2018/4411 sayılı ve 08/05/2018 tarihli, E:2016/10582, K:2018/4412 sayılı kararlarıyla onanmış, kararın düzeltilmesi istemleri de ▇▇▇▇▇▇▇▇ ▇▇▇▇▇▇▇ Dairesinin 22/05/2019 tarihli, E:2018/8798, K:2019/4697 sayılı ve 22/05/2019 tarihli, E:2018/6864, K:2019/4698 sayılı kararlarıyla reddedilerek kesinleşmiştir.

Bu planlar 442 ha büyüklüğündeki alanı kapsamakta iken, yaklaşık 23 ha büyüklüğündeki mera alanı, orman alanı ve karayolları kamulaştırma alanları plan onama sınırı dışına çıkarılarak, kalan kısma ilişkin 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ile 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliği Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin 13.06.2014 tarihli, 1032 sayılı ve 14.07.2014 tarihli, 1225 sayılı kararlarıyla tadilen onaylanmış, bu işlemlere karşı TMMOB Şehir Plancıları Odası (Ankara Şubesi) ile alandaki … parsel sayılı taşınmazın malikleri tarafından ayrı ayrı açılan davalarda, sırasıyla Ankara 7. İdare Mahkemesinin 06/09/2016 tarihli, E:2015/409, K:2016/3042 sayılı ve 23/09/2016 tarihli, E:2015/303, K:2016/3268 sayılı kararları ile dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiş, bu kararlara karşı yapılan istinaf başvurularının reddine dair Ankara Bölge İdare Mahkemesi

5. İdari Dava Dairesince verilen 14/04/2017 tarihli, E:2016/455, K:2017/596 sayılı ve 14/04/2017 tarihli, E:2016/621, K:2017/597 sayılı kararlar, Danıştay Altıncı Dairesinin 08/05/2018 tarihli, E:2017/2733, K:2018/4416 sayılı ve 08/05/2018 tarihli, E:2017/3312, K:2018/4417 sayılı kararlarıyla onanarak kesinleşmiştir.

Anılan iptal kararları üzerine, önceki 11.02.2014 onay tarihli 1/25.000 ve 1/5000 ölçekli nazım imar planlarının onama sınırına bir kısım alan ilave edilerek, toplam 435 ha büyüklüğündeki aynı alan için yeni 1/25.000 ve 1/5000 ölçekli nazım imar planları Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin 11.05.2015 tarih ve 896 sayılı kararıyla onaylanmış, bu planlarda, iptaline

Altıncı Daire

karar verilen bir önceki 1/25.000 ve 1/5000 ölçekli nazım imar planları ile getirilen işlevlerin türü ve büyüklüğünde herhangi bir değişiklik yapılmamış, sadece önceki 1/5000 ölçekli nazım imar planında gelişme konut alanları için 0.50 ve 1.20 olarak belirlenen emsal değerlerinin tümü E:1.00 olarak belirlenmiş, ayrıca 15.000 m2 ve üzerindeki parsellere E:2.00 yapılaşma koşulu getirilmiş, planlama alanında gross yoğunluğun 120 k/ha olacağına dair 1/25.000 ölçekli nazım imar planına ait plan notu ile projeksiyon nüfusun 54.000 kişi, konut adedinin 13.500 olacağına dair 1/5000 ölçekli nazım imar planına ait plan notu korunmuştur.

11.05.2015 onay tarihli bu planlara karşı TMMOB Mimarlar Odası (Ankara Şubesi) tarafından açılan davada, dava konusu işlemin iptali yolunda Ankara 7. İdare Mahkemesince verilen 26/05/2016 tarih ve E:2015/2795, K:2016/1688 sayılı karar, Danıştay Altıncı Dairesinin 08/05/2018 tarih ve E:2016/11812, K:2018/4413 sayılı kararlarıyla onanmış ve kararın düzeltilmesi istemi Danıştay Altıncı Dairesinin 22/05/2019 tarih ve E:2018/8106, K:2019/4701 sayılı kararıyla reddedilmiştir. Aynı planlara karşı TMMOB Şehir Plancıları Odası (Ankara Şubesi) tarafından açılan diğer bir davada, dava konusu işlemin iptali yolunda Ankara 7. İdare Mahkemesince verilen 31/10/2016 tarih ve E:2016/2609, K:2016/4042 sayılı karara karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair Ankara Bölge İdare Mahkemesi 5. İdari Dava Dairesinin 05/05/2017 tarih ve E:2017/455, K:2017/971 sayılı kararı Danıştay Altıncı Dairesinin 08/05/2018 tarih ve E:2017/4328, K:2018/4418 sayılı kararıyla onanarak kesinleşmiştir.

Bunun üzerine aynı 435 ha büyüklüğündeki alana ilişkin dava konusu 1/25.000 ve 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişiklikleri Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin 13.05.2016 tarih ve 1000 sayılı kararıyla onaylanmıştır.

Dava konusu nazım imar planı ile alana; E:2.50, hmaks:serbest yapılaşma koşulunda merkezi iş alanı, E:1.00, hmaks:serbest yapılaşma koşullarında kentsel servis alanı, E:1.50, hmaks:serbest yapılaşma koşullarında bölgesel ticaret merkezi, E:1.00, hmaks:serbest (15.000 m2 ve üzeri parsellerde E:2.00, hmaks:serbest) yapılaşma koşullarında gelişme konut alanı, E:0.60, hmaks:7.50 metre yapılaşma koşullarında ticaret alanı işlevleri ile E:0.10, hmaks:6.50 metre yapılaşma koşullarında günübirlik tesis alanı, eğitim alanı, sağlık alanı, ibadet alanı, sosyal tesis alanı, spor alanı, park ve bölge parkı, teknik altyapı alanı işlevleri getirilmiş, planlama alanında gross yoğunluğun 120 k/ha olacağına dair 1/25.000 ölçekli nazım imar planına ait plan notu ile projeksiyon nüfusun 54.000 kişi, konut adedinin

Altıncı Daire

13.500 olacağına dair 1/5000 ölçekli nazım imar planına ait plan notu korunmuştur.

Söz konusu 13.05.2016 tarihinde onaylanan 1/25.000 ve 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliklerinin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:

2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 138. maddesinde, "Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez." hükmüne yer verilmiştir.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun "Kararların Sonuçları" başlığını taşıyan 28. maddesinde, "Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idarenin, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecbur olduğu, bu sürenin hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemeyeceği, işlem tesis edilmeyen ya da eylemde bulunulmayan hallerde idare aleyhine Danıştay ve ilgili idari mahkemede maddi ve manevi tazminat davası açılabileceği" hükme bağlanmıştır.

HUKUKİ DEŠERLENDİRME:

Uyuşmazlık konusu alana ilişkin ilk olarak Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin 11.02.2014 tarih ve 165 sayılı kararı ile onaylanan 1/25.000 ölçekli nazım imar planı değişikliği ile 1/5000 ölçekli nazım imar planına karşı TMMOB Şehir Plancıları Odası (Ankara Şubesi) tarafından açılan davada verilen Ankara 7. İdare Mahkemesinin 04/04/2016 tarih ve E:2014/1135, K:2016/1032 sayılı kararında, mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen bilirkişi raporu ile dosyada yer alan bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesi sonucunda;

"-Dava konusu 1/25.000 ölçekli nazım imar planı değişikliği ile mevcut 16.02.2007 onay tarihli 1/25.000 ölçekli nazım imar planının "merkezi iş alanı ve alt merkez" kurgusunun parçacıl bir yaklaşımla zedelendiği ve alanının çekim merkezi haline getirildiği,

-Dava konusu plan değişiklikleri ile hem alana yapı ve nüfus yoğunluğu getirilmesi hem de merkezi iş alanı ve bölgesel ticaret merkezi fonksiyonları ile alanın çekim merkezi haline getirilmesi nedenleriyle 1/25.000 ölçekli nazım imar planının bütünlüğünün, sürekliliğinin, ulaşım- dolaşım ilişkilerinin ve genel kurgusunun bozulduğu,

Altıncı Daire

-Bayındır Barajının içme suyu temininden çıkartılmış olmasının, büyük oranda ağaçlandırılacak alan ve yeşil alan olarak kurgulanan bölgeye en az 54.000 kişilik nüfus ataması yapılarak, yapı ve nüfus yoğunluğuna konu edilmesine gerekçe olamayacağı, zira 16.02.2007 onay tarihli 1/25.000 ölçekli nazım imar planında Bayındır Barajının, kente içme suyu temininden ziyade rekreatif özelliklerine atıf yapılarak, alanın büyük kısmının yeşil alan ve ağaçlandırılacak alan olarak planlandığı,

-Dava konusu plan değişikliğini zorunlu kılan gerekçelerin bulunmadığı ve konunun tüm yönleri ile değerlendirilmediği,

-Davaya konu 1/5000 ölçekli nazım imar planında bazı donatı alanlarının ayrılmadığı veya mevzuatla belirlenen standartların altında bir miktarda ayrıldığı, söz konusu donatı alanı hesabına esas nüfusun 54.000 kişi olarak ele alındığı, ancak merkezi iş alanında konut yapımına müsaade edildiği dikkate alındığında planlama alanı için 54.000 kişilik nüfus öngörüsünün artmasına olanak sağlandığı, bu durumda dava konusu planların imar mevzuatına, şehircilik ilkelerine, planlama tekniklerine ve kamu yararına aykırı olduğu sonucuna varıldığı" gerekçesiyle iptaline karar verildiği, bu kararın Danıştay Altıncı Dairesinin 08/05/2018 tarih ve E:2016/9149, K:2018/4411 sayılı kararıyla onandığı, kararın düzeltilmesi isteminin de ▇▇▇▇▇▇▇▇ ▇▇▇▇▇▇▇ Dairesinin 22/05/2019 tarih ve E:2018/8798, K:2019/4697 sayılı kararıyla reddedildiği görülmektedir.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi yerleşik içtihadı uyarınca, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 6. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı sadece mahkemeye erişim hakkını değil bir hükmün ya da kararın uygulanmasını sağlama hakkını da içermektedir. ▇▇▇▇▇▇▇ ▇▇▇▇▇▇▇/Yunanistan kararında bu ilkeyi özetle şu şekilde ortaya koymaktadır: "Mahkeme’nin yerleşik içtihatlarına göre Sözleşme’nin 6. maddesinin birinci fıkrası herkesin, medeni hak ve yükümlülüklerine ait uyuşmazlıklarını, bir mahkeme önüne getirme hakkını güvence altına almaktadır. Ancak, bir Sözleşmeci Devlet’in iç hukuk sistemi, nihai ve bağlayıcı bir kararın taraflardan birinin aleyhinde olacak şekilde uygulanmadan kalmasına izin verirse, bu hak yanıltıcı olacaktır. Sözleşme’nin 6. maddesinin birinci fıkrasının, uyuşmazlığın taraflarına, muhakemenin adil, aleni ve süratli olması konusunda usuli güvenceler sağladığı halde, yargısal kararın yerine getirilmesini sağlamadığı düşünülemez. Bu maddeyi mahkemeye başvurma hakkı ve davanın yürütülmesiyle sınırlı bir şekilde yorumlamak, sözleşmeci Devletlerin Sözleşme’yi onaylarken saygı göstermeyi üstlendikleri hukukun üstünlüğü prensibiyle bağdaşmayacaktır.(bkz. Golder/Birleşik Krallık kararı 21 Şubat

Altıncı Daire

1975, Seri A no 18, s.16-18, 34-36 paragraf) Bu yüzden, bir mahkeme tarafından verilen hükmün yerine getirilmesinin, Sözleşme’nin 6. maddesi bakımından yargılamanın bütünleyici bir parçası olarak görülmesi gerekmektedir. Mahkeme bu prensibi, daha önce yargılamanın uzunluğuyla ilgili davalarda da kabul etmiştir. (bkz. son olarak, 26 Eylül 1996 tarihli Di Pede/İtalya ve ▇▇▇▇▇▇/İtalya kararları, Hüküm ve Karar Raporları 1996-IV, s. 1383-1384, paragraf 20-24 ve s. 1410-1411, sırasıyla 16-20) Söz konusu ilkeler, idari davalar bağlamında daha da büyük önem taşımakta, bir davacının devletin en yüksek idare mahkemesi önünde bir iptal davası açmakla, yalnızca ihtilaf konusu işlemin iptalini değil, aynı zamanda bu işlemin tüm sonuçlarının ortadan kaldırılmasını istediği, bir tarafın bu tür işlemlere karşı etkili bir şekilde korunması ve hukuki durumun yeniden sağlanması, idari makamların bu mahkemenin kararına uyma yükümlülüğünü zorunlu kılmaktadır. Bu bağlamda, idari makamların, kişilerin menfaatlerine uygun şekilde adalet yönetimine duyulan ihtiyaçla örtüşen hukukun üstünlüğüne tabi bir Devletin bir unsurunu oluşturdukları, idari makamların buna uymayı reddettikleri veya buna uymadıkları, hatta bunu geciktirdikleri durumlarda, yargılama aşamasında bir davacı tarafından sahiplenilen 6. maddeye dayanan teminatlar amaçsız kalacaktır. (Hornsby/Yunanistan, B.N: 18357/91, 19/3/1997)

Mahkeme sonrasında verdiği birçok kararında bu ilkeyi benimsemiş ve yargı kararının makul bir sürede uygulanmamasını adil yargılanma hakkının ihlali olarak değerlendirmiştir. (▇▇▇▇▇ ▇▇▇▇▇-Türkiye,▇.▇▇: 38473/02, Aygün v.d./Türkiye, ▇.▇▇. 5325/02, 5353/02 ve 27608/02, Tacea v. Romanya; Jelıcıc v. Bosna Hersek; ▇▇▇▇▇ ▇▇▇▇▇▇▇▇▇▇▇ v. Rusya)

Bu açıklamalar ışığında, kesinleşen yargı kararıyla tümüyle iptaline karar verilen önceki 11.02.2014 onay tarihli 1/25.000 ve 1/5000 ölçekli nazım imar planları ile dava konusu 13.05.2016 onay tarihli 1/25.000 ve 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişiklikleri karşılaştırıldığında; uyuşmazlık konusu alana getirilen işlevlerin türü, büyüklüğü ve konumu yönünden herhangi bir değişiklik yapılmadığı, alandaki gross yoğunluğun 120 k/ha olduğuna dair 1/25.000 ölçekli nazım imar planına ait plan notu ile projeksiyon nüfusun 54.000 kişi, toplam konut adedinin 13.500 olduğuna dair 1/5000 ölçekli nazım imar planına ait plan notunun aynen korunduğu, bunun yanı sıra konut alanlarında 1.00 olan emsal değerinin,

15.000 m2 ve üzeri büyüklükteki parsellerde 2.00'ye çıkarıldığı, donatı alanlarının standardında herhangi bir iyileştirme yapılmadığı, sadece iptaline karar verilen 1/5000 ölçekli nazım imar planında merkezi iş alanında 3.00 olan emsal değerinin dava konusu 1/5000 ölçekli nazım imar planında

Altıncı Daire

2.50'ye, bölgesel ticaret merkezinde 2.00 olan emsal değerinin 1.50'ye düşürüldüğü ve özel sağlık tesisi alanları ile kamu sağlık tesis alanlarının her ikisi için de ortak şekilde 0.60 emsal değeri belirlendiği anlaşılmıştır.

Her ne kadar dava konusu nazım imar planı değişikliği ile önceki planlardan farklı olarak merkezi iş alanı ve bölgesel ticaret merkezinin yapılaşma koşulları bir miktar düşürülmüş ise de söz konusu işlevlerin yapılaşma koşullarının değiştirilmesinin yargı kararının uygulanması anlamına gelmediği, önceki 11.02.2014 onay tarihli 1/25.000 ve 1/5000 ölçekli nazım imar planlarının kesinleşen iptal gerekçeleri uyarınca, bölgenin rekreasyonel özelliklerinin korunması, çekim merkezi haline gelmesinin önüne geçilmesi ve daha fazla yapılaşmaya açılmaması gerektiği, dolayısıyla dava konusu alana konut, bölgesel ticaret merkezi, merkezi iş alanı gibi yapılaşmaya yönelik işlevler getirilmesine hukuken olanak bulunmadığı gibi rekreasyon alanı, ağaçlandırılacak alan, kentsel ve bölgesel park ve spor alanı şeklindeki ilk kullanım kararlarına dönülmesi gerektiği açıktır.

Öte yandan, Bayındır Barajının içme suyu temin etme statüsü sona ermiş olmakla birlikte, çevresel ve özgün nitelikleri göz önünde bulundurularak ağaçlandırılacak alan ve rekreasyon alanı olarak kurgulanan bölgenin, yeni konut alanlarına ihtiyaç bulunduğuna yönelik hiçbir bilimsel ve teknik çalışmaya dayanılmaksızın, yüksek yoğunlukla yapılaşmaya açılmasının ve 54.000 kişilik nüfus ataması yapılmasının şehircilik ilkelerine, planlama tekniklerine ve kamu yararına aykırı olduğu, alana atanan nüfus için ayrılan donatı alanlarının yetersiz olduğu şeklindeki iptal gerekçelerinin de giderilmediği görülmektedir.

Bu itibarla, davalı idarece yargı kararlarının gereklerinin makul süre içinde yerine getirilmesi gerekirken; önceki nazım imar planlarının temel kurgusu ve kararları korunarak, yapılaşma koşullarında anlamlı olmayan değişiklikler yapılmak suretiyle iptale konu işlevlerin ve nüfus yoğunluğunun korunmasında ısrar edildiği, bu şekilde yargılama faaliyetinin etkisiz kılınmaya çalışıldığı anlaşıldığından, dava konusu nazım imar planı değişikliklerinin, Anayasanın 138. maddesine, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 6. maddesi ile güvence altına alınan adil yargılanma hakkına ve hukuk devleti ilkesine aykırı olduğu sonucuna varılmaktadır.

Bu tespit ve açıklamalar doğrultusunda, temyiz istemine konu edilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında sonucu itibariyle isabetsizlik görülmemiştir.

Altıncı Daire

KARAR SONUCU:

Açıklanan nedenlerle;

1. Davalı idarenin ve davalı yanında müdahilin temyiz istemlerinin reddine,

2. Dava konusu işlemin iptali yolundaki Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun ek gerekçeyle reddi yolundaki temyize konu Ankara Bölge İdare Mahkemesi 5. İdari Dava Dairesinin 28/06/2019 tarih ve E:2018/1163, K:2019/626 sayılı kararının yukarıda yer verilen gerekçe ile ONANMASINA,

3. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 50. maddesi uyarınca, bu onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın Ankara 2. İdare Mahkemesine gönderilmesine, 23/03/2022 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.

Beşinci Daire

ULUSLARARASI SÖZLEŞMELERE ATIF YAPILAN KARARLAR

T.C.

D A N I Ş T A Y BEŞİNCİ DAİRE

Esas No : 2018/4914 Karar No : 2022/653

▇▇▇▇▇▇▇ ▇▇▇▇▇▇▇▇▇ :-2577 Sayılı Kanun’un 20/3. Maddesi,

-Adil Yargılanma Hakkı,

-Re’sen Araştarma İlkesi

Özeti : Davalı idarece dosyaya sunulan ve dava konusu işlemin sebep unsurunu oluşturan bilgi ve belgelerin, ilk derece mahkemesince ara kararıyla davacıya tebliği ve davacının söz konusu bilgi ve belgelerle ilgili olarak cevap hakkını kullanabilmesi ve beyanlarını dosyaya sunabilmesi olanağı sağlandıktan sonra, davalı idarenin savunması ile davacının cevaplarının birlikte değerlendirilmesi suretiyle dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelere göre karar verilmesi gerekirken, söz konusu bilgi ve belgelerin davacı tarafa tebliği sağlanmaksızın hüküm kurulmasında 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/3. fıkrasında yer alan düzenlemeye ve adil yargılanma ilkesine uyarlık bulunmadığı hakkında.

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : …

KARŞI TARAF (DAVALILAR) : 1) Cumhurbaşkanlığı

2) Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı

VEKİLİ : Av. …

İSTEMİN KONUSU : Ankara Bölge İdare Mahkemesi 2. İdare Dava Dairesinin 31/05/2018 tarih ve E:2018/892, K:2018/1377 sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :

Dava Konusu İstem: Davacı tarafından, Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı emrinde Uzman olarak görev yapmakta

Beşinci Daire

iken 667 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararnamenin 4. maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi uyarınca Başbakan Yardımcılığı makamının onayı ile 29/07/2016 tarihi itabariyle kamu görevinden çıkarılmasına ilişkin işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi Kararının Özeti: Ankara 12. İdare Mahkemesinin 18/01/2018 tarih ve E:2016/3684, K:2018/74 sayılı kararında; davacı hakkındaki ''çok gizli belge'' niteliği taşıyan belgelerden; davacıya ait sosyal medya hesabında darbe girişimi öncesinde darbeyi çağıran ve tehdit içeren bildirimde bulunduğu, bu bildirimin Kurum içinde davacı ile yakın temasta bulunan ve ihraç edilen … tarafından ''Retweet'' yapıldığı, ayrıca davacının sosyal çevresinin FETÖ/PDY mensubu olduğu ve ... Bakanı'nın telefonla davacının FETÖ/PDY mensubu olduğuna dair bilgi verdiği yönünde bilgi notu olduğu anlaşılarak dava dosyasındaki bilgi ve belgeler ile KHK hükmünün birlikte değerlendirilmesinden, davacının 667 sayılı KHK’nın 4. maddesinin (1) numaralı fıkrası kapsamında söz konusu yapı ile kamu görevinde kalmasıyla bağdaşmayacak nitelikte bağının olduğu anlaşıldığından, 667 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararnamenin 4. maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi uyarınca Başbakan Yardımcılığı makamının onayı ile kamu görevinden çıkarılmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi Kararının Özeti: Davacının istinaf başvurusunda bulunması üzerine Ankara Bölge İdare Mahkemesi 2. İdare Dava Dairesinin 31/05/2018 tarih ve E:2018/892, K:2018/1377 sayılı kararıyla; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını gerektirecek nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Söz konusu Twitter paylaşımları incelendiğinde, FETÖ terör örgütüne karşı aleni bir tavır aldığı, Mahkeme tarafından bu hususa ilişkin herhangi bir araştırma yapılmadığı, bir Bakan tarafından verildiği iddia olunan bilginin somut bir şekilde ortaya konulmadığı, bu sebeple karara esas alınamayacağı, eksik inceleme ve hatalı değerlendirmeye dayalı olarak verilen Mahkeme kararının hukuka aykırı olduğu ve bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Bölge İdare Mahkemesi kararında usul ve esas bakımından hukuka aykırılık bulunmadığı ve

Beşinci Daire

davacının temyiz iddialarının 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesinde sayılan sebeplerden hiçbirisine uymadığı belirtilerek temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ▇▇▇▇▇▇▇ ▇▇▇▇▇▇'NIN

DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda yer alan yasal düzenleme uyarınca, adil yargılanma hakkının temini bakımından, dava konusu işlemin dayanağı olan ve dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelerin tamamının davacıya tebliği sağlandıktan ve söz konusu bilgi ve belgeler ile ilgili olarak cevap hakkını kullanabilmesi ve beyanlarını dosyaya sunabilmesi için davacıya yeterli süre tanındıktan sonra işin esası hakkında yeniden bir karar verilmesi gerektiğinden, davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdare Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmadığı, bu nedenle temyize konu kararın bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Beşinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, Başbakanlık hasım mevkiinden çıkarılarak 703 sayılı Anayasada Yapılan Değişikliklere Uyum Sağlanması Amacıyla Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 219/1. maddesi gereğince Cumhurbaşkanlığı hasım mevkiine alındıktan sonra işin gereği görüşüldü.

İNCELEME VE GEREKÇE:

MADDİ OLAY :

Davacı, Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı emrinde Uzman olarak görev yapmakta iken 667 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararnamenin 4. maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi uyarınca Başbakan Yardımcılığı makamının onayı ile 29/07/2016 tarihi itibarıyla kamu görevinden çıkarılmıştır.

Bunun üzerine, dava konusu işlemin iptaline karar verilmesi istemiyle temyizen incelenen dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:

▇▇▇▇▇▇▇'▇▇▇ "Hak Arama Hürriyeti" başlıklı 36. maddesinin 1. fıkrasında, "Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir." düzenlemesine yer verilmiştir.

Beşinci Daire

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Tebligat ve cevap verme" başlıklı 16. maddesinin 5. fıkrasında, davalara ilişkin işlem dosyalarının aslı veya onaylı örneğinin idarenin savunması ile birlikte, Danıştay veya ilgili mahkeme başkanlığına gönderileceği, "Dosyaların incelenmesi" başlıklı 20. maddesinin 1. fıkrasında, Danıştay, bölge idare mahkemeleri ile idare ve vergi mahkemelerinin bakmakta oldukları davalara ait her türlü incelemeyi kendiliklerinden yapacakları, Mahkemelerin belirlenen süre içinde lüzum gördükleri evrakın gönderilmesini ve her türlü bilgilerin verilmesini taraflardan ve ilgili diğer yerlerden isteyebilecekleri, bu husustaki kararların, ilgililerce, süresi içinde yerine getirilmesinin mecburi olduğu, haklı sebeplerin bulunması halinde bu sürenin, bir defaya mahsus olmak üzere uzatılabileceği; 2. fıkrasında, taraflardan biri ara kararının icaplarını yerine getirmediği takdirde, bu durumun verilecek karar üzerindeki etkisinin mahkemece önceden takdir edileceği ve ara kararında bu hususun ayrıca belirtileceği; 3. fıkrasında, ancak, istenen bilgi ve belgeler Devletin güvenliğine veya yüksek menfaatlerine veya Devletin güvenliği ve yüksek menfaatleriyle birlikte yabancı devletlere de ilişkin ise, Cumhurbaşkanı ya da ilgili Cumhurbaşkanı yardımcısı veya bakanın, gerekçesini bildirmek suretiyle, söz konusu bilgi ve belgeleri vermeyebileceği, verilmeyen bilgi ve belgelere dayanılarak ileri sürülen savunmaya göre karar verilemeyeceği hükme bağlanmıştır. 10/06/1994 tarih ve 4001 sayılı Kanunun 10. maddesiyle, 2577 sayılı Kanunun 20. maddesinin 3. fıkrasına "Verilmeyen bilgi ve belgelere dayanılarak ileri sürülen savunmaya göre karar verilemez" hükmü eklenirken, 4. fıkrasında yer alan "Getirtilen veya idarece gönderilen gizli belge ve dosyalar taraf ve vekillerine incelettirilemez" tümcesi ise yürürlükten kaldırılmıştır.

HUKUKİ DEŠERLENDİRME:

Hukuk devleti ilkesi gereğince, idarenin bütün eylem ve işlemleri yargısal denetime açıktır ve bu noktada idari işlemlerin hukuka uygunluğunun sağlanmasındaki en etkin araçlardan birinin de "iptal davaları" olduğu kuşkusuzdur. İdari işlemlerin hukuka uygunluk denetimi istemiyle açılan iptal davaları idari yargı tarafından karara bağlanmaktadır.

2577 sayılı Kanun'un 2. maddesinin 1/a. bendine göre; iptal davaları, idare tarafından tesis edilen işlemler nedeniyle menfaatleri ihlal edilen kişiler tarafından anılan işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları yönünden hukuka aykırı oldukları iddialarıyla açılan davalardır.

İdare tarafından tesis edilen işlemin bir dayanağı, gerekçesi olması gerekir. İdareyi işlem yapmaya sevk eden tüm etkenler; gerekçeler anılan işlemin sebep unsurunu oluşturmaktadır. İptal davalarında da, sebep unsuru

Beşinci Daire

yönünden hukuki denetim yapılırken idareyi o işlemi yapmaya sevk eden gerekçelerin hukuka uygunluğunun incelemesi yapılmaktadır.

İdare tarafından tesis edilen her işlemin sebebi yazılı olarak işlemde yer almasa bile eğer idari işlem iptal davasına konu edilmişse, 2577 sayılı Kanun'un 20. maddesine dayanılarak yargı merciilerince işlemin dayanağı olan bilgi ve belgeler idareden talep edilebilir ve idare tarafından da kendilerine tanınan süre içerisinde, istenilen bilgi ve belgelerin sunulması gerekmektedir.

Bu husus, "adil yargılanma ilkesi" ile bu ilkenin tamamlayıcısı olan "çelişmeli yargı ilkesi (çekişmelilik ilkesi)" ve "silahların eşitliği" ilkesi kapsamında Anayasa Mahkemesi kararlarında ve birçok Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararında da vurgulanmıştır.

Silahların eşitliği ilkesine göre, davanın taraflarının yargılama süreci boyunca aynı imkanlara sahip olması; aynı koşullarda iddia ve savunmalarını dile getirmesi gerekmektedir. Uyuşmazlığın bir tarafını idarenin oluşturduğu iptal davalarında da idarenin kamu gücünü kullanarak diğer tarafa üstünlük kurmasının önüne geçilmesi gerekmektedir, zira yargı önünde herkes eşittir. Silahların eşitliği ilkesi ile birlikte olduğu kabul edilen "çelişmeli yargılama" ilkesine göre, davadaki tarafların dosyaya sunulan tüm bilgi ve belgeleri görme, inceleme hakkının olması gerekmektedir; ayrıca, buna göre

de savunmalarını oluşturabilme hakları vardır.

Anılan tüm unsurlar bir arada sağlandığı takdirde ancak hakkaniyete uygun adil bir yargılamadan söz edilebilecektir. Örneğin, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi 31/10/2006 tarih ve 60366/00 başvuru numaralı Kahraman/Türkiye kararı ile; her hukuk ve ceza davasının, usule ilişkin yönleri de dahil olmak üzere çelişmeli bir nitelik taşıması ve de taraflar arasında silahların eşitliğini garanti altına alması gerektiği, bunun adil yargılanma hakkının temel unsurlarından olduğu, çekişmelilik ilkesi uyarınca yargılanma hakkının, taraflar için, diğer tarafın oluşturduğu görüşlerden veya sunduğu kanıtlardan haberdar olma ve bunlar hakkında tartışabilme olanağını içerdiği, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 6 §1 maddesinin tarafların çıkarlarını ve adaletin iyi şekilde idare edilmesini korumayı amaçladığı, kişilerin adaletin işleyişine duyacağı güvenin, dosyadaki her belge hakkında görüş bildirebilme güvencesine dayandığı, bir disiplin soruşturması akabinde görevden alınma yolundaki işleme karşı ilgili tarafından yapılan iptal başvurusunun; Yüksek Mahkemece, başvuranın kişisel dosyasının talep edilmesi üzerine, ilgili kurum tarafından gönderilen "gizli" damgası vurulmuş bir zarfın içine konmuş belgelerden hareketle reddedildiği, uyuşmazlık konusu kararın, milli güvenliğe veya misilleme riski

Beşinci Daire

altındaki tanıkları koruma veya soruşturma metotlarını gizli tutma gerekliliğine bağlı zorunluluklarla bu şekil bir uygulamayı haklı gösterebilecek hiçbir unsur içermemesine karşın, sadece "gizli" olarak sınıflanmış olan soruşturma dosyasına dayanılarak alındığının anlaşıldığı, olayda çekişmelilik ilkesi ve taraflar arasındaki silahların eşitliği garantisini sağlamanın, başvuran davalı idarenin sunduğu bilgiler hakkında yorum yapma olanağının verilmesini gerektirdiği, bu suretle AİHS'nin 6 § 1 maddesinin ihlal edildiği sonucuna varılmıştır.

Yukarıda aktarılan açıklamalar ışığında, adil yargılama ilkesi gereğince tarafların mahkeme önünde eşit hak ve yükümlülüklere sahip olduğu; buna bağlı olarak idari yargı bakımından talep edildiği takdirde dava konusu edilen idari işlemin gerekçesine ilişkin bilgi ve belgelerin idare tarafından dosyaya sunulması gerektiği ve tarafların da dosyadaki bilgi ve belgeleri inceleyerek işlemin gerekçesini öğrenme; konuya ilişkin görüş ve savunma yapma hakkına sahip olduğu açıktır.

Nitekim, 2577 sayılı Kanunda 10/06/1994 tarih ve 4001 sayılı Kanunun 10. maddesi ile getirilen değişikliğinin gerekçesinde, "Madde ile 2577 sayılı Kanunun 20. maddesinin 3. fıkrasının sonuna eklenen cümle ile bu fıkrada sayılan haller nedeniyle mahkemeye verilmeyen bilgi ve belgelere dayanılarak ileri sürülen savunmaya göre karar verilemeyeceği öngörülerek, bu hükümle adalete gölge düşmesinin önüne geçilmesi ve yargılama hukukunun delil sisteminin korunması istenmiştir. Yargılama usulü hukukunda amaç, davaya dayanak yapılan tüm belge ve delillerin tarafların bilgisine sunulması suretiyle gerçeğin ortaya çıkması ve bu suretle hukukun üstünlüğünün sağlanmasıdır. ▇▇▇▇▇ ve vekillerine incelettirilmeyen belge ve dosyaya dayanılarak karar verilmesi, davacılara gerçek anlamda iddiasını kanıtlama hakkı tanınmadığını gösterdiği gibi adalete de gölge düşürmektedir. Kaldı ki, uygulamada gizlilik taşımayan belge ve dosyalara gizlilik damgası vurularak bunların ilgililere incelettirilmesi engellenmektedir. Bu nedenle de, Kanun'un 20. maddesinin 4. fıkrası da yürürlükten kaldırılmaktadır." denilmiştir.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/3. maddesindeki; getirtilen veya idarece gönderilen gizli belge ve dosyaların taraf ve vekillerine incelettirilemeyeceğine ilişkin düzenlemenin yukarıda yer verilen gerekçelerle 10/06/1994 tarih ve 4001 sayılı Kanunun 10. maddesi ile yürürlükten kaldırıldığı göz önünde bulundurulduğunda, Yasa koyucunun değişikliği yapmaktaki amacının adil yargılanma hakkını tesis etmek olduğu anlaşılmaktadır.

Beşinci Daire

2577 sayılı Yasa'nın 20. maddesine ve bu maddede yapılan değişikliğe, adil yargılanma hakkına ve bahsi geçen diğer yasal düzenlemelere ilişkin yukarıda yapılan açıklamalar uyarınca, 2577 sayılı Yasa'nın 20. maddesinde öngörülen istisnai durum haricinde davacılara işlemin dayanağı olan her türlü bilgi ve belgeye ulaşabilme ve bu belgeleri inceleyebilme olanağının tanınması gerektiği açıktır.

Dosyanın incelenmesinden, davacı tarafından Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı emrinde Uzman olarak görev yapmakta iken 667 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararnamenin 4. maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi uyarınca kamu görevinden çıkarılmasına ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada; Ankara 12. İdare Mahkemesi'nin 29/11/2017 tarihli ara kararıyla, davalı idareden davacının FETÖ/PDY terör örgütü ile irtibatlı yahut iltisaklı olduğuna dair nasıl bir değerlendirme yapıldığı sorularak davacı hakkında değerlendirmeye esas alınan tüm bilgi ve belgelerin gönderilmesinin istenilmesi üzerine, davalı idare tarafından 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/3. maddesinde belirtilen şekilde gerekçeli bir karar alınmaksızın dava konusu işleme dayanak alınan bilgi ve belgelerin 11/01/2018 tarihinde "çok gizli belge" niteliği taşıdığı ve sadece Mahkeme heyeti tarafından incelenmesi gerektiği belirtilerek dosyaya sunulan bilgi ve belgelerin, adil yargılanma ilkesi gereğince davacıya tebliği sağlanmaksızın Mahkeme heyetince hükme esas alınarak karar verildiği görülmüştür.

Bu itibarla, davalı idarece dosyaya sunulan ve dava konusu işlemin sebep unsurunu oluşturan bilgi ve belgelerin, ilk derece mahkemesince ara kararı ile davacıya tebliği ve davacının söz konusu bilgi ve belgeler ile ilgili olarak cevap hakkını kullanabilmesi ve beyanlarını dosyaya sunabilmesi olanağı sağlandıktan sonra davalı idarenin savunması ile davacının cevaplarının birlikte değerlendirilmesi suretiyle dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelere göre karar verilmesi gerekirken, söz konusu bilgi ve belgelerin davacı tarafa tebliği sağlanmaksızın hüküm kurulmasında 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/3. fıkrasında yer alan düzenlemeye ve adil yargılanma ilkesine uyarlık bulunmamaktadır.

Öte yandan, idari yargı mercilerince 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20. maddesinde öngörülen resen araştırma ilkesi uyarınca uyuşmazlığın çözümü için her türlü inceleme ve araştırmanın yapılması da mümkün hatta olayın niteliğine göre gereklidir.

Bu nedenle, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20. maddesi uyarınca uyuşmazlığın çözümü için;

Beşinci Daire

"Emniyet Genel Müdürlüğü Kaçakçılık ve Organize Suçlarla Mücadele Daire Başkanlığı ile Emniyet Genel Müdürlüğü Terörle Mücadele Daire Başkanlığından; davacının FETÖ/PDY terör örgütüne ait örgüt içi iletişim programı (ByLock) kullandığına ya da ankesörlü telefon görüşme kaydı bulunduğuna ilişkin tespit olup olmadığının sorulmasına, var ise tespitlere ilişkin belge ve raporların, (mahiyetleri ve kullanım bilgileri yer alacak şekilde) FETÖ/PDY soruşturmaları kapsamında var ise davacının adının geçtiği ifade tutanaklarının,

Milli Eğitim Bakanlığı Özel Öğretim Kurumları Genel Müdürlüğünden; davacının FETÖ/PDY terör örgütüne ait özel öğretim kurum ve kuruluşlarına ilişkin eğitim kaydı ile özel öğrenci yurtları vb. ilişkin kayıt bilgileri (istihbari olanlar dâhil) olup olmadığı sorularak var ise tespitine ilişkin belge ve raporların,

İçişleri Bakanlığı Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğünden; davacının FETÖ/PDY terör örgütüne ait olduğu gerekçesiyle kapatılan dernek ya da sendika/federasyon/konfederasyonlarda yönetim/denetim/ genel kurul üyelik/aidat bilgisi olup olmadığı sorularak var ise ilgili belge ve raporların, (şahıs, tarih aralığı ve ilgili kuruluş yer alacak şekilde)

Vakıflar Genel Müdürlüğünden; davacının FETÖ/PDY terör örgütüne ait olduğu gerekçesiyle kapatılan vakıflarda üyeliği ya da mütevelli heyeti üyeliği olup olmadığı sorularak var ise ilgili belge ve raporların, (şahıs, tarih aralığı ve ilgili kuruluş yer alacak şekilde)

… İçerik Hizmetleri ve Prodüksiyon Anonim Şirketinden; davacının

… aboneliğinin bulunup bulunmadığı, aboneliği bulunuyorsa bu aboneliği iptal ettirip ettirmediği, iptal ettirmiş ise hangi tarihte iptal ettirdiği, var ise müşteri hizmetleri ile yapılan görüşmenin çözümü ve diğer bilgi ve belgelerin birer örneğinin istenilmesine" yönelik yapılacak ara kararı neticesinde davalı idare ile yukarıda anılan kurum ve kuruluşlarca gönderilecek bilgi ve belgeler davacıya tebliğ edilerek karşı beyanlarının da alınmasından sonra davacının terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı yahut irtibatının bulunup bulunmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir.

Kuşkusuz yukarıda anılan değerlendirme yapılırken davacı hakkında varsa ceza soruşturması veya kovuşturmasındaki (takipsizlik veya beraat kararı ile sonuçlanmış olsa dahi) tespitlerin de irtibat ve iltisak noktasında göz önüne alınması gerekmektedir.

Bu itibarla, belirtilen hususlarda araştırma yapılmaksızın, eksik incelemeyle davanın reddi yönünde verilen İdare Mahkemesi kararına karşı

Beşinci Daire

yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki Bölge İdare Mahkemesi kararında bu yönüyle de hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:

Açıklanan nedenlerle;

1. 2577 sayılı Kanun’un 49. maddesine uygun bulunan davacının temyiz isteminin kabulüne;

2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu Ankara Bölge İdare Mahkemesi 2. İdare Dava Dairesinin 31/05/2018 tarih ve E:2018/892, K:2018/1377 sayılı kararının BOZULMASINA,

3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın Ankara Bölge İdare Mahkemesi 2. İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 23/02/2022 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.

Birinci Daire

BİRİNCİ DAİRE KARARLARI

T.C.

D A N I Ş T A Y BİRİNCİ DAİRE

Esas No : 2021/1593 Karar No : 2021/1579

▇▇▇▇▇▇▇ ▇▇▇▇▇▇▇▇▇ : -▇▇▇▇▇▇▇,

-Genel Hükümler,

-Re’sen Soruşturma

Özeti : 5816 sayılı Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkında Kanuna muhalefet suçundan ötürü genel hükümlere göre işlem yapılması gerektiği hakkında.

K A R A R

Şüpheli : … - İstanbul Teknik Üniversitesi İnşaat Fakültesi Araştırma Görevlisi

Suçu : ''…'' adlı sosyal paylaşım sitesinde ''…'' rumuzu ile ''...isterseniz yasa çıkaralım her Türk genci her sabah ▇▇▇▇▇▇▇ putunun önünde 30 dakika zorunlu tapınma eylemi yapsın.'' şeklinde paylaşım yapmak suretiyle Atatürk'ü aşağılamak ve ▇▇▇▇▇▇▇'▇▇ hatırasına hakaret etmek.

Suç Tarihi : 2019 Yılı.

İncelenen Karar : İstanbul Teknik Üniversitesi Rektörlüğünce oluşturulan Kurulun 8.2021 tarihli lüzum-u muhakeme kararı.

Karara İtiraz Eden : Hakkında lüzum-u muhakeme kararı verilen …

İnceleme Nedeni : İtiraz üzerine.

İstanbul Teknik Üniversitesi Rektörlüğünün 10.9.2021 tarih ve 961943 sayılı yazısı ekinde gönderilen soruşturma dosyası ile yukarıda belirtilen Kurul kararı ve bu karara hakkında lüzum-u muhakeme kararı verilen tarafından yapılan itiraz, Tetkik Hakimi ▇▇▇▇▇▇ ▇▇▇▇▇▇ açıklamaları dinlenildikten sonra 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 53’üncü maddesi uyarınca incelendi;

Gereği Görüşülüp Düşünüldü:

Birinci Daire

5816 sayılı Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkında Kanunun 1’inci maddesinde, ▇▇▇▇▇▇▇'▇▇ hatırasına alenen hakaret eden veya söven kimsenin bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılacağı, Atatürk'ü temsil eden heykel, büst ve abideleri veyahut ▇▇▇▇▇▇▇'▇▇ kabrini tahrip eden, kıran, bozan veya kirleten kimseye de bir yıldan beş yıla kadar ağır hapis cezası verileceği, Kanunun 3’üncü maddesinde ise, bu Kanunda yazılı suçlardan dolayı Cumhuriyet savcılıklarınca resen takibat yapılacağı hükümlerine yer verilmiştir.

Dosyadaki bilgi ve belgelere göre, atılı suçla ilgili olarak şüpheli hakkında 2547 sayılı Kanunun 53/c maddesi uyarınca ceza soruşturması yapılarak lüzum-u muhakeme kararı verilmiş ise de, bu fiil nedeniyle şüpheli hakkında 5816 sayılı Kanun kapsamında İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca doğrudan soruşturma yapılması gerektiği, 5816 sayılı Kanun kapsamında soruşturulması gereken söz konusu suç nedeniyle Rektörlükçe ceza soruşturması yapılamayacağı ve Kurul kararı alınamayacağı anlaşıldığından, itirazın kabulüyle İstanbul Teknik Üniversitesi Rektörlüğünce oluşturulan Kurulun ...8.2021 tarihli lüzum-u muhakeme kararının bozulmasına,

Dosyanın, atılı suçtan hakkında genel hükümlere göre işlem yapılması gereken … yönünden gereğinin yapılması için karar ekli olarak İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığına, kararın birer örneğinin İstanbul Teknik Üniversitesi ile itiraz edene gönderilmesine 4.11.2021 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.

Birinci Daire

T.C.

D A N I Ş T A Y BİRİNCİ DAİRE

Esas No : 2022/131 Karar No : 2022/210

▇▇▇▇▇▇▇ ▇▇▇▇▇▇▇▇▇ : -Ön İnceleme,

-Hizmet Pasaportu,

-Dernek

Özeti : Birbirinden bağımsız ancak birden fazla Belediyeyi ilgilendiren eylemler nedeniyle her bir Belediye yönünden ayrı ön inceleme yapılması ve yetkili merci kararı alınması gerektiği hakkında.

K A R A R

Haklarında Ön İnceleme Yapılanlar:

1- … - Elazığ İli, Baskil Belediye Başkanı 2- … - Aynı Belediyede Meclis Üyesi

3- … - Aynı Belediyede Meclis Üyesi 4- … - Aynı Belediyede Meclis Üyesi 5- … - Aynı Belediyede Meclis Üyesi 6- … - Aynı Belediyede Meclis Üyesi 7- … - Aynı Belediyede Meclis Üyesi 8- … - Aynı Belediyede Memur

9- … - Aynı Belediyede Memur

10- … - Elazığ İli, Arıcak Belediye Başkanı 11- … - Aynı Belediyede Meclis Üyesi

12- … - Aynı Belediyede Meclis Üyesi 13- … - Aynı Belediyede Meclis Üyesi 14- … - Aynı Belediyede Meclis Üyesi 15- … - Aynı Belediyede Meclis Üyesi 16- … - Aynı Belediyede Meclis Üyesi

17- … - Aynı Belediyede Yazı İşleri Müdürü

İtiraz Edilen Karar : Haklarında ön inceleme yapılanlardan …, …,

…, … ve … için soruşturma izni verilmesine, diğerleri için soruşturma izni

Birinci Daire

verilmemesine ilişkin İçişleri Bakanının 16.6.2021 tarih ve Mül.Tef.Kur.Bşk.2021/197 sayılı kararı.

Karara İtiraz Edenler : Haklarında soruşturma izni verilenlerin

tümü.

Soruşturulacak Eylemler :

…'ın;

1- Almanya'da ikamet eden … tarafından gönderilen 10.9.2020 tarihli

davetiye üzerine Almanya'nın Hamburg şehrinde düzenlenecek "Çevre İçin Eğitim-Eğitim İçin Çevre" adlı proje kapsamında … Derneği Başkanı … ile Baskil Belediye Başkanlığı arasında 3.9.2020 tarihinde imzalanan protokol gereğince 1. grup olarak 4-10 Ekim 2020 tarihleri arasında Baskil Belediyesinden 2 kişi, … Derneğinden 45 kişi olmak üzere 47 kişinin, 2. grup olarak da 11-17 Ekim 2020 tarihleri arasında Baskil Belediyesinden 2 kişi, … Derneğinden 45 kişi olmak üzere 47 kişinin (toplam 94 kişi) Almanya'ya seyahatlerine dair Baskil Belediye Meclisinin 3.9.2020 tarih ve 8 sayılı kararının alındığı Meclis toplantısında sadece Belediye Başkanının Almanya'ya ziyareti görüşülerek Meclis tarafından bu seyahat için izin verildiği halde, anılan Meclis kararına Meclis üyelerinin bilgisi dışında sonradan Dernek üyelerinin ve diğer üyelerin isimlerini ilave ederek gerçeğe aykırı bu kararla 79 kişinin mevzuata aykırı olarak hizmet damgalı pasaport almalarını ve yurt dışına çıkmalarını sağlamak.

… ve …'ın;

2- Belediye Meclisinin 3.9.2020 tarih ve 8 sayılı kararının alındığı 3.9.2020 tarihli Meclis toplantısına Meclis üyelerinin davet edilmesine ilişkin Baskil Belediye Başkanlığının 31.8.2020 tarih ve 486 sayılı gündem yazısını bazı Meclis üyelerine toplantı günü tebliğ etmek, üç Meclis Üyesine de tebliğ etmemek.

3-Söz konusu usulsüz yurt dışı görevlendirme iş ve işlemlerini yürütmek.

…'ın;

4- … adlı bir kişi tarafından tüm masrafları karşılanmak üzere Geleceğiniz Çöp Olmasın / Hayatın İçinde Bizde Varız adlı proje kapsamında Almanya'nın Bremen kentine yapılacak seyahate ilişkin … Dernek Başkanı … ile Arıcak Belediye Başkanlığı arasında imzalanan 27.10.2020 tarihli protokol gereğince Arıcak Belediye Meclisinin 4.11.2020 tarih ve 17 sayılı kararının alındığı Meclis toplantısında anılan protokolün içeriğini detaylı açıklamadan Belediye Başkanı …'ın Almanya'ya yapılacak gezide görevlendirilmesi hususu görüşülüp karara bağlandığı halde, Meclis

Birinci Daire

Üyelerinin bilgisi dışında Belediyeyle bağı bulunmayan 43 kişinin de anılan Meclis kararına dayanarak hizmet damgalı pasaport almalarını sağlamak.

…'in;

5- Belediye Meclisinin 4.11.2020 tarih ve 17 sayılı kararının alındığı 4.11.2020 tarihli Meclis toplantısına Meclis Üyelerinin davet edilmesine ilişkin Baskil Belediye Başkanlığının 30.10.2020 tarih ve 399 sayılı gündem yazısını, mevzuata uygun olarak Meclis üyelerine tebliğ etmemek.

6-Söz konusu usulsüz yurt dışı görevlendirme iş ve işlemlerini yürütmek.

Eylem Tarihi : 2020 Yılı.

İçişleri Bakanlığının 6.1.2022 tarih ve 30900 sayılı yazısı ekinde gönderilen dosya, İçişleri Bakanının 16.6.2021 tarih ve Mül.Tef.Kur.Bşk.2021/197 sayılı kısmen soruşturma izni verilmesine, kısmen soruşturma izni verilmemesine ilişkin kararı ve bu karara haklarında soruşturma izni verilenler tarafından yapılan itirazlar, Tetkik Hakimi ▇▇▇▇▇▇ ▇▇▇ ▇▇▇▇▇▇▇▇'nin açıklamaları dinlenildikten sonra, 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun uyarınca incelendi;

Gereği Görüşülüp Düşünüldü:

4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanunun 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; izin vermeye yetkili merciin, bu Kanun kapsamına giren bir suç işlediğini bizzat veya yukarıdaki maddede yazılı şekilde öğrendiğinde bir ön inceleme başlatacağı, 6’ncı maddesinde; ön inceleme ile görevlendirilen kişi veya kişilerin, bakanlık müfettişleri ile kendilerini görevlendiren merciin bütün yetkilerini haiz olduğu, bu Kanunda hüküm bulunmayan hususlarda Ceza Muhakemesi Kanununa göre işlem yapabilecekleri, hakkında inceleme yapılan memur veya diğer kamu görevlisinin ifadesini de almak suretiyle yetkileri dahilinde bulunan gerekli bilgi ve belgeleri toplayıp, görüşlerini içeren bir rapor düzenleyerek durumu izin vermeye yetkili mercie sunacakları, ön inceleme birden çok kişi tarafından yapılmışsa, farklı görüşlerin raporda gerekçeleriyle ayrı ayrı belirtileceği, yetkili merciin bu rapor üzerine soruşturma izni verilmesine veya verilmemesine karar vereceği ve bu kararlarda gerekçe gösterilmesinin zorunlu olduğu hükme bağlanmıştır.

Dosyanın incelenmesinden, Baskil Belediye Başkanı … ve ▇▇▇▇▇▇▇▇ görevlileri ile Arıcak Belediye Başkanı … ve ▇▇▇▇▇▇▇▇ görevlileri hakkında aynı ön inceleme kapsamında inceleme yapıldığı, oysa iki ayrı Belediyeyi

Birinci Daire

ilgilendiren eylemler nedeniyle her bir Belediye yönünden ayrı ayrı ön inceleme yapılması ve ayrı ayrı yetkili merci kararı verilmesi gerekirken, farklı Belediyelerle ilgili eylemlerin ve Belediye görevlilerinin tek bir ön inceleme kapsamında incelenmesinin ve tek bir yetkili merci kararıyla ön incelemenin sonuçlandırılmasının usule uygun olmadığı belirlenmiştir.

Diğer taraftan, yetkili merci kararında, ▇▇▇▇▇▇ ▇▇▇▇▇▇▇▇ görevlileri yönünden "kamu yararına çalışan dernek statüsünde bulunmayan derneklerle ancak en büyük mülki idare amirinin izniyle ortak hizmet projeleri gerçekleştirilebileceği, bu projeler de belde sakinlerinin mahalli müşterek nitelikteki ihtiyaçlarıyla ilgili olabileceği halde, mevzuata aykırı olarak ve pek çoğu Baskil'de ikamet etmeyen, Belediyeyle bağı olmayan kişilerin Belediye vasıtasıyla yurt dışına çıkışını sağlamak amacıyla Baskil Belediye Başkanı … ile … Derneği Başkanı … arasında 3.9.2020 tarihli protokolü imzalamak" , "mevzuata ve usule aykırı işlemlerle resmi bir görevi olmayan, pek çoğu Baskil'de ikamet etmeyen kişilerin yurt dışına çıkışlarına izin verilmesi ve adlarına hizmet damgalı pasaport düzenlenmesi için Elazığ Valiliğinden talepte bulunmak ve 28.9.2020, 2-3-4-5-6- 7/10/2020 tarihli hizmet damgalı pasaport talep formlarını imzalamak" ve "Belediye Başkanlığı ile Dernek arasında 3.9.2020 tarihinde protokol imzalandığı halde, "yurtdışı-Almanya-görevlendirme" gündemiyle geriye dönük olarak Belediye Başkanlığının 31.8.2020 tarih ve 486 sayılı yazısını düzenlemek" eylemleri ile Arıcak Belediye görevlileri yönünden "kamu yararına çalışan dernek statüsünde bulunmayan derneklerle ancak en büyük mülki idare amirinin izniyle ortak hizmet projeleri gerçekleştirilebileceği, bu projeler de belde sakinlerinin mahalli müşterek nitelikteki ihtiyaçlarıyla ilgili olabileceği halde, mevzuata aykırı olarak ve pek çoğu Arıcak'ta ikamet etmeyen, Belediyeyle bağı olmayan kişilerin Belediye vasıtasıyla yurt dışına çıkışını sağlamak amacıyla Arıcak Belediye Başkanı … ile … Derneği Başkanı … arasındaki 27.10.2020 tarihli protokolü imzalamak" ve "mevzuata ve usule aykırı iş ve işlemlerle resmi bir görevi olmayan, pek çoğu Arıcak'ta ikamet etmeyen kişilerin yurt dışına çıkışlarına izin verilmesi ve adlarına hizmet damgalı pasaport düzenlenmesi için Elazığ Valiliğinden talepte bulunmak ve 13.11.2020 tarihli hizmet damgalı pasaport talep formlarını imzalamak" eylemleriyle ilgili tespit ve değerlendirmelerde bulunulduğu halde, bu eylemlerle illiyet bağı bulunanların açıkça belirtilmediği, söz konusu eylemlerle ilgili hukuka ve usule aykırılıklar ortaya konulduğu halde, bu eylemlerle ilgili olarak ilgililer için soruşturma izni

Birinci Daire

verilmesine veya verilmemesine dair yetkili merci kararı verilmediği anlaşılmıştır.

Ayrıca, … ve …'a 3’üncü maddeden, …'e de 6’ncı maddeden isnat edilen eylemlerde, adı geçenlerin usulsüz yurtdışı görevlendirme iş ve işlemlerini yürütmekten sorumlu tutulduğu görülmekle birlikte, bu iş ve işlemlerin neler olduğu, ilgililerin hangi usulsüz iş ve işlemlerden, hangi nedenlerle sorumlu bulundukları hususlarının ortaya konulmadığı saptanmıştır.

Bu nedenlerle ön incelemenin eksik olduğu anlaşıldığından, itirazların kabulüyle İçişleri Bakanının 16.6.2021 tarih ve Mül.Tef.Kur.Bşk.2021/197 sayılı kararının; 1’inci maddeden …, 2’nci ve 3’üncü maddelerden … ve …, 4’üncü maddeden …, 5’inci ve 6’ncı maddelerden … için soruşturma izni verilmesine ilişkin kısmının kaldırılmasına, isnat edilen eylemler bakımından Baskil Belediyesi ve Arıcak Belediyesi görevlileri hakkında ayrı ayrı ön inceleme emri verilmesi ve ön inceleme yapılması, yukarıda açıklanan eksiklikler giderilerek yeniden yapılacak ön inceleme üzerine her bir Belediye yönünden ön inceleme raporu hazırlanması, yetkili merci tarafından da her iki Belediye görevlileri yönünden ayrı ayrı soruşturma izni verilmesine veya verilmemesine ilişkin karar verilmesi, verilecek kararların türüne göre on günlük itiraz süresini ve itiraza bakmakla görevli yeri de belirten gerekli bildirimler yapıldıktan sonra kararlara karşı itirazda bulunulması durumunda yazılı bildirimlere ilişkin günlü ve imzalı bildirim alındıları ile itiraz dilekçeleri de eklenerek her Belediye yönünden ayrı ayrı dosyalar halinde Dairemize gönderilmesi için dosyanın karar ekli olarak İçişleri Bakanlığına iadesine, kararın birer örneğinin itiraz edenlere gönderilmesine 2.3.2022 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.

Birinci Daire

T.C.

D A N I Ş T A Y BİRİNCİ DAİRE

Esas No : 2022/367 Karar No : 2022/308

▇▇▇▇▇▇▇ ▇▇▇▇▇▇▇▇▇ : -Ceza Soruşturması Açılmaması,

-İptal Kararı,

-İstinaf,

-Bozma

Özeti : Ceza soruşturması açılmaması kararının iptali yolundaki yargı kararı gereğince soruşturmaya başlanılan bir iddiayla ilgili olarak anılan yargı kararının istinaf incelemesinde bozulması üzerine bu soruşturmanın sonlandırılıp inceleme safhasına geçilemeyeceği hakkında.

K A R A R

Şüpheli : … - Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Genel Cerrahi Anabilim Dalı Öğretim Üyesi

Suçu : Karın bölgesinde ağrı, yüksek ateş ve mide bulantısı yakınmalarıyla 2.2.2019 ve 27.7.2020 tarihlerinde Başkent Üniversitesi Ankara Hastanesine başvurduğunda üriner sistem enfeksiyonu, akut sistit tanıları konulup ilaç tedavisi önerilen, yakınmalarının artması üzerine 29.7.2020 tarihinde Gazi Üniversitesi Gazi Hastanesine getirilen ve burada 29.7.2020-6.8.2020 tarihleri arasında yatarak takip ve tedavisi yürütülen şikayetçi …'in 69 yaşındaki annesi …'in hastalığının teşhisinde ve tedavisinde dikkatsizlik, özensizlik ve tedbirsizlik göstererek kolon kanseri hastalığını teşhis edememek, hastalığına yanlış tanı koyarak hatalı tedavi uygulamak, BT sonucunda sigmoid kolonda hafif duvar kalınlık artışı, sigmoid kolon komşuluğunda apse ile uyumlu olabilecek 35 mm. çapında, yoğun içerikli koleksiyon ve kolona komşu yağ dokuda enflamasyon ile uyumlu heterojenite ve az miktarda sıvı görülen hastadaki bu bulguların sebebini araştırmamak, ağrı ve yakınmaları devam eden hastaya takılan dren ile birlikte taburcu etmek, kolon kanseri hastalığının ileri evrede teşhis edilmesine ve tedavisinde geç kalınmasına, bu suretle adı geçenin ölümüne neden olmak.

Birinci Daire

Suç Tarihi : 2020 Yılı.

İncelenen Karar : Gazi Üniversitesi Rektörlüğünce oluşturulan Kurulun 10.1.2022 tarihli men-i muhakeme kararı.

Karara İtiraz Eden : Şikayetçi … vekili Av. …

İnceleme Nedeni : Yasa gereği kendiliğinden ve itiraz üzerine.

Gazi Üniversitesi Rektörlüğünün 9.2.2022 tarih ve 276745 sayılı yazısı ekinde gönderilen soruşturma dosyası ile yukarıda belirtilen Kurul kararı ve bu karara yapılan itiraz, Tetkik Hakimi ▇▇▇▇▇▇ ▇▇▇▇▇▇'▇▇ açıklamaları dinlenildikten sonra, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 53’üncü maddesi uyarınca incelendi;

Gereği Görüşülüp Düşünüldü :

2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 53’üncü maddesinin (c) bendi uyarınca görevlendirilen soruşturmacının öncelikle suç konusu eylemleri belirlemesi, bu bağlamda şikayetçinin, şüphelinin/şüphelilerin ve varsa suç konusu eylemlerde tanıklığı bulunan kişilerin ifadelerine başvurması, şikayet dilekçesinden başlayarak yaptığı soruşturmada elde ettiği tüm bilgi ve belgeleri değerlendirerek hazırlayacağı fezlekede gerekçesini belirtmek suretiyle ulaştığı kanaate göre; atılı suçları işledikleri şüphesi bulunanlar hakkında lüzum-u muhakemelerine, atılı suçları işlemedikleri kanaatine varılanlar hakkında ise men-i muhakemelerine karar verilmesi gerektiği yolunda öneri getirmesi, tüm bilgi ve belgelerin bulunduğu soruşturma dosyasını fezleke ile birlikte soruşturma emri veren makama teslim etmesi, 2547 sayılı Kanunun 53’üncü maddesi gereğince oluşturulacak yetkili kurulun da, iddia konusu suçların şüpheliyle/şüphelilerle illiyet bağını irdelemek suretiyle şüpheli/şüpheliler hakkında yukarıda belirtilen türlerde kararlar vermesi gerekmektedir.

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun "İfade veya sorgu için çağrı" başlıklı 145’inci maddesinde ifadesi alınacak veya sorgusu yapılacak kişinin davetiye ile çağrılacağı, çağrılma nedeninin açıkça belirtileceği ve gelmezse zorla getirileceğinin yazılacağı; Kanunun "İfade ve sorgunun tarzı" başlıklı 147’nci maddesinde, şüphelinin veya sanığın ifadesinin alınmasında veya sorguya çekilmesinde hangi hususlara uyulacağının düzenlendiği, buna göre, şüpheli veya sanığın kimliğinin saptanacağı, kendisine yüklenen suçun anlatılacağı, müdafi seçme hakkının bulunduğunun ve onun hukukî yardımından yararlanabileceğinin, müdafiin ifade veya sorgusunda hazır bulunabileceğinin, müdafi seçecek durumda olmadığı ve bir müdafi yardımından faydalanmak istediği takdirde, kendisine baro tarafından bir

Birinci Daire

müdafi görevlendirileceğinin hatırlatılacağı, ayrıca ifade ve sorgu işlemlerinin kaydında, teknik imkânlardan yararlanılacağı, ifade veya sorgunun bir tutanağa bağlanacağı, Kanunun "Suçun mağduru ile şikâyetçinin çağırılması" başlıklı 233’üncü maddesinde de mağdur ile şikâyetçinin, Cumhuriyet savcısı veya mahkeme başkanı veya hâkim tarafından çağrı kâğıdı ile çağırılıp dinleneceği hüküm altına alınmıştır.

Dosyanın incelenmesinden, 2.2.2019 ve 27.7.2020 tarihlerinde karın bölgesinde ağrı, yüksek ateş ve mide bulantısı yakınmalarıyla Başkent Üniversitesi Ankara Hastanesine başvuran 69 yaşındaki …'e üriner sistem enfeksiyonu, akut sistit tanıları konulup ilaç tedavisi önerildiği, yakınmalarının artması üzerine 29.7.2020 tarihinde Gazi Üniversitesi Gazi Hastanesine getirilen …'in 29.7.2020-6.8.2020 tarihleri arasında yatarak tedavi gördüğü, Öğretim Üyesi … tarafından teşhis ve tedavisi yürütülen hastaya divertikülit teşhisiyle tedavi uygulandığı, 4.8.2020 tarihinde perkütan drenaj kateteri takılan hastanın 6.8.2020 tarihinde dreni çıkarılmadan taburcu edildiği, daha sonra dış merkezde kolon kanseri teşhisi konulan hastanın bu hastalığının teşhis edilemediği, divertikülit tanısıyla hastaya hatalı tedavi uygulandığı, BT sonucunda, sigmoid kolonda hafif duvar kalınlık artışı tespit edilmesine rağmen bunun sebebi araştırılmadan hastanın taburcu edildiği, bu sebeple kanser hastalığının ilerlemesine ve ileri evrede teşhis edilmesine, tedavisinde geç kalınmasına, bu suretle ölümüne neden olunduğu iddialarıyla yapılan şikayet üzerine soruşturmaya yer olmadığına ilişkin Gazi Üniversitesi Rektörlüğünün 18.2.2021 tarihli işleminin Ankara 3. İdare Mahkemesinin 27.10.2021 tarih ve E:2021/503, K:2021/1507 sayılı kararıyla iptal edildiği, bunun üzerine Rektörlüğün 29.11.2021 tarih ve 224504 sayılı yazısıyla Tıp Fakültesi Dekanlığına, anılan Mahkeme kararına atıf yapılıp "... hakkında 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu m.53/c'de düzenlenen ceza soruşturması açılması gerekmektedir..." denilerek adı geçen hakkında ceza soruşturmasının açılmasının istenildiği, Dekanlığın 1.12.2021 tarih ve 228136 sayılı yazısıyla "... m.53/c maddesi gereği düzenlenen soruşturmada..." denilerek 3 soruşturmacı tayin edilip rapor düzenlemelerinin istenildiği, böylece ne Rektörlük ne Dekanlık tarafından ceza soruşturması yapılması emri verilmeden soruşturma safhasına geçildiği, soruşturmada, şikayetçinin ve şüphelinin Ceza Muhakemesi Kanununa uygun olarak ifade vermeye davet edilmedikleri, şikayetçinin ifadesinin alınmadığı, şüpheli sıfatıyla ifadesi alınması gereken

…'ın yazılı savunmasının alınmasıyla yetinildiği, öte yandan, sadece … hakkında soruşturma yürütüldüğü, …'in Gazi Üniversitesi Gazi

Birinci Daire

Hastanesine başvurduğu 29.7.2020 tarihinden Hastaneye son başvurduğu 15.8.2020 tarihine kadar geçen sürede takip, muayene ve tedavisinde, kontrollerinde, perkütan drenaj takılması işleminde, konsültasyonlarında, BT sonuçlarının değerlendirilmesinde görev alan bütün hekimlerin ad, soyad, unvan ve görev yerleriyle belirlenerek şüpheli sıfatıyla soruşturmaya dahil edilmedikleri, şikayetçi iddialarını aydınlatmak üzere bilirkişi raporu temin edilmediği, hastaya ait diğer Hastanelerdeki (Başkent Üniversitesi Ankara Hastanesi, Medicana International Ankara Hastanesi, ...) hasta dosyalarının, görüntülemelerin, tüm bilgi ve belgelerin getirtilmediği, hastaya 4.9.2020 tarihinde kolonoskopi randevusu verildiği halde hastanın randevuya gelmediği yolundaki şüpheli iddiasının araştırılmadığı, hasta için kolonoskopi kararının ne zaman alındığı, Hastanede yattığı 8 gün boyunca hastaya kolonoskopi yapılıp yapılmadığı, yapılmadıysa neden taburcu edildikten kısa süre sonra bu tetkike ihtiyaç duyulduğu gibi hususların açıklanmadığı, ayrıca şikayetçiye 4.9.2020 tarihli kolonoskopi randevusu konusunda bilgilendirilip bilgilendirilmedikleri hususunun sorulup bu hususun açıklığa kavuşturulmadığı, eksik incelemeyle yapılan soruşturma sonucunda düzenlenen fezlekede şüphelinin men-i muhakemesinin önerildiği, Yetkili Kurul tarafından da 10.1.2022 tarihli men-i muhakeme kararının verildiği, bu Kurula objektifliğe aykırı olarak soruşturmacıları tayin eden Tıp Fakültesi Dekanının da dahil edildiği, ayrıca Yasa gereği ve itirazen incelenmek üzere Dairemize gönderilen bu soruşturma dosyasına konuyla ilgili bütün bilgi ve belgelerin eklenmediği, şikayet dilekçesi, soruşturmacı atama yazısı, şüphelinin ifadeye davet yazısı gibi bazı bilgi ve belgeler eklenmeden dosyanın gönderildiği belirlenmiştir.

Diğer taraftan, bu dosyayla ilgili Dairemizde inceleme devam ederken Rektörlüğün 4.3.2022 tarih ve 307002 sayılı yazısıyla Dairemizden, soruşturmanın dayanağı Ankara 3. İdare Mahkemesi kararına yapılan istinaf başvurusunun, Ankara Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesinin 17.2.2022 tarih ve E:2021/2988, K:2022/300 sayılı kararıyla kabul edilerek Mahkeme kararının kaldırıldığı, Yetkili Kurul kararının bu durum gözetilerek değerlendirilmesi istenilmiş ise de, hangi sebeple olursa olsun artık soruşturma safhasına geçilmiş iddialarla ilgili olarak geriye dönülüp inceleme yapılmasının söz konusu olmadığı, kaldı ki olayda, inceleme safhasının da tamamlanmış olduğu, artık soruşturmacılar atanarak detaylı bir şekilde soruşturulmaya başlanılan iddiaların, usulüne uygun olarak yapılacak bir soruşturmayla aydınlatılıp kesin bir sonuca bağlanması gerektiği açıktır.

Birinci Daire

Bu durumda, öncelikle şikayet dilekçesi, soruşturmacı atama yazısı gibi bütün bilgi belgelerin temin edilmesi, şüphelilerle ilgili eksikliklerin giderilmesi, …'in takip ve tedavisine katılan, görüntülemelerini yorumlayıp değerlendiren, takip ve tedavisiyle ilgili talimat veren ve yönlendirmede bulunan, hastayı konsülte eden bütün hekimlerin, sorumlu öğretim üyelerinin ve uzman doktorların isim ve görev unvanlarıyla belirlenerek şüpheli sıfatıyla soruşturmaya dahil edilmeleri, mevzuata uygun olarak şikayetçinin ve şüphelilerin ifadelerinin alınması, …'e ait Gazi Üniversitesi Gazi Hastanesindeki ve Başkent Üniversitesi Ankara Hastanesindeki hasta dosyaları, tüm bilgi, belgeler, konsültasyon notları, tetkik ve görüntülemeler ile bütün soruşturma dosyası (şüpheliler, şikayetçi ifadeleri, yazışmalar gibi) eksiksiz olarak gönderilmek suretiyle Gazi Üniversitesi dışında başka bir üniversitede görevli ve ilgili üniversite rektörlüğünce atanacak kolon kanserleri konusunda yetkin ikisi Genel Cerrahi, birisi Gastroenteroloji, birisi Üroloji, birisi Gastrocerrahi, birisi Radyoloji, birisi de Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji uzmanı en az yedi öğretim üyesinden oluşturulacak bilirkişi heyetinden, 29.7.2020 tarihli başvurusundan son muayenesinin yapıldığı 15.8.2020 tarihine kadar hastanın sağlık durumunun teşhisinde, muayenesinde, laboratuvar ve görüntüleme sonuçlarının değerlendirilmesinde, takibinde, perkütan drenaj takılmasında, kontrollerinde, tetkiklerinde istenilmesinde eksiklik, dikkatsizlik, özensizlik, acemilik, ihmal, gecikme, hekim veya uygulama hatası, kusur gösterilip gösterilmediği, kanser ihtimalinin araştırılması yönünde tetkik, inceleme yapılıp yapılmadığı, hastanın o tarihlerdeki şikayetlerinin kanser ihtimalini akla getirmesinin gerekip gerekmediği, şikayetlerinin geçmişi, süresi, muhtelif tedavilere rağmen devam etmesi gibi hususlar dikkate alınarak tıbbi kurallar gereğince hastada kanser hastalığından şüphelenilmemesinin veya bu yönde araştırma yapılmamasının, kolonoskopi yaptırılmamasının tıbben kabul edilebilir olup olmadığı, hastanın görüntülemelerinde (BT, ultrasonografi, ...) kanser şüphesi doğuracak bir bulgu olup olmadığı, görüntülemelerinin yorumlanmasında hata, kusur, dikkatsizlik, özensizlik, acemilik gösterilip gösterilmediği, teşhis edildiği tarih ve kitlenin büyüklüğü göz önüne alındığında, bu kitlenin Gazi Hastanesindeki takip ve tedavi sürecinde teşhis edilmemiş olmasının tıbbi kriterlere uygun düşüp düşmediği, 6.8.2020 tarihinde taburcu edilirken hastanın sağlık durumunun ne olduğu, sağlık değerlerinin taburcu edilmesinin gerektirip gerektirmediği, taburcu edilmesine karar verilmeden önce yapılması gereken tetkiklerinde, muayenesinde, durumunun değerlendirilmesinde eksiklik bulunup

Birinci Daire

bulunmadığı, Hastanedeyken bağırsak kanserinin teşhisinin mümkün olup olmadığı, hastanın taburcu edilmesine karar verilmesinde hekim ihmali veya hatası olup olmadığı, hastaya verildiği iddia edilen kolonoskopi randevusunun Hastanenin otomasyon sisteminde kaydı bulunup bulunmadığı, varsa bu istemin ve randevu bilgisinin ne zaman sisteme kaydedildiği, bu randevu konusunda hasta yakınlarının nasıl bilgilendirildiği hususlarını aydınlatan bilirkişi raporu alınması, şüphelilerin sorumlulukları ve fiilleri irdelenmek suretiyle usulüne uygun olarak düzenlenecek fezlekede şüphelilerin men-i muhakemeleri veya lüzum-u muhakemeleri yolunda öneri getirilmesi, Yetkili Kurulun da şüpheliler hakkında men-i muhakeme veya lüzum-u muhakeme yönünde karar vermesi, soruşturma emrinin Tıp Fakültesi Dekanı tarafından verilmesi durumunda, bu Dekanın Yetkili Kurulda yer almaması gerektiği anlaşılmıştır.

Açıklanan nedenlerle, eksik inceleme sonucu oluşturulan soruşturma raporuna dayanılarak verilen Gazi Üniversitesi Rektörlüğünce oluşturulan Yetkili Kurulun 10.1.2022 tarihli men-i muhakeme kararının bozulmasına, yukarıda belirtilen eksiklikler giderilerek usulüne uygun olarak yeniden yapılacak soruşturma sonucunda düzenlenecek fezleke dikkate alınarak Yetkili Kurulca yeni bir karar verilmesi, verilecek kararın türüne göre şüpheliler ile şikayetçiye ve vekiline gerekli bildirimler yapıldıktan sonra tebligat alındıları ile birlikte Yasa gereği veya itiraz edilmesi halinde itiraz dilekçeleri de eklenerek Dairemize gönderilmesi için dosyanın karar ekli olarak Gazi Üniversitesi Rektörlüğüne iadesine, kararın bir örneğinin itiraz edenin vekiline gönderilmesine 16.3.2022 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.

Birinci Daire

T.C.

D A N I Ş T A Y BİRİNCİ DAİRE

Esas No : 2022/883 Karar No : 2022/946

An▇▇▇▇▇ ▇▇▇▇▇▇▇▇▇ : -Cumhurbaşkanı Onayı,

-Ye▇▇▇▇▇ ▇▇▇▇▇,

-Bölge Müdürü

Özeti : Cumhurbaşkanı onayıyla atanan memur ve diğer kamu görevlileri hakkında soruşturma izni verme yetkisini haiz merciin, 4483 sayılı Kanunun 3’üncü maddesinde yer ▇▇▇▇ ▇▇▇▇▇ kurala göre tespit edilmesi gerektiği hakkında.

K A R A R

Ankara Bölge İdare Mahkemesi 3. İdari Dava Dairesinin 22.4.2022 tarih ve E:2022/326, K:2022/307 sayılı görevsizlik kararıyla gönderilen dosya, Devlet Su İşleri (DSİ) Genel Müdürlüğünde Proje ve İnşaat Dairesi Başkanı …, Başkan Yardımcıları …, … ve …, DSİ 10’uncu Bölge Müdürü

… ve on dört DSİ personeli hakkındaki kısmen soruşturma izni verilmesi, kısmen soruşturma izni verilmemesine ilişkin Tarım ve Orman Bakanının 18.3.2022 tarih ve 2022-56/71 sayılı kararı ve bu kararın soruşturma izni verilmesine ilişkin kısmına hakkında soruşturma izni verilen …, …, …, …,

… ve … tarafından yapılan itirazlar, Tetkik Hakimi ▇▇▇▇▇▇ ▇▇▇▇▇▇'▇▇ ▇çıklamaları dinlenildikten sonra, 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun uyarınca incelendi.

Gereği Görüşülüp Düşünüldü:

4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanunun izin vermeye yetkili merciler başlığını taşıyan 3’üncü maddesinin (d) bendinde, Cumhurbaşkanına veya Cumhurbaşkanlığına bağlı, ilgili veya ilişkili kuruluşlar ve bakanlıkların merkez ve bağlı veya ilgili kuruluşlarında görev yapan diğer memur ve kamu görevlileri hakkında o kuruluşun en üst idari amiri, (e) bendinde de, Cumhurbaşkanı kararıyla atanan memurlar ve diğer kamu görevlileri hakkında Cumhurbaşkanı veya ilgili bakanın soruşturma izni vermeye yetkili olduğu, aynı maddenin son iki fıkrasında yetkili mercilerin saptanmasında, memur veya kamu görevlisinin suç tarihindeki görevinin esas alınacağı ve ast memur ile üst memurun aynı

Birinci Daire

fiile iştiraki halinde iznin, üst memurun bağlı olduğu merciden isteneceği, Kanunun 9’uncu maddesinin üçüncü fıkrasında ise, soruşturma izni verilmesine veya verilmemesine ilişkin kararlara karşı yapılan itirazlara 3’üncü maddenin ((e), (f), (g) (Cumhurbaşkanınca verilen izin hariç) ve (h) bentlerinde sayılanlar için Danıştayın idari dairesince, diğerleri için yetkili merciin yargı çevresinde bulunduğu bölge idare mahkemesince bakılacağı hükme bağlanmıştır.

10.7.2018 tarih ve 304743 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 3 Sayılı Üst Kademe Kamu Yöneticileri ile Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Atama Usûllerine Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 2’nci maddesinin ikinci fıkrasındaki "... Bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesine ekli (I) sayılı cetvelde yer alan kadro, pozisyon ve görevlere Cumhurbaşkanı kararıyla, (II) sayılı cetvelde yer alan kadro, pozisyon ve görevlere Cumhurbaşkanı onayı ile atama yapılır. ..." şeklinde belirtilerek (I) ve (II) sayılı cetvellerde yer alan kadrolara ilişkin Cumhurbaşkanınca tesis edilecek atama işlemleri hukuken farklı nitelendirilmiştir.

Söz konusu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi incelendiğinde, Cumhurbaşkanı kararıyla atanacak "Genel Müdürler"in (I) sayılı cetvelde, Cumhurbaşkanı onayıyla atanacak "Bölge Müdürleri (bağlı, ilgili, ilişkili kuruluşlar dahil)"nin ise (II) sayılı cetvelde düzenlendiği, bu hükme göre de Bölge Müdürlerinin Cumhurbaşkanlığı Kararnamesine ekli II sayılı cetvelde yer aldığı, 4483 sayılı Kanunun 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının ise sadece "Cumhurbaşkanı kararı" ile atanan memurlar ve diğer kamu görevlilerinin kapsadığı, "Cumhurbaşkanı onayı" ile atanan (II sayılı cetvelde sayılan)" memurlar ve diğer kamu görevlileri hakkında soruşturma izni verme yetkisini haiz olan merciin, 4483 sayılı Kanunun 3’üncü maddesindeki genel kurala göre tespit edilmesi gerektiği anlaşılmıştır.

Dosyanın incelenmesinden, Devlet Su İşleri (DSİ) Genel Müdürlüğünde Proje ve İnşaat Dairesi Başkanı …, Başkan Yardımcıları …,

… ve …, DSİ 10’uncu Bölge Müdürü … ve on dört DSİ personeli hakkındaki kısmen soruşturma izni verilmesi, kısmen soruşturma izni verilmemesine ilişkin Tarım ve Orman Bakanının 18.3.2022 tarih ve 2022- 56/71 sayılı kararında, hakkında soruşturma izni verilen …'ın 10’uncu Bölge Müdürlüğüne Cumhurbaşkanının onayıyla atandığı, 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanunun 3’üncü maddesinin (d) bendi uyarınca adı geçen ve hakkında ön inceleme yapılan diğer ilgililer hakkında Tarım ve Orman Bakanlığının en üst idari amiri konumundaki Tarım ve Orman Bakanlığı Bakan Yardımcısı

Birinci Daire

tarafından soruşturma izni verilmesine veya verilmemesi yolunda bir karar verilmesi gerekirken, Tarım ve Orman Bakanınca karar verildiği, mevzuat gereği bizzat Bakan Yardımcısına verilmiş bu münhasır yetkinin üst makam da olsa Bakan tarafından kullanılmasının mümkün olmadığı anlaşılmıştır.

Bu nedenle, itirazların kabulü ile Tarım ve Orman Bakanının 18.3.2022 tarih ve 2022-56/71 sayılı kararının; 1’inci, 2’nci, 3’üncü, 4’üncü ve 5’nci maddelerde belirtilen eylemlerden hakkında soruşturma izni verilenler …, …, …, …, … ve … için soruşturma izni verilmesine ilişkin kısmının kaldırılmasına, Tarım ve Orman Bakanlığının en üst idari amiri olan Bakan Yardımcısı tarafından adı geçen ilgililer hakkında soruşturma izni verilmesine veya verilmemesine ilişkin bir karar verilmesi, verilecek kararın türüne göre on günlük itiraz süresini ve itiraza bakmakla görevli yeri de belirten gerekli yazılı bildirimler yapıldıktan sonra karara karşı itirazda bulunulması durumunda yazılı bildirimlere ilişkin günlü ve imzalı bildirim alındısı ile itiraz dilekçeleri de eklenerek itiraza bakmakla görevli ve yetkili Ankara Bölge İdare Mahkemesine gönderilmesi, diğer taraftan 1’inci, 2’nci, 3’üncü, 4’üncü ve 5’nci maddelerde belirtilen eylemlerden hakkında soruşturma izni verilmekle birlikte bu dosyada itirazı bulunmayan …, …,

…, … ve … yönünden gereği yapılması için Silvan Cumhuriyet Başsavcılığına iletilmek üzere dosyanın karar ekli olarak Tarım ve Orman Bakanlığına, kararın birer örneğinin itiraz edenlere gönderilmesine 24.6.2022 tarihinde oyçokluğuyla kesin olarak karar verildi.

KARŞI OY

4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun kapsamına giren kamu personeli asli ve sürekli görev ölçütü esas alınarak belirlenmiştir. Kanunun 2. maddesine göre asli ve sürekli görevlere ait kadrolarda çalışan memur ve diğer kamu görevlileri hakkında bir suç isnadı nedeniyle yapılacak soruşturmalar bu Kanuna tabi olacaktır.

Kanunun 3. maddesinde ise asli ve sürekli görevleri ifa eden personel görev yerleri, sıfatları ve atanma usullerine göre bir ayrıma tabi tutularak gruplandırılmış; soruşturma izni vermeye yetkili makam ve merciler de bu gruplara göre düzenlenmiştir. Başka bir deyişle soruşturma izni verecek makam ve mercilerin belirlenmesi bunların kendi konumlarına göre değil, memurlar ve diğer kamu görevlilerinin pozisyonları esas alınarak yapılmıştır. Verilen kararlara yapılacak itirazları incelemeye yetkili mercilerin belirlendiği aynı Kanunun 9’uncu maddesinin üçüncü fıkrasındaki "İtiraza,

Birinci Daire

3’üncü maddenin (e), (f), g (Cumhurbaşkanınca verilen izin hariç) ve (h) bentlerinde sayılanlar için Danıştay İkinci Dairesi, diğerleri için yetkili merciin yargı çevresinde bulunduğu bölge idare mahkemesi bakar" ibaresinden de kamu görevlilerinin kadro pozisyonlarının esas alındığı açıkça görülmektedir.

Bu durumda Devlet Su İşleri (DSİ) Genel Müdürlüğünde Proje ve İnşaat Dairesi Başkanı …, Başkan Yardımcıları …, … ve …, DSİ 10’uncu Bölge Müdürü … ve on dört DSİ personeli hakkında, 4483 sayılı Kanun uyarınca verilen karara yapılan itiraza aynı Kanun uyarınca Bölge İdare Mahkemesince bakılması gerektiğinden; adı geçenler hakkında Bakanlığın en üst idari amiri olan Bakan Yardımcısı yerine, Tarım ve Orman Bakanı tarafından verilen karara yapılan itirazın da Bölge İdare Mahkemesi tarafından incelenmesi gerekmektedir. Bu gerekçeyle karara katılmıyorum.

T.C.

D A N I Ş T A Y BİRİNCİ DAİRE

Esas No : 2022/738 Karar No : 2022/480

Anahtar Kelimeler : -Kamulaştırma,

-Tescil,

-Bedel Tespiti

Özeti : 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 30’uncu maddesi kapsamında çözümlenmesi istenilen uyuşmazlıklarda, taşınmaz bedellerinin tespiti, tapu kayıtlarının iptali ve tescili yolundaki taleplerin Danıştayca incelenemeyeceği hakkında.

K A R A R

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı ile Zonguldak İli, Çaycuma İlçesi, Sazköy Köyü Tüzel Kişiliği arasında çıkan uyuşmazlığın 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 30’uncu maddesi hükmüne göre çözümlenmesi isteğine ilişkin Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının 13.4.2022 tarihli dilekçesinde aynen;

"AÇIKLAMALAR : Bakanlığımız Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğü yatırım programında 2013E020130 proje numarası ile kayıtlı bulunan "Filyos Limanı İnşaatı” projesi için ihtiyaç duyulan ilave

Birinci Daire

taşınmazların kamulaştırılması için Bakanlık Makamının 24.10.2019 tarihli ve 80202 sayılı Olur'u ve Kamu Yararı Kararı alınmıştır.

Bu kapsamda Sazköy Köy Tüzel Kişiliği mülkiyetinde bulunan tapunun Zonguldak İli, Çaycuma İlçesi, Sazköy Köyü, … ada … parselde kâin taşınmaz kıyı kenar çizgisi içerisinde kalması nedeniyle ifraz edilerek … ada …, … ve … numaralı parseller oluşmuştur.

Kıyı kenar çizgisinin kara tarafında kalan 2.533,33 m2 yüzölçümlü … ada … parselde kain taşınmaz ile 82,04 m2 yüzölçümlü … ada … parselde kain taşınmazın 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 30’uncu maddesi gereğince Maliye Hazinesi adına devir işleminin gerçekleştirilmesi amacıyla Bakanlığımız tarafından Çaycuma Kaymakamlığı Sazköy Köyü Muhtarlığı ile iletişime geçilmiş gerekli görüşmeler yapılmıştır.

Bu kapsamda Bakanlığımız Kıymet Takdir Komisyonunca … ada … numaralı parsel için 142.282,25 TL ve … ada … numaralı parsel için 4.603,22 TL olmak üzere toplam 146.885,47 TL bedel takdir edilmiş ve bu bedel üzerinden Sazköy Köyü muhtarlığına 13.10.2021 tarihli ve 66345 sayılı yazımız ile uzlaşma teklifi yapılmıştır. Ancak malik köy tüzel kişiliği tarafından bugüne kadar bir cevap verilmemiştir.

Bu nedenle 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun "Bir İdareye Ait Taşınmaz Malın Diğer İdareye Devri” başlıklı 30’uncu maddesinde yer alan; "Kamu tüzel kişilerinin ve kurumlarının sahip oldukları taşınmaz mal, kaynak veya irtifak hakları diğer bir kamu tüzel kişisi veya kurumu tarafından kamulaştırılamaz. Taşınmaz mala; kaynak veya irtifak hakkına ihtiyacı olan idare, 8’inci madde uyarınca bedeli tespit eder. Bu bedel esas alınarak ödeyeceği bedeli de belirterek mal sahibi idareye yazılı olarak başvurur. Mal sahibi idare devire muvafakat etmez veya altmış gün içinde cevap vermez ise anlaşmazlık, alıcı idarenin başvurusu üzerine Danıştay ilgili idari dairesince incelenerek iki ay içinde kesin karara bağlanır.

Taraflar bedelde anlaşamadıkları takdirde; alıcı idare, devirde anlaşma tarihinden veya Danıştay kararının tebliği tarihinden itibaren otuz gün içinde, 10’uncu maddede yazılı usule göre mahkemeye başvurarak, kamulaştırma bedelinin tespitini ister. Bu durumda yapılacak yargılamada mahkemece, 29/6/1938 tarihli ve 3533 sayılı Kanun hükümleri uygulanmaz..." hükmü uyarınca Zonguldak İli, Çaycuma İlçesi, Sazköy Köyü … ada … ve … parselde kain taşınmazların Maliye Hazinesi adına devir alınabilmesi için işbu başvurunun yapılması gerekmiştir.

Sayın Daireniz tarafından kamulaştırma bedelinin tespitine ve ödenecek bedel karşılığında davalı köy tüzel kişiliği adına tescilli … ada …

Birinci Daire

ve … parsel sayılı taşınmazların Maliye Hazinesi adına tesciline karar verilmesini talep etmek gerekmiştir.

HUKUKİ DELİLLER : Tapu Kayıtları, Tebligatlar, Plan, Yazışmalar, Kıymet Taktir Tutanağı ve her tür delil.

HUKUKİ SEBEPLER : 2942 Sayılı Kanun ve ilgili mevzuat.

TALEP ve SONUÇ : Yukarıda arz ve izah edilen nedenlerle; Zonguldak İli Çaycuma İlçesi Sazköy Köyü … ada … ve … parsel sayılı taşınmazların Başkanlığınız tarafından belirlenecek bedel karşılığında Bakanlığımıza devri ile tapu kaydının iptali ve Maliye Hazinesi adına tesciline karar verilmesini bilvekale arz ve talep ederim. denilmekte olduğundan konu incelenerek,

Gereği Görüşülüp Düşünüldü:

2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 30’uncu maddesinde, kamu tüzel kişilerinin ve kurumlarının sahip oldukları taşınmaz mal, kaynak veya irtifak haklarının diğer bir kamu tüzel kişisi ya da kurumunca kamulaştırılamayacağı, bunlara ihtiyacı olan idarenin 8’inci maddeye göre tespit edilen bedeli ödeyeceğini de belirterek mal sahibi idareye yazılı olarak başvuracağı, mal sahibi idare devire muvafakat etmez veya altmış gün içinde cevap vermez ise anlaşmazlığın alıcı idarenin başvurusu üzerine Danıştay ilgili idari dairesince incelenerek kesin karara bağlanacağı hükmü yer aldığından, uyuşmazlığın karara bağlanabilmesi için bu taşınmaz mala hangi kamu tüzel kişisinin veya kurumunun daha fazla ihtiyacı olduğunun belirlenmesi gerekmektedir.

Dosyanın incelenmesinden, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğünün 13.10.2021 tarih ve 66345 sayılı yazısıyla Sazköy Köyü Tüzel Kişiliğinden, Genel Müdürlüğün yatırım programında 2013E020130 proje numarası ile kayıtlı "Filyos Limanı İnşaatı” yapımı için ihtiyaç duyulan ilave taşınmazlar arasında yer alan Zonguldak İli, Çaycuma İlçesi, Sazköy Köyü, … ada, … parsel sayılı, 2.534,87 m2 yüzölçümlü taşınmaz ile … parsel sayılı, 82,01 m2 yüzölçümlü taşınmazın devrinin istenildiği, bu istemin Sazköy Köyü Tüzel Kişiliğince cevap verilmeyerek zımnen reddedilmesi üzerine 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 30’uncu maddesi hükmüne göre bu uyuşmazlığın çözümlenmesi ve istem konusu taşınmazların bedel tespiti, tapu kayıtlarının iptali ve Hazine adına tapuya tescilleri talepleriyle Dairemize başvurulduğu anlaşılmıştır.

Buna göre, 2013E020130 proje numarası ile 2013 Yılı yatırım programında yer alan "Filyos Liman İnşaatı" yapım sahasında kalan ilave

Birinci Daire

taşınmazların kamulaştırılması için Ulaştırma ve Altyapı Bakanınca 24.10.2019 tarih ve 80202 sayılı kamu yararı kararının alındığı, bu kapsamda Zonguldak İli, Çaycuma İlçesi, Sazköy Köyü, … ada, … ve … parsel sayılı taşınmazlara ihtiyaç duyulduğu, bölgenin ekonomik kalkınmasında, ulusal ve uluslararası düzeyde tanıtımında ve yatırım çekmesinde rol oynayacak Limanın büyük önem arz ettiği, bu nedenlerle söz konusu taşınmazlara Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının ihtiyacı olduğu, öte yandan, taşınmazların devir istemi üzerine bu taşınmazlara ihtiyaç duyulduğu yolunda Sazköy Köyü Tüzel Kişiliği tarafından herhangi bir açıklamada bulunulmadığı, buna göre anılan taşınmazların kullanım hakkı Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığına ait olmak üzere Hazineye devri gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Diğer taraftan, taşınmazların devri istemiyle Dairemize sunulan Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının 13.4.2022 tarihli dilekçesinde, anılan taşınmazların Maliye Hazinesine devri istenilmiş ise de, Hazine taşınmazlarıyla ilgili tasarruf yetkisi Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına ait olduğundan, söz konusu talep Hazine olarak ele alınmıştır.

Ayrıca, 2942 sayılı Kanunun 30’uncu maddesinde, anlaşmazlığın, alıcı idarenin başvurusu üzerine Danıştayın ilgili idari dairesince incelenerek kesin karara bağlanacağı belirtilerek Danıştayın idari dairesinin bu uyuşmazlıkların çözümünde görev ve yetkisinin gösterildiği, bu maddenin üçüncü fıkrasında da, tarafların bedelde anlaşamadıkları takdirde, alıcı idarenin, devirde anlaşma tarihinden veya Danıştay kararının tebliği tarihinden itibaran otuz gün içinde 10’uncu maddede yazılı usule göre mahkemeye başvurarak kamulaştırma bedelinin tespitini isteyeceği hükmüne yer verildiği, bu bağlamda, taşınmazların tapu kayıtlarının iptali ya da kişiler adına tescili konusunda karar verme görev ve yetkisinin adli yargı mercilerine ait olduğu, Dairemizin Kanunla verilmeyen herhangi bir görevi yerine getiremeyeceği, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının 13.4.2022 havale tarihli dilekçesinde de, Zonguldak İli, Çaycuma İlçesi, Sazköy Köyü, … ada,

… ve … parsel sayılı taşınmazların Dairemiz tarafından bedellerinin belirlenmesi, tapu kayıtlarının iptali ve Hazine adına tescilleri yolunda Dairemizin görev alanında bulunmayan istemlerde bulunulduğu tespit edilmiştir.

Açıklanan nedenlerle, istemin kısmen kabulü ile Zonguldak İli, Çaycuma İlçesi, Sazköy Köyü, … ada, … parsel sayılı, 2.534,87 m2 yüzölçümlü taşınmaz ile Zonguldak İli, Çaycuma İlçesi, Sazköy Köyü, … ada, … parsel sayılı, 82,01 m2 yüzölçümlü taşınmazın 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 30’uncu maddesi uyarınca kullanım hakkı

Birinci Daire

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığına ait olmak üzere Hazineye devrine, bu taşınmazlarla ilgili bedel tespiti, tapu kayıtlarının iptali ve Hazine adına tapuya tescilleri taleplerinin ise incelenmeksizin reddine ve dosyanın Danıştay Başkanlığına sunulmasına 21.4.2022 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.

BAŞKANLAR KURULU KARARLARI

T.C.

D A N I Ş T A Y BAŞKANLAR KURULU

Esas No : 2022/3 Karar No : 2022/1

Anahtar Kelimeler :-Atama İşlemi,

-Parasal Hak,

-Maaş ve İkramiye Farkı,

-Kamu Görevlilerine İlişkin Mevzuat,

-Sahne Uzman Şefi,

-Sanat Teknik Müdürü

Özeti : Antalya Devlet Opera ve Bale Müdürlüğünde sanat teknik müdürü olarak görev yapmakta iken atamasının usulsüz yapıldığından bahisle eski ünvanı olan Ankara Devlet Opera ve Bale Müdürlüğü sahne uzman şefi kadrosuna atanan davacının, bu iki kadro arasındaki maaş ve ikramiye farklarına karşılık yersiz ödendiği gerekçesiyle kendisinden tahsil edilen anapara ile faizin iadesi talebiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğüne karşı açılan davada, İkinci Dairenin görevli olduğu hakkında.

… tarafından Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğüne karşı açılan davada, Ankara 8. İdare Mahkemesi ile Antalya 3. İdare Mahkemesi arasında çıkan yetki uyuşmazlığının incelenmesi aşamasında, Danıştay Onikinci ve İkinci Daireleri arasında çıkan görev uyuşmazlığına ilişkin dosya incelendi.

Gereği görüşülüp düşünüldü :

Danıştay Başkanvekili …, Danıştay Başkanvekili …, Danıştay Birinci Daire Başkanı …, Danıştay Dördüncü Daire Başkanı … ve Danıştay İkinci Daire Başkan Vekili …'nin "Danıştay Başkanlık Kurulunun 18/12/2020 tarih ve 2020/62 sayılı kararında, kamu görevlilerinin parasal haklarına ilişkin işlemlerden kaynaklanan davaların ve temyiz başvurularının Onikinci

Dairece çözümleneceği karara bağlanmış olup, uyuşmazlığın, davacının sahne teknik müdürü olarak görev yaptığı dönemde kendisine fazla ödendiği iddia edilen maaş, ikramiye gibi parasal haklarından kaynaklandığı anlaşıldığından yetkili yargı yeri belirlemesi görevi Danıştay Onikinci Dairesine aittir." yolundaki ayrışık oyuna karşılık;

Dava, Antalya Devlet Opera ve Bale Müdürlüğünde sanat teknik müdürü olarak görev yapmakta iken atamasının usulsüz yapıldığından bahisle eski ünvanı olan Ankara Devlet Opera ve Bale Müdürlüğü sahne uzman şefi kadrosuna atanan ve bu iki kadro arasındaki maaş ve ikramiye farklarına karşılık yersiz ödendiği gerekçesiyle kendisinden tahsil edilen 9.886,30-TL anapara ile 1.279,80-TL faizin iadesi talebiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali ile 11.166.10-TL'nin işletilecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle açılmıştır.

Danıştay Başkanlık Kurulunun 18/12/2020 tarih ve 2020/62 sayılı kararında, yükseköğretim kurumları öğretim elemanları hariç olmak üzere; kamu görevlilerine ilişkin mevzuattan doğan, Danıştay Beşinci ve Onikinci Dairelerinin görevleri dışında kalan işlerden kaynaklanan davaların ve temyiz başvurularının İkinci Dairece çözümleneceği kurala bağlanmıştır.

Olayda, davacının Ankara Devlet Opera ve Bale Müdürlüğünde sahne uzman şefi olarak görev yapmakta iken, Antalya Devlet Opera ve Bale Müdürlüğünde sanat teknik müdürü olarak atandığı, ancak sanat teknik müdürlüğüne atama işleminin hatalı olduğu gerekçesiyle Ankara Devlet Opera ve Bale Müdürlüğüne sahne uzman şefi olarak tekrar atandığı sanat teknik müdürlüğü görevi nedeniyle fazla ödenen maaş ve ikramiye karşılığının davacıdan tahsil edildiği, tahsil edilen tutarın iadesi istemiyle yapılan başvurunun reddi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı, uyuşmazlığın esasının davacının bir statüden diğer statüye yapılan atamasının usulsüz olup olmadığı konusuna ilişkin olduğu, bu haliyle uyuşmazlığın kamu görevlilerine ilişkin mevzuattan kaynaklandığı anlaşılmıştır.

Bu durumda, kamu görevlilerine ilişkin mevzuattan kaynaklanan yetki uyuşmazlığının incelenmesi görevinin, Danıştay Başkanlık Kurulunun 18/12/2020 tarih ve 2020/62 sayılı kararı uyarınca İkinci Daireye ait bulunduğuna, dosyanın anılan Daireye gönderilmesine 01/07/2022 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.

T.C.

D A N I Ş T A Y BAŞKANLAR KURULU

Esas No : 2022/8 Karar No : 2022/9

Anahtar Kelimeler : -Asli Görev,

-Görevin İfası,

-Hizmet Kusuru,

-Maddi ve Manevi Tazminat,

-Kamu Görevlilerine İlişkin Mevzuat

Özeti : Davacıların murisinin resmi görevi itfaiye eri olmasına rağmen şoför olarak görevlendirilmesi nedeniyle geçirdiği trafik kazası sonucu yaşamını yitirmesinde davalı idarenin kusurlu olduğu ileri sürülerek destekten yoksun kalınan maddi ve manevi zararların olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte tazmini istemiyle Gazipaşa Belediye Başkanlığına karşı açılan davada, İkinci Dairenin görevli olduğu hakkında.

Kendi adına asaleten, … ve …'e velayeten … vekili Av. … tarafından Gazipaşa Belediye Başkanlığına karşı açılan davada, Antalya 1. İdare Mahkemesince verilen 30/12/2015 tarih ve E:2013/20, K:2015/1552 sayılı kararın temyizen incelenmesi aşamasında Danıştay Sekizinci, İkinci ve Onuncu Daireleri arasında çıkan görev uyuşmazlığına ilişkin dosya incelendi.

Gereği görüşülüp düşünüldü:

Danıştay Dördüncü Daire Başkanı …, Üçüncü Daire Başkanı …, Onikinci Daire Başkanı …, Onüçüncü Daire Başkan Vekili …, İkinci Daire Başkan Vekili … ve Beşinci Daire Başkan Vekili …'ın, "Danıştay Başkanlık Kurulunun 18/12/2020 tarih ve 2020/62 sayılı kararında, vergi davalarına bakan dava daireleri hariç, diğer dava dairelerinin görevi dışında kalan uyuşmazlıkları çözümleme görevinin Onuncu Daireye verildiği, davacıların murisinin geçirdiği trafik kazası neticesinde ölmesi nedeniyle destekten yoksun kalınan maddi ve manevi zararın tazmini isteminden kaynaklanan davanın kamu görevlilerine ilişkin mevzuattan doğmadığı, diğer dava dairelerinin görevi dışında kaldığı, ağırlıklı olarak idarenin tazmin sorumluluğuna ilişkin temel ilkelerin değerlendirileceği uyuşmazlığın, diğer

dairelerin görevi dışında kalan tüm tam yargı davalarına bakan dairece incelenmesi gerektiği kanaatine varıldığından çözümü görevi Danıştay Onuncu Dairesine aittir." yolundaki ayrışık oylarına karşılık;

Dava, davacıların murisinin resmi görevi itfaiye eri olmasına rağmen şoför olarak görevlendirilmesi nedeniyle 03/08/2009 tarihinde geçirdiği trafik kazası sonucu yaşamını yitirmesinde davalı idarenin kusurlu olduğu ileri sürülerek destekten yoksun kalınan maddi ve manevi zararlara karşılık toplam 425.815,62 TL tazminatın olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte tazmini istemiyle açılmıştır.

Danıştay Başkanlık Kurulunun 18/12/2020 tarih ve 2020/62 sayılı kararında; yükseköğretim kurumları öğretim elemanları hariç olmak üzere; kamu görevlilerine ilişkin mevzuattan doğan, Danıştay Beşinci ve Onikinci Dairelerinin görevleri dışında kalan işlerden kaynaklanan davaların ve temyiz başvurularının İkinci Dairece çözümleneceği kurala bağlanmıştır.

Olayda, davacıların murisinin, davalı Belediyede “itfaiye eri” kadrosunda görev yapmakta iken bir çalışma grubunu karşılamak üzere şoför olarak görevlendirildiği ve bu görevin ifası sırasında resmi araçla seyir halindeyken tek taraflı geçirdiği trafik kazası neticesinde hayatını kaybettiği; davacılar tarafından, murislerinin itfaiye eri kadrosunda olmasına rağmen asli görev ve sorumluluğu dışında bir işte görevlendirilmek suretiyle açık bir hizmet kusuru işlendiği ileri sürülerek maddi ve manevi tazminat istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı; davacıların tazminat istemini davalı idarenin murislerini asli görevi dışında görevlendirmesine dayandırdığı, bu haliyle uyuşmazlığın kamu görevlilerine ilişkin mevzuattan doğduğu anlaşılmıştır.

Bu durumda, kamu görevlilerine ilişkin mevzuattan kaynaklanan uyuşmazlığın temyizen incelenmesi görevinin, Danıştay Başkanlık Kurulunun 18/12/2020 tarih ve 2020/62 sayılı kararı uyarınca İkinci Daireye ait bulunduğuna, dosyanın anılan Daireye gönderilmesine 01/07/2022 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.

T.C.

D A N I Ş T A Y BAŞKANLAR KURULU

Esas No : 2022/12 Karar No : 2022/12

Anahtar Kelimeler :-Mahalli Çevre Kurulu,

-Ruam Hastalığı,

-5996 Sayılı Veteriner Hizmetleri,

-Bitki Sağlığı,

-Gıda ve Yem Kanunu,

-Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Yönetmeliği

Özeti : İstanbul ili, Adalar ilçesinde bulunan atların bir kısmında ruam hastalığı tespit edilmesi üzerine alınan tedbirlere ilişkin İstanbul Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü Mahalli Çevre Kurulunun 20/12/2019 tarih ve 197 sayılı kararının iptali istemiyle İstanbul Valiliğine karşı açılan davada, Onuncu Dairenin görevli olduğu hakkında.

… vekili Av. … tarafından İstanbul Valiliğine karşı açılan davada, İstanbul 4. İdare Mahkemesince verilen 30/03/2021 tarih ve E:2020/1328, K:2021/474 sayılı kararın istinaf yolu ile incelenmesi üzerine İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 6. İdari Dava Dairesince verilen 29/09/2021 tarih ve E:2021/1375, K:2021/1655 sayılı kararın temyizen incelenmesi aşamasında, Danıştay Onuncu, Altıncı ve İkinci Daireleri arasında çıkan görev uyuşmazlığına ilişkin dosya incelendi.

Gereği görüşülüp düşünüldü :

Danıştay Onuncu Daire Başkanı …'in "Danıştay Başkanlık Kurulunun 18/12/2020 tarih ve 2020/62 sayılı kararında, çevre (proje süreci dahil), boğaziçi, eski eser, gecekondu, kıyı ve turizm mevzuatının uygulanmasından kaynaklanan dava ve temyiz başvurularının Altıncı Dairece çözümleneceğinin kurala bağlandığı, Mahalli Çevre Kurulu kararının iptali istemine ilişkin uyuşmazlığın çevre mevzuatının uygulanmasından kaynaklandığı anlaşıldığından çözümü görevi Danıştay Altıncı Dairesine aittir." , yolundaki ayrışık oyuna karşılık;

Dava, İstanbul ili, Adalar ilçesinde bulunan atların bir kısmında ruam hastalığı tespit edilmesi üzerine yapılan toplantı sonucunda alınan tedbirlere

ilişkin İstanbul Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü Mahalli Çevre Kurulunun 20/12/2019 tarih ve 197 sayılı kararının iptali istemiyle açılmıştır.

Danıştay Başkanlık Kurulunun 18/12/2020 tarih ve 2020/62 sayılı kararında, vergi davalarına bakan dava daireleri hariç diğer dava dairelerinin görevi dışında kalan uyuşmazlıklardan doğan davaların ve temyiz başvurularının Onuncu Dairece çözümleneceği kurala bağlanmıştır.

Olayda, 2019 yılı Hayvan Hastalık ve Zararlıları ile Mücadele Programı kapsamında Büyükada, Heybeliada ve Burgazada'da yapılan Sonbahar Ruam taraması neticesinde teste tabi tutulan 1368 attan Büyükada'da bulunan 81'inde Ruam hastalığının pozitif çıktığı, söz konusu hastalığın insan ve hayvanlara bulaşma riski taşıdığı ve insan, hayvan ve çevre sağlığı açısından tehdit oluşturduğundan bahisle, 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu ve bu Kanun'a dayanılarak çıkarılan Ruam Hastalığına Karşı Korunma ve Mücadele Yönetmeliği ile Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Yönetmeliği uyarınca İstanbul Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü Mahalli Çevre Kurulunun 20/12/2019 tarih ve 197 sayılı kararı ile birtakım önlemler alındığı, bu kararın iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı, uyuşmazlığın 5996 sayılı Kanun ve bu Kanun'a dayanılarak çıkarılan Yönetmelikler uyarınca tesis edilen işlemden kaynaklandığı ve diğer dava dairelerinin görevine girmediği anlaşılmıştır.

Bu durumda, diğer dava dairelerinin görevi dışında kalan uyuşmazlığın temyizen incelenmesi görevinin, Danıştay Başkanlık Kurulunun 18/12/2020 tarih ve 2020/62 sayılı kararı uyarınca Onuncu Daireye ait bulunduğuna, dosyanın anılan Daireye gönderilmesine 01/07/2022 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.

İÇTİHATLARI BİRLEŞTİRME KURULU KARARLARI

T.C.

D A N I Ş T A Y

İÇTİHATLARI BİRLEŞTİRME KURULU

Esas No : 2021/2 Karar No : 2022/1

Anahtar Kelimeler :-Özel veya Genel Dava Açma Süresi,

-Dava Açma Süresinin Belirtilmediği Haller,

-Zımni Ret İşlemleri,

-Anayasa’nın 40. Maddesi,

-Mahkemeye Erişim Hakkı,

-Başvuru Süresi

Özeti : 1) Zımni ret işlemleri üzerine açılan davalarda dava açma süresinin işletilmesi veya işletilmemesi konusunda Danıştay dava daireleri ve kurulları kararları arasındaki aykırılığın içtihatların birleştirilmesi yoluyla giderilmesine yer olmadığı hakkında.

2) Yazılı olarak bildirilen özel veya genel dava açma süresine tabi idari işlemlerde dava açma süresinin belirtilmediği hallerde genel dava açma süresinin uygulanması gerektiği doğrultusunda içtihadın birleştirilmesi hakkında.

İÇTİHATLARI BİRLEŞTİRME KURULU KARARI

İdarî işlemlerde dava açma süresinin belirtilmediği hâllerde özel ve genel dava açma süresinin işletilmesi veya işletilmemesi konusunda Danıştay dava daireleri ve kurulları kararları arasındaki aykırılığın, yazılı olarak bildirilen ve zımnen reddedilen işlemler yönünden ayrı ayrı değerlendirilmek suretiyle içtihatların birleştirilmesi yoluyla giderilmesinin Danıştay Başkanı tarafından istenilmesi üzerine, konuyla ilgili kararlar ile yasal düzenlemeler incelendikten ve Raportör Üyenin açıklamaları ile Danıştay Başsavcısının düşüncesi dinlenildikten sonra gereği görüşüldü:

I. KONU İLE İLGİLİ KARARLAR

A) YAZILI OLARAK BİLDİRİLEN VE DAVA AÇMA SÜRESİNİN BELİRTİLMEDİŠİ İDARİ İŞLEMLER İLE İLGİLİ KARARLAR

1. ÖZEL DAVA AÇMA SÜRESİNİN UYGULANDIŠI KARARLAR

Danıştay Sekizinci Dairesince verilen 11/05/2011 tarih ve E:2011/1456, K:2011/2671 sayılı karar:

Dava açma süresinin gösterilmediği ödeme emrinin iptali istemiyle açılan davada, ilgili kanunda belirlenen özel dava açma süresi geçtikten sonra ödeme emrine karşı açılan davanın süre aşımı nedeniyle reddine ilişkin idare mahkemesi kararının onanmasına karar verilmiştir.

Danıştay Ondördüncü Dairesince verilen 14/06/2017 tarih ve E:2016/662, K:2017/4012 sayılı karar; Danıştay Altıncı Dairesince verilen 24/10/2019 tarih ve E:2019/10557, K:2019/10084 sayılı karar:

Davacıya ait taşınmaz üzerinde bulunan yapının 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun uyarınca riskli yapı olarak tespitine dair işleme karşı yapılan itirazın reddine ilişkin olan ve başvuru mercii ve süresi gösterilmeyen Riskli Yapı Tespitine İtiraz Değerlendirme Heyeti kararının ve söz konusu yapının yıkımına ilişkin Belediye Başkanlığı işleminin iptali istemiyle açılan davada, işin esası incelenmek suretiyle verilen dava konusu işlemlerin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararı, Danıştay Ondördüncü Dairesinin 14/06/2017 tarih ve E:2016/662, K:2017/4012 sayılı kararı ile, itirazın reddine dair karara karşı 6306 sayılı Kanun'da öngörülen 30 günlük dava açma süresi geçirildikten sonra açılan davanın süre aşımı nedeniyle esasının incelenemeyeceği; yıkım işleminin de bu doğrultuda yeniden değerlendirilmesi gerektiği belirtilerek bozulmuştur.

İdare Mahkemesince bozma kararına uyularak davanın Riskli Yapı Tespitine İtiraz Değerlendirme Heyeti kararına ilişkin kısmının; riskli yapı tespitine karşı yapılan itirazın reddine yönelik kararın tebliğ edildiği 27/11/2014 tarihinden itibaren 6306 sayılı Kanun’da öngörülen 30 günlük dava açma süresi geçirildikten sonra 08/01/2015 tarihinde açıldığı gerekçesi ile süre aşımı yönünden, yıkıma ilişkin kısmının ise esastan reddine karar verildiği, bu kararın Altıncı Dairenin anılan kararı ile onandığı, karar düzeltme isteminin de aynı Dairenin 17/09/2020 tarih ve E:2020/1424, K:2020/7875 sayılı kararı ile reddedildiği, böylelikle Dairece başvuru mercii ve süresi gösterilmeyen yazılı bildirim üzerine özel dava açma süresinin işletilmesi yönünde karar verildiği görülmüştür.

2. GENEL DAVA AÇMA SÜRESİNİN UYGULANDIŠI KARARLAR

a. Genel Dava Açma Süresine Tâbi İşlemler

Genel dava açma süresine tâbi bir idarî işlemde, başvuru yolu ve süresinin belirtilmemiş olmasının ilgilisine belirsiz süreli dava açma hakkı vermediği yorumu yapılarak, işlemin tebliğ ya da öğrenme tarihinden itibaren, vergi mahkemelerinde 30 günlük, idare mahkemelerinde 60 günlük genel dava açma süresinde açılmayan davanın süre aşımı nedeniyle reddi gerektiği yönünde verilen kararlar bulunmaktadır.

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca verilen 04/03/2019 tarih ve E:2017/2905, K:2019/857 sayılı karar:

Davacının, Devlet memurluğundan çıkarma cezası ile cezalandırılmasına ilişkin yüksek disiplin kurulu kararının iptali istemiyle açılan davada; idare mahkemesince, dava konusu işlemde kanun yolu ve mercii ile başvuru süresinin belirtilmediği, bu işlemin davacıya imzası karşılığında tebliğ edildiği ve tebliğ yazısında da kanun yolunun ve başvuru süresinin gösterilmediği, davanın dava açma süresi geçtikten on gün sonra açıldığı, Anayasa'da koruma altına alınan ve en temel haklardan olan çalışma hakkını ortadan kaldıran Devlet memurluğundan çıkarma cezasının sonuçları itibariyle ömür boyunca sadece bu cezanın muhatabını değil, ailesini ve bakmakla yükümlü olduklarını da etkileyeceği, kanunu bilmemek mazeret olmamakla birlikte hukuk sistemimizde idarî işlemlerin hukuka uygunluk karinesinden yararlandığı ve bu tür ağır sonuçları olan işlemler de dahil idarî işlemlerin yargısal denetiminin sağlanması yükümlülüğünün hak ve menfaati ihlal edilenlere yüklenmiş olduğu, idareye Anayasa'nın 40. maddesi ile yüklenen yükümlülüğün bir ceza niteliğindeki dava konusu işlemde ihmal edilmesinin sonuçlarının davacıya yükletilmesinin vicdanen kabul edilebilir olmadığı belirtilerek süre itirazı yerinde görülmeyerek işin esası incelenerek verilen karar, Danıştay Onikinci Dairesinin 04/12/2013 tarih ve E:2012/13750, K:2013/9496 sayılı kararı ile 60 günlük genel dava açma süresi geçirildikten sonra açılan davanın süre aşımı nedeniyle esasının incelenemeyeceği gerekçesiyle bozulmuştur.

İdare Mahkemesince ilk verilen kararda ısrar edilmesi üzerine İdari Dava Daireleri Kurulu tarafından; Anayasa'nın 40. maddesinin ikinci fıkrasındaki kuralın, özel dava açma süresine tâbi olan ve bu sürenin gösterilmediği işlemler söz konusu olduğunda uygulanması gerektiği sonucuna varılmıştır. Genel dava açma süresine tâbi olan işlemlerde başvuru yolu ve süresi belirtilmese de 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda açıkça belirtilen ve ilgililerce bilindiği kabul edilen genel dava

açma süresi geçtikten sonra açılan davada süre aşımı bulunduğuna karar verilmiştir.

b. Özel Dava Açma Süresine Tâbi Olan İşlemler

i. 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'un

58. maddesindeki özel dava açma süresi

6183 sayılı Kanun'un 58. maddesinde, ödeme emirlerine karşı tebliğ tarihinden itibaren 01/01/2018 tarihine kadar 7 gün, bu tarihten itibaren 15 gün içerisinde iptali istemiyle dava açılabileceği kurala bağlanmıştır.

Danıştay Onuncu Dairesince verilen 31/05/2017 tarih ve E:2016/15899, K:2017/2799 sayılı karar:

İdarî işlemlerin nitelikleri gereği özel kanunlarda, genel dava açma süreleri dışında ayrı dava açma sürelerinin öngörülmüş olması halinde, idarî işlemlerin dava açma süreleri gösterilmedikçe özel dava açma sürelerinin uygulanmasına olanak bulunmadığı, aksine bir yorumun, Anayasa'nın 40. maddesinin göz ardı edilmesi sonucunu doğuracağı, bu itibarla Anayasa'nın

40. madde hükmü dikkate alınarak, özel dava açma süresine tâbi olmasına rağmen, bu hususun idarî işlemde açıklanmaması hâlinde, dava konusu işlemin tebliğ tarihinden itibaren, özel dava açma süresinin değil 60 günlük genel dava açma süresinin uygulanması gerektiği belirtilmiştir. İdare Mahkemesinin süre ret kararı gerekçeli onanmış, kararın düzeltilmesi istemi de reddedilmiştir.

Danıştay Altıncı Dairesince verilen 16/05/2019 tarih ve E:2019/7187, K:2019/4409 sayılı karar:

Özel kanununda yer alan düzenleme uyarınca tebliğ tarihinden itibaren 7 gün içinde iptali istemiyle dava açılması gereken dava konusu ödeme emri içeriğinde Anayasa'nın 40. maddesinde yer alan düzenlemeye uygun olarak dava açma süresinin gösterilmemiş olması nedeniyle, işlemin tebliğ tarihinden itibaren genel dava açma süresi olan 60 gün içerisinde bakılmakta olan davanın açıldığı ve davanın süresinde olduğunun kabulü gerektiği gerekçesiyle süre aşımı nedeniyle davanın reddi yolundaki idare mahkemesi kararı bozulmuştur. Bozma kararına uyulmuştur.

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca verilen 11/06/2014 tarih ve E:2012/1402, K:2014/2629 sayılı karar:

Özel kanununda yer alan düzenleme uyarınca tebliğ tarihinden itibaren 7 gün içinde iptali istemiyle dava açılması gereken dava konusu ödeme emri içeriğinde Anayasa'nın 40. maddesinde yer alan düzenlemeye uygun olarak dava açma süresinin gösterilmemiş olması nedeniyle, işlemin tebliğ tarihinden itibaren genel dava açma süresi olan 60 gün içerisinde bakılmakta olan davanın açıldığı ve davanın süresinde olduğunun kabulü

gerektiği gerekçesiyle davanın süre aşımı nedeniyle reddi yolundaki ısrar kararı bozulmuştur.

ii. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun

102. maddesindeki özel dava açma süresi

5510 sayılı Kanun'un 102. maddesinde, idarî para cezası verilmesine ilişkin kararın tebliğinden itibaren 30 gün içinde dava açılabileceği kurala bağlanmıştır.

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca verilen 17/11/2014 tarih ve E:2012/2620, K:2014/4054 sayılı karar:

Özel kanununda yer alan düzenleme uyarınca tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde dava açılması gereken dava konusu idarî para cezasının içeriğinde, Anayasa'nın 40. maddesinde yer alan düzenlemeye uygun olarak dava açma süresinin gösterilmemiş ve tebliğe ilişkin üst yazıda 60 gün içerisinde yetkili idare mahkemesinde dava açılabileceği belirtilerek davacının yanıltılmış olması nedeniyle, para cezasının tebliğ tarihinden itibaren üst yazıda belirtilen genel dava açma süresi olan 60 gün içerisinde bakılmakta olan davanın açıldığı ve davanın süresinde olduğunun kabulü gerektiği gerekçesiyle davanın süre aşımı nedeniyle reddi yolundaki ısrar kararı bozulmuştur.

iii. 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 25. maddesindeki özel dava açma

süresi

2872 sayılı Kanun'un 25. maddesinde, idarî yaptırım kararlarına karşı

tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare mahkemesinde dava açılabileceği kurala bağlanmıştır.

Danıştay Ondördüncü Dairesince verilen 16/02/2018 tarih ve E:2015/3092, K:2018/717 sayılı karar:

Özel yasasında yer alan düzenleme gereği, tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde dava konusu idarî para cezasının iptali istemiyle dava açılması gerekmekte ise de; işlem içeriğinde, Anayasa'nın 40. maddesinde yer alan düzenlemeye uygun olarak, kanun yolunun ve süresinin gösterilmemiş olması nedeniyle, işlemin tebliğ tarihinden itibaren genel dava açma süresi olan 60 gün içinde açılan davanın süresinde olduğu gerekçesiyle, davanın süresinde açılmadığı yolundaki iddia yerinde bulunmamış ve işin esasını inceleyen idare mahkemesi kararı onanmıştır.

vi. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun Ek 7. maddesindeki özel dava açma süresi

213 sayılı Kanun'un Ek 7. maddesinde, uzlaşmanın vakî olmadığına dair tutanağın tebliğinden itibaren, dava açma müddeti bitmiş veya 15

günden az kalmış ise bu müddetin tutanağın tebliği tarihinden itibaren 15 gün olarak uzayacağı düzenlenmiştir.

Danıştay Üçüncü Dairesince verilen 01/06/2017 tarih ve E:2016/14480, K:2017/4567 sayılı karar:

Vergi ve cezasının kaldırılması istemiyle açılan davada; vergi mahkemesince, 213 sayılı Kanun'un Ek 7. maddesi uyarınca dava açma süresinin uzlaşmanın vakî olmadığına dair tutanağın tebliğinden itibaren uzadığı 15 gün içerisinde açılmadığı gerekçesiyle davanın süre aşımı yönünden reddine karar verilmiştir.

Temyiz istemi üzerine Daire tarafından; 213 sayılı Kanun'un Ek 7. maddesinde yer alan özel düzenleme gereği, tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde davanın açılması gerektiği yolundaki bilgiyi içermeyen uzlaşmanın vakî olmadığına ilişkin tutanak, Anayasa'nın 40. maddesinin ikinci fıkrasındaki düzenlemeye aykırı düştüğünden, (30 günlük) genel dava açma süresi içinde açılan davada, süre aşımı bulunmadığı sonucuna varılmış ve vergi mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir. Vergi mahkemesince bozma kararına uyulmuştur.

v. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A maddesindeki özel dava açma süresi

2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinde, ivedi yargılama usulüne tâbi olan uyuşmazlıklarda dava açma süresinin 30 gün olduğu ve anılan Kanun'un 11. maddesi hükümlerinin uygulanmayacağı kurala bağlanmıştır.

İhaleden yasaklama kararları hariç ihale işlemleri

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca verilen 13/12/2017 tarih ve E:2015/2783, K:2017/4274 sayılı karar:

Davacı Belediye tarafından, su şişeleme tesisi için yapılan su tahsisi ihalesinin iptal edilmesi için yapılan başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada; davacının ihaleyi öğrendiği tarihten itibaren 60 günlük dava açma süresi içerisinde dava açmadığı gerekçesiyle davanın süre aşımı nedeniyle reddi yolunda verilen idare mahkemesi kararı, Danıştay Onüçüncü Dairesinin 28/03/2014 tarih ve E:2012/1290, K:2014/1202 sayılı kararıyla, Anayasa'nın 40. maddesinin ikinci fıkrası gereğince dava açma süresi ve başvuru yolu bildirilmeyen işlemlerin ilgilisine tebliğinin dava açma süresini başlatmayacağı, işin esasının incelenmesi gerektiği gerekçesiyle bozulmuştur.

İdare mahkemesince davanın süre aşımı nedeniyle reddi yolundaki ilk kararında ısrar edilmesi üzerine, İdari Dava Daireleri Kurulu tarafından anılan kararın onanmasına karar verilmiştir.

Özelleştirme Yüksek Kurulu kararları

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca verilen 26/10/2020 tarih ve E:2020/2208, K:2020/1974 sayılı karar:

Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından hazırlanan ve Cumhurbaşkanı kararı ile onaylanan imar planı değişikliklerinin iptali istemiyle ilk derecede açılan davada; Danıştay Altıncı Dairesinin 13/02/2020 tarih ve E:2019/21016, K:2020/1703 sayılı kararıyla; 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinde, özelleştirme uygulamaları kapsamında hazırlanarak onaylanan imar planlarına karşı açılacak davaların ivedi yargılama usûlüne tâbi olduğu, bu usûlde dava açma süresinin 30 gün olduğu ve bu usule tâbi işlemler bakımından Kanun'un 11. maddesi hükümlerinin uygulanmayacağının öngörüldüğü, dava konusu imar planı değişikliklerine askı süresi geçtikten sonra yapılan itirazın dava açma süresine herhangi bir etkisi olmadığından, en son plan değişikliklerinin son askı tarihinden itibaren 30 günlük dava açma süresi geçirilerek açılan davanın süre aşımı yönünden reddine karar verilmiştir.

Anılan kararın temyizi üzerine İdari Dava Daireleri Kurulu tarafından; dava konusu imar planı değişiklikleri askıda ilan edilirken, söz konusu planların ivedi yargılama usûlüne tâbi olduğuna veya özel dava açma süresi bulunduğuna yönelik askı tutanağında herhangi bir açıklamaya yer verilmediği, bu hâliyle bakılmakta olan davada, dava açma süresi değerlendirilirken, özel dava açma süresinin değil, 60 günlük genel dava açma süresinin dikkate alınması gerektiği gerekçesiyle söz konusu imar planlarına karşı, en son askı tarihinden itibaren işletilecek 60 günlük dava açma süresi içerisinde dava açılmadığından davanın süre aşımı nedeniyle incelenemeyeceği sonucuna varılmıştır.

(Kurulun bu yöndeki içtihadı, Danıştay Altıncı Dairesince de kabul edilmiştir.)

Danıştay Altıncı Dairesince verilen 12/10/2020 tarih ve E:2019/22111, K:2020/9139 sayılı karar; 09/02/2021 tarih ve E:2020/11146, K:2021/1513 sayılı karar; 04/03/2021 tarih ve E:2020/11042, K:2021/3088 sayılı karar:

Özelleştirme uygulamaları kapsamında hazırlanarak onaylanan imar planı değişiklikleri askıda ilan edilirken, söz konusu planların ivedi yargılama usûlüne tâbi olduğuna veya özel dava açma süresi bulunduğuna yönelik askı tutanağında herhangi bir açıklamaya yer verilmediği, bu durumda özel dava açma süresinin değil, 60 günlük genel dava açma süresinin gözetilmesinin yanı sıra ivedi yargılama usûlüne tâbi olan uyuşmazlıkta 2577 sayılı Kanun'un 11. madde hükmünün uygulanmayacağının dikkate alınması

gerektiği, söz konusu imar planlarına karşı, en son askı tarihinden itibaren işletilecek 60 günlük dava açma süresi içerisinde dava açılmadığından davanın süre aşımı nedeniyle incelenemeyeceği sonucuna varılmıştır. İdari Dava Daireleri Kurulu tarafından anılan kararlar onanmıştır.

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca verilen 16/03/2020 tarih ve E:2020/351, K:2020/725 sayılı karar:

Danıştay Onüçüncü Dairesinin 07/11/2019 tarih ve E:2018/1334, K:2019/3521 sayılı kararında, bir taşınmazın satış yöntemiyle özelleştirilmesine ilişkin ihaleden kaynaklanan uyuşmazlıkta, Anayasa'nın

40. maddesinin ikinci fıkrası gereğince, başvuru yolu ve süresi bildirilmeyen işlemlerin ilgilisine tebliği ile dava açma süresi başlamayacağından davada süre aşımı bulunmadığı belirtilerek davalı idarenin süre itirazı karşılanmış, bu kararın temyiz edilmesi üzerine İdari Dava Daireleri Kurulu tarafından verilen kararda; uyuşmazlığın ivedi yargılama usûlüne tâbi olduğu ve dava açma süresinin 30 gün olduğu yolunda kendilerine yazılı bildirim yapılmayan davacıların, 60 günlük genel dava açma süresi içerisinde açtıkları davanın süresinde olduğu ifade edilmiştir.

Acele kamulaştırma işlemleri

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca verilen 08/11/2018 tarih ve E:2018/2553, K:2018/4653 sayılı karar:

Acele kamulaştırma konulu 29/05/2017 tarihli Bakanlar Kurulu kararının iptali istemiyle açılan davada; Danıştay Altıncı Dairesinin 28/06/2018 tarih ve E:2018/970, K:2018/6332 sayılı kararıyla; dava konusu Bakanlar Kurulu kararının davacıya tebliğ edilmediği, Bakanlar Kurulu kararlarının Resmi Gazete'de yayımlanmasının tebliğ niteliği de taşımadığı, acele kamulaştırma kapsamında alınan acele el koyma kararı 15/08/2017 tarihinde davacıya tebliğ edilmiş ise de, anılan kararda husumetin yöneltileceği idarenin gösterilmesi suretiyle 30 gün içinde acele kamulaştırma işleminin iptali istemiyle dava açılabileceği şerhine yer verilmediğinden acele kamulaştırma işlemine öğrenme tarihinden itibaren 60 günlük dava açma süresi içerisinde dava açılabileceğinin kabulü gerektiği, davacının dava konusu işlemi öğrendiği 15/08/2017 tarihi esas alındığında

60 günlük genel dava açma süresi içerisinde, yani en son 16/10/2017 tarihinde açılması gereken davanın 30/01/2018 tarihinde açılması nedeniyle davanın esasının incelenmesine olanak bulunmadığı gerekçesiyle davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmiştir.

Bu kararın temyiz edilmesi üzerine, İdari Dava Daireleri Kurulu tarafından anılan karar onanmıştır.

(Danıştay Altıncı Dairesinin 11/11/2020 tarih ve E:2020/5946, K:2020/10747 sayılı kararı da aynı yönde olup, bu karar, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 07/07/2021 tarih ve E:2021/654, K:2021/1420 sayılı kararı ile onanmıştır.)

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca verilen 15/04/2021 tarih ve E:2021/396, K:2021/783 sayılı karar:

Anayasa'nın 40. maddesi hükmü uyarınca, özel dava açma süresine tâbi olmasına rağmen bu hususun idarî işlemde açıklanmaması hâlinde, dava konusu işlemin tebliği tarihinden itibaren özel dava açma süresinin değil, 60 günlük genel dava açma süresinin uygulanması gerektiği, acele kamulaştırmaya ilişkin Bakanlar Kurulu kararını öğrendiği tarihten itibaren 60 günlük dava açma süresi geçirildikten sonra açılan davanın süre aşımı nedeniyle esasının incelenme olanağı bulunmadığı gerekçesiyle, davanın reddi yolundaki Danıştay Altıncı Dairesinin 22/10/2020 tarih ve E:2019/445, K:2020/9959 sayılı kararı gerekçeli onanmıştır.

6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun uyarınca alınan Cumhurbaşkanı kararları

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca verilen 10/12/2018 tarih ve E:2018/4334, K:2018/5459 sayılı karar:

Riskli alan ilan edilmesine ilişkin Bakanlar Kurulu kararının iptali istemiyle açılan davada; Danıştay Ondördüncü Dairesinin 20/09/2018 tarih ve E:2018/3390, K:2018/5564 sayılı kararıyla; dava dilekçesinde dava konusu işlemin ne zaman öğrenildiği belirtilmediği gibi herhangi bir uygulama işleminden de bahsedilmediği, uyuşmazlığın ivedi yargılama usûlüne tabi olduğu, 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanuna, 6704 sayılı Kanun'un 25. maddesi ile eklenen Ek 1. maddesinin ikinci fıkrasında “Riskli alan kararlarına karşı Resmi Gazete'de yayımı tarihinden itibaren dava açılabilir. Uygulama işlemleri üzerine riskli alan kararına karşı dava açılamaz.” düzenlemesi yer aldığı, riskli alan kararına karşı Resmi Gazete'de yayımı tarihinden itibaren dava açılması gerektiğinden, dava konusu Bakanlar Kurulu kararının Resmi Gazete'de yayımlandığı tarihten itibaren 30 günlük özel dava açma süresi içinde davanın açılmadığı, Bakanlar Kurulu kararının Resmi Gazete'de yayımı tarihinden yaklaşık 2 yıl sonra açılan davada süre aşımı bulunduğu gerekçesiyle davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmiştir.

Anılan kararın temyizi üzerine İdari Dava Daireleri Kurulu tarafından; 6306 sayılı Kanun'un 6. maddesinin 9. bendiyle, bu kanun uyarınca tesis edilen idarî işlemler yönünden, 2577 sayılı Kanun'da öngörülen 60 günlük genel dava açma süresi 30 güne indirilmiş ise de, dava

konusu Bakanlar Kurulu kararı ile bu hususun davacıya bildirilmemiş olmasının, bu davada özel dava açma süresinin değil, 60 günlük genel dava açma süresinin uygulanmasını gerekli kıldığı, 6306 sayılı Kanun'un 2. maddesi uyarınca alınan dava konusu Bakanlar Kurulu kararının 15/10/2016 tarihinde yayımlandığı, ancak davacılara ayrıca tebliğ edilmediği, davacıların bu kararı 01/08/2018 tarihinde öğrendiklerini beyan ettikleri ve öğrenme tarihinden itibaren genel dava açma süresi olan 60 günlük süre içinde açılan davanın süresinde olduğu sonucuna varılmış ve Daire kararının bozulmasına karar verilmiştir.

(Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 24/04/2017 tarih ve E:2017/397, K:2017/1818 sayılı kararı da aynı yöndedir.)

vi. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/B maddesindeki özel dava açma süresi

2577 sayılı Kanun'un 20/B maddesinde, merkezi ve ortak sınavlara ilişkin uyuşmazlıklarda dava açma süresinin 10 gün olduğu ve anılan Kanun'un 11. maddesi hükümlerinin uygulanmayacağı kurala bağlanmıştır.

Danıştay İkinci Dairesince verilen 23/12/2015 tarih ve E:2015/3801, K:2015/10789 sayılı karar:

2577 sayılı Kanun'un 20/B maddesi uyarınca özel dava açma süresine ve özel yargılama usûlüne tâbi olan dava konusu işlemde, Anayasa'nın 40. maddesine aykırı biçimde kanun yolunun ve süresinin gösterilmemiş olması nedeniyle 10 günlük özel dava açma süresi yerine 60 günlük genel dava açma süresinin uygulanması gerektiği sonucuna varılmış ve davanın süre aşımı nedeniyle reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararı bozulmuştur.

(Danıştay İkinci Dairesinin 09/03/2016 tarih ve E:2016/168, K:2016/1071 sayılı kararı ile 31/05/2016 tarih ve E:2016/1276, K:2016/2724 sayılı kararı aynı yöndedir.)

Danıştay Beşinci Dairesince verilen 19/09/2018 tarih ve E:2018/3594, K:2018/15635 sayılı karar:

2577 sayılı Kanun'un 20/B maddesi uyarınca özel yargılama usulüne tâbi dava konusu işlemde ilgilinin kaç gün içinde, hangi mercilere başvurabileceğinin belirtilmediği, 2577 sayılı Kanun'un 7. maddesinde yer alan genel dava açma süresi olan 60 gün içerisinde açılan davada işin esasının incelenmesi gerekirken, 2577 sayılı Kanun'un 20/B maddesinde düzenlenen özel dava açma süresi esas alınarak davanın süre aşımı nedeniyle reddi yolundaki kararda hukuki isabet bulunmadığı gerekçesiyle idare mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

Danıştay Sekizinci Dairesince verilen 22/05/2019 tarih ve E:2019/4668, K:2019/4940 sayılı karar:

İdarî işlemlerin nitelikleri gereği özel kanunlarda, genel dava açma süreleri dışında ayrı dava açma sürelerinin öngörülmüş olması halinde, idare tarafından idarî işlemlerin nitelikleri ve tabi oldukları dava açma süreleri gösterilmedikçe özel dava açma sürelerinin uygulanmasına olanak bulunmadığı, Anayasa'nın 40. maddesi hükmü uyarınca, özel dava açma süresine tâbi olmasına rağmen, bu hususun idarî işlemde açıklanmaması halinde, dava konusu işlemin tebliğ tarihinden itibaren, 2577 sayılı Kanun'un 20/B maddesindeki özel dava açma süresinin değil, 60 günlük genel dava açma süresinin uygulanması gerektiği sonucuna varılmış ve davanın süre aşımı nedeniyle reddi yolundaki idare mahkemesi kararı bozulmuştur.

(Danıştay Sekizinci Dairesinin 12/09/2018 tarih ve E:2018/4519, K:2018/4347 sayılı kararı; 08/02/2019 tarih ve E:2019/320, K:2019/838 sayılı kararı da aynı yöndedir.)

Danıştay Onikinci Dairesince verilen 16/03/2017 tarih ve E:2017/428, K:2017/816 sayılı karar:

2577 sayılı Kanun'un 20/B maddesi uyarınca özel yargılama usulüne tâbi olan uyuşmazlıkta; özel maddede yer alan düzenleme gereği, tebliğ tarihinden itibaren 10 gün içinde iptali istemiyle dava açılması gereken dava konusu işlemin içeriğinde, Anayasa'nın 40. maddesine aykırı biçimde başvurulacak kanun yolunun ve süresinin gösterilmemiş olması karşısında, dava konusu işlemin tebliğ edildiği tarihten itibaren genel dava açma süresi olan 60 gün içinde açıldığı anlaşılan davanın süresinde olduğunun kabulü gerektiği sonucuna varılmış ve süre aşımı nedeniyle davanın reddi yolunda verilen idare mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

(Danıştay Onikinci Dairesinin 03/11/2016 tarih ve E:2016/9030, K:2016/4840 sayılı kararı; 23/11/2016 tarih ve E:2016/8986, K:2016/5228 sayılı kararı da aynı yöndedir.)

3. YAZILI BİLDİRİM TARİHİNDEN İTİBAREN ÖZEL VEYA GENEL DAVA AÇMA SÜRESİNİN İŞLETİLMEDİŠİ KARARLAR

Danıştay Dördüncü Dairesince verilen 23/03/2021 tarih ve E:2021/1474, K:2021/1782 sayılı karar:

Davacı şirket adına yapılan elektronik tebligatta ihbarnamelere karşı başvurulabilecek idarî ve yargısal yollar ile sürelerinin belirtilmediği, Anayasa'nın 40. maddesinin ikinci fıkrasının öngördüğü yükümlülüğün yerine getirildiğinden söz edilemeyeceği, bu itibarla uyuşmazlığın esası incelenerek bir karar verilmesi gerekirken Anayasa'nın 40. maddesindeki düzenlemeye aykırı olarak, başvurulacak merci ve başvuru süresi

gösterilmeyen işlemin iptali istemiyle açılan davada Anayasa'nın 40. maddesi dikkate alınmaksızın 30 günlük dava açma süresinin geçirildiğinden bahisle davanın süre aşımı nedeniyle reddine ilişkin vergi mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin kararın bozulmasına karar verilmiştir. Bozma kararına uyulmuştur.

Danıştay Beşinci Dairesince verilen 03/03/2021 tarih ve E:2019/6328, K:2021/486 sayılı karar:

Davacının 667 sayılı Kanun Hükmünde Kararname uyarınca kamu görevinden çıkarılmasına ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada; idare mahkemesince, davacının hakkında kovuşturmaya yer olmadığına kararı verildiğinden kamu görevine iadesi için 02/08/2017 tarihinde yaptığı başvuruya 60 gün içerisinde cevap verilmemesi üzerine kamu görevinden çıkarılmasına ilişkin 12/10/2016 tarihli işlemin dava konusu yapıldığı, süresinde açılmayan bir davaya karşı sonradan yapılan bir başvuruya cevap verilmemesi durumunda geçmiş olan dava açma süresinin yeniden canlanmayacağı, kamu görevinden çıkarma işlemi tebliğ alındıktan ve 60 günlük dava açma süresi geçirildikten sonra 07/11/2017 tarihinde açılan davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmiş ve bu karara karşı yapılan istinaf başvurusu reddedilmiştir.

Temyiz başvurusu üzerine, Dairece; Anayasa'nın 40. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, başvuru mercii ve süresi bildirilmeyen işlemlerin ilgilisine tebliğinin dava açma süresini başlatmayacağı, dava açma süresinin geçmesinden sonra açılan bu tür davaların süre aşımı yönünden reddedilmemesi gerektiği, davacının kamu görevinden çıkarılmasına ilişkin işlemin 13/10/2016 tarihli tebliğ ve tebellüğ belgesiyle aynı tarihte tebliğ edildiği açık olmakla birlikte, söz konusu işlemde Anayasa'nın 40. maddesinin ikinci fıkrasındaki düzenlemeye aykırı olarak, davacının hangi kanun yolları ve mercilere başvurabileceğinin ve dava açma süresinin belirtilmediği, idarenin doğru bilgilendirme yükümlülüğünü yerine getirmediği ve hak arama özgürlüğünün ihlal edildiği, davanın süresinde açıldığının kabul edilmesi gerektiği gerekçesiyle istinaf dairesinin kararının bozulmasına karar verilmiştir. İstinaf dairesi tarafından bozma kararına uyulmuştur.

(Danıştay Beşinci Dairesinin 29/09/2021 tarih ve E:2021/4105, K:2021/2766 sayılı kararı; 07/10/2021 tarih ve E:2021/7654, K:2021/2957 sayılı kararı; 04/10/2021 tarih ve E:2021/7673, K:2021/2903 sayılı kararı; 12/10/2021 tarih ve E:2021/3386, K:2021/3061 sayılı kararı; 27/10/2021 tarih ve E:2021/7997, K:2021/3352 sayılı kararı da aynı yöndedir.)

Danıştay Yedinci Dairesince verilen 05/11/2020 tarih ve E:2017/2085, K:2020/4451 sayılı karar:

Davacı adına gümrük ve katma değer vergisi tahakkuku ile bu vergiler üzerinden hesaplanan para cezasına yönelik itirazın reddine dair işlemin iptali istemiyle açılan davada; vergi mahkemesince, 05/09/2016 tarihinde tebliğ edilen işleme karşı 30 günlük dava açma süresinde, en geç 05/10/2016 tarihinde dava açılması gerekirken bu süre geçirildikten sonra 04/11/2016 tarihinde açılan davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmiş ve bu karara karşı yapılan istinaf başvurusu reddedilmiştir.

Temyiz başvurusu üzerine, Dairece; dava konusu işlemde, başvuru merciin tereddüte mahal bırakmayacak şekilde gösterilmediği ve sürenin de belirtilmediği, bu durumun Anayasa'nın 40. maddesinin ikinci fıkrasına ilişkin gerekçede belirtildiği gibi son derece karışık olan mevzuat karşısında kişilerin yargı yeri ve idarî makamlar önünde haklarını sonuna kadar arayabilmelerini olanaklı kılmak amacıyla öngörülen zorunluluğa aykırı ve Anayasa'nın 36. maddesinde öngörülen hak arama hürriyetini sınırlayıcı bir sonuç doğurduğu ve Anayasa'nın temel hak ve hürriyetlerin korunmasını düzenleyen 40. maddesine açıkça aykırılık oluşturduğu gerekçesiyle istinaf başvurusunun reddine ilişkin kararın bozulmasına karar verilmiştir. İstinaf dairesi tarafından bozma kararına uyulmuştur.

(Danıştay Yedinci Dairesinin 05/11/2020 tarih ve E:2017/1397, K:2020/4436 sayılı kararı; 05/11/2020 tarih ve E:2017/1398, K:2020/4435 sayılı kararı; 05/11/2020 tarih ve E:2017/1037, K:2020/4434 sayılı kararı da aynı yöndedir. İstinaf daireleri tarafından bozma kararlarına uyulmuştur.) Danıştay Yedinci Dairesince verilen 05/11/2020 tarih ve

E:2017/107, K:2020/4446 sayılı karar:

Davacı adına düzenlenen ödeme emrinin iptali istemiyle açılan davada; vergi mahkemesince, bozma kararı üzerine, ödeme emrinin 07/04/2005 tarihinde tebliğ edildiği, 7 günlük dava açma süresi geçirildikten sonra 24/03/2011 tarihinde açılan davada süre aşımı bulunduğu gerekçesiyle davanın süre aşımı yönünden reddine karar verilmiş, temyiz başvurusu üzerine anılan karar, dava konusu işlemde, başvuru merciin tereddüte mahal bırakmayacak şekilde gösterilmediği ve sürenin de belirtilmediği ifade edilerek yukarıda belirtilen gerekçeyle bozulmuştur. Vergi mahkemesince bozma kararına uyulmuştur.

Böylece Danıştay Yedinci Dairesi, özel dava açma süresine tâbi işlemler açısından da aynı içtihadını sürdürmüştür.

Danıştay Dokuzuncu Dairesince verilen 07/04/2021 tarih ve E:2019/469, K:2021/2596 sayılı karar:

İhtirâzi kayıtla verilen bildirim üzerine tahakkuk ettirilen elektrik üretim lisans harcının iptali istemiyle açılan davada; vergi mahkemesince, tahakkuk tarihinden itibaren 30 günlük süre içinde davanın açılması gerekirken, bu süre geçirildikten sonra açılan davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmiş ve bu karara karşı yapılan istinaf başvurusu reddedilmiştir.

Temyiz başvurusu üzerine, Dairece; dava konusu tahakkuk fişinde, başvurulabilecek kanun yolları ve mercilerinin neler olduğu ve başvuru sürelerinin belirtilmediği anlaşıldığından, Anayasa'nın 40. maddesi hükmü karşısında davacı tarafından yasal süresi içerisinde dava açıldığının kabul edilmesi ve işin esasının incelenmesi gerektiği gerekçesiyle istinaf başvurusunun reddine ilişkin kararın bozulmasına karar verilmiştir. Bozma kararına uyulmuştur.

(Danıştay Dokuzuncu Dairesinin 02/03/2021 tarih ve E:2019/1797, K:2021/1340 sayılı kararı da aynı yöndedir.)

Danıştay Onüçüncü Dairesince verilen 14/10/2020 tarih ve E:2020/533, K:2020/2613 sayılı karar:

Davacı doğalgaz dağıtım şirketinin ihtar edilmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada; idare mahkemesince, 60 günlük dava açma süresi geçirildiği gerekçesiyle davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmiş ve bu karara karşı yapılan istinaf başvurusu reddedilmiştir.

Temyiz istemi üzerine, Dairece; her ne kadar Anayasa'nın 125. maddesinde, idarî işlemlere karşı açılacak davalarda sürenin yazılı bildirim tarihinden başlayacağı belirtilmişse de; 40. maddeye eklenen fıkrayla idarî işlemlerde, ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağının ve sürelerinin belirtilmesi zorunluluğu getirildiğinden, kişilere bildirilen idarî işlemlerde başvuru süresi ve başvuru yerinin de gösterilmesi gerektiği, dava açma süresini başlatacak olanın Anayasa'nın amir hükmü gereğince başvuru mercii ve süresini de gösteren yazılı bildirim olduğu, bunun dışındaki yazılı bildirimlerin, Anayasa'nın 40. maddesinin amir hükmüne uygun olmadığından, dava açma süresinin işlemeye başlamayacağı, dava konusu işlemde dava açma ve başvuru süreleri belirtilmediğinden, idarenin doğru bilgilendirme yükümlülüğünü yerine getirmemesi ve hak arama özgürlüğünün ihlal edilmiş olması karşısında, işlemin davacıya tebliğ edildiği tarihte dava açma süresinin işlemeye başlamadığı gerekçesiyle istinaf başvurusunun reddine ilişkin kararın bozulmasına karar verilmiştir. İstinaf dairesi tarafından bozma kararına uyulmuştur.

Danıştay Onüçüncü Dairesinin 18/04/2014 tarih ve E:2012/156, K:2014/1524 sayılı kararı; 09/05/2014 tarih ve E:2011/2928, K:2014/1813

sayılı kararı; 05/11/2015 tarih ve E:2014/498, K:2015/3745 sayılı kararı; 13/01/2020 tarih ve E:2017/2362, K:2020/101 sayılı kararı da istikrarlı bir biçimde aynı yöndedir.

Ancak İdare Mahkemesince, Dairenin 09/05/2014 tarih ve E:2011/2928, K:2014/1813 sayılı bozma kararına uyulmayarak davanın süre aşımı nedeniyle reddi yolundaki ilk kararında ısrar edilmiş, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 16/06/2016 tarih ve E:2015/2753, K:2016/2572 sayılı kararı ile ısrar kararı onanmıştır. Aynı şekilde, İstinaf Dava Dairesince, Dairenin 13/01/2020 tarih ve E:2017/2362, K:2020/101 sayılı bozma kararına uyulmayarak davanın süre aşımı nedeniyle reddi yolundaki idare mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin ilk kararında ısrar edilmiş ve Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 03/02/2021 tarih ve E:2020/1860, K:2021/170 sayılı kararı ile ısrar kararı gerekçeli onanmıştır.

Danıştay Onüçüncü Dairesince verilen 29/12/2020 tarih ve E:2020/3779, K:2020/4013 sayılı karar:

2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 35/a maddesi uyarınca yapılan kiralama ihalesinin iptali istemiyle açılan davada; idare mahkemesince, dava açma süresinin ihale sonucunun davacıya tebliğ edildiği tarihten başlayacağı ve uyuşmazlığın ivedi yargılama usûlüne tabi olması nedeniyle 2577 sayılı Kanun'un 11. maddesi uyarınca yapılan itirazın dava açma süresini durdurmayacağı, 04/08/2020 tarihinde başlayan 30 günlük dava açma süresinin son günü olan 03/09/2020 tarihine kadar dava açılması gerekirken 28/09/2020 tarihinde açılan davanın süre aşımı nedeniyle esasının incelenemeyeceği gerekçesiyle davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmiştir.

Anılan kararın temyizi üzerine Daire tarafından; Anayasa'nın 40. maddesinin ikinci fıkrasındaki düzenlemeye rağmen, ihale komisyonu kararı ile bu kararın bildirimine ilişkin davacıya gönderilen yazıda davacının hangi kanun yolları ve mercilere başvurabileceği ve dava açma süresi belirtilmediğinden, idarenin doğru bilgilendirme yükümlülüğünü yerine getirmemesi ve hak arama özgürlüğünün ihlal edilmiş olması karşısında, söz konusu işlemin tebliğ edildiği tarihte dava açma süresinin işlemeye başlamadığı gerekçesiyle İdare Mahkemesi kararı kesin olarak bozulmuştur.

(Danıştay Onüçüncü Dairesinin 20/05/2021 tarih ve E:2021/987, K:2021/1810 sayılı kararı da aynı yöndedir.)

Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunca verilen 12/10/2011 tarih ve E:2011/40, K:2011/594 sayılı karar:

Vergi mahkemesinin ısrar kararının temyiz edilmesi üzerine Vergi Dava Daireleri Kurulu tarafından verilen kararda; “... Her ne kadar davacı tarafından, önce yetkisiz makam olan gümrük müdürlüğüne düzeltme başvurusunda bulunularak, bu başvurunun reddedilmesi üzerine, bu arada itiraz süresi geçirilerek, başmüdürlüğe itiraz edilmesi nedeniyle söz konusu itiraza verilen cevabın dava hakkı doğurmayacağı gerekçesiyle bozma kararı verilmişse de, dosyada bulunan ... gümrük idaresi işleminde, bu işleme karşı başvurulacak yargı mercii veya idari makamın ve başvuru süresinin gösterilmediği saptanmaktadır. Bu durum, Anayasa'nın 40. maddesinin ikinci fıkrasına ilişkin gerekçede belirtildiği gibi son derece karışık olan mevzuat karşısında kişilerin yargı yeri ve idarî makamlar önünde haklarını sonuna kadar arayabilmelerini olanaklı kılmak amacıyla öngörülen zorunluluğa aykırı ve dolayısıyla, Anayasa'nın 36. maddesinde öngörülen hak arama hürriyetini sınırlayıcı bir sonuç doğurmuş ve Anayasa'nın temel hak ve hürriyetlerin korunmasını düzenleyen 40. maddesine açıkça aykırılık yaratmıştır. Başvuru mercii ve süresi gösterilmeyen yazılı bildirim süreyi başlatmayacağı için itirazın süresinde yapılmadığından söz edilmesine olanak bulunmadığı ...” gerekçesiyle vergi mahkemesinin davanın süresinde açıldığı yolundaki ısrar kararı uygun bulunmuştur.

(Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunun 19/02/2014 tarih ve E:2013/221, K:2014/88 sayılı kararı; 30/04/2014 tarih ve E:2014/146, K:2014/319 sayılı kararı; 17/09/2014 tarih ve E:2014/613, K:2014/791 sayılı kararı; 12/11/2014 tarih ve E:2014/814, K:2014/1153 sayılı kararı; 24/02/2016 tarih ve E:2016/116, K:2016/198 sayılı kararı; 28/02/2018 tarih ve E:2018/12, K:2018/113 sayılı kararı da aynı yöndedir.)

Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunca verilen 27/01/2021 tarih ve E:2020/11, K:2021/1 sayılı karar:

Vergi Dava Daireleri Kurulunun bölge idare mahkemesi kararları arasındaki aykırılığın giderilmesine ilişkin kararında; Anayasa'nın 40. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca yasama, yürütme ve yargı organlarının, idare makamlarının ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarının işlemlerinde, bu işlemlere karşı başvurulacak idarî veya yargı mercileri ve kanun yolları ile sürelerini belirtmesinin zorunlu olduğu, bu nedenle idarî makamlarca tesis edilen; hangi kanun yollarına, hangi mercilere başvurulacağı hususu ve başvuru süreleri belirtilmemiş olan işlemlerde tebliğ ile dava açma süresi başlamayacak olup, bu şekilde tesis edilen işlemlere karşı açılacak davalarda davanın süresinde açılmadığından söz edilemeyeceği gerekçesiyle, kararlar arasındaki aykırılığın, uyuşmazlık konusu işlemlerde hangi kanun yolları ve mercilere başvurulacağı hususu ile başvuru sürelerinin belirtilmemiş olması

hâlinde davanın süresinde açılmadığından söz edilemeyeceği ve işin esasının incelenmesi gerektiği yönünde giderilmesine karar verilmiştir.

B) ZIMNEN REDDEDİLEN İŞLEMLER İLE İLGİLİ KARARLAR

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 10. maddesi ile 11. maddesinde, idarî makamlara ve/veya üst makamlara yapılan idarî başvurulara süresi içerisinde cevap verilmezse isteğin reddedilmiş sayılacağı belirtilerek, zımni ret işlemleri üzerine açılacak davalarda, dava açma süresinin hangi tarihte başlayacağı ve nasıl hesaplanacağı düzenlenmiştir. Ayrıca 2577 sayılı Kanun'un iptal ve tam yargı davalarında dava açma süresini düzenleyen 12. maddesinde de 11. madde uyarınca idareye başvuru hakkının saklı olduğu belirtilmiştir.

Zımni ret işlemlerinde ilgililere yazılı bir bildirim yapılmamakla birlikte, dava açma süresinin hesaplanmasında, Anayasa'nın 40. maddesinin ikinci fıkrasındaki kural uygulanmak suretiyle farklı kararlar verildiği görülmektedir.

1. ZIMNİ RET İŞLEMİNDE DAVA AÇMA SÜRESİNİN İŞLETİLMEDİŠİ KARARLAR

Danıştay Onuncu Dairesince verilen 19/10/2020 tarih ve E:2018/3979, K:2020/3931 sayılı karar:

11/05/2013 tarihinde meydana gelen patlamalar sonucunda yakınlarının hayatını kaybetmesi nedeniyle manevi zarara uğradıkları iddiasıyla manevi tazminat istemiyle açılan davada; idare mahkemesince, daha önce açılan davaya ait dilekçenin davalı idareye tevdiine ilişkin mahkeme kararının 25/02/2014 tarihinde davalı idareye tebliğ edildiği, idarenin cevap vermemesi üzerine 26/04/2014 tarihinde zımni ret işleminin oluştuğu, zımni ret işlemine karşı en son 25/06/2014 tarihinde dava açılması gerekirken 26/08/2015 tarihinde açılan davanın esasının incelenemeyeceği gerekçesiyle davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmiştir.

Kararın düzeltilmesi aşamasında verilen Daire kararında; Anayasa'nın

40. maddesinin ikinci fıkrası dayanak alınmak suretiyle, dava dilekçesinin davalı idareye tevdiine ilişkin mahkeme kararında, davalı idarenin dava dilekçesine 60 günlük yasal cevap verme süresi içerisinde cevap vermemesi hâlinde davacı tarafından hangi usûlün takip edilmesi gerektiği konusunda açıklama yapılmadığı gibi, idarece cevap verilmemesi hâlinde davanın kaldığı yerden devam edip etmeyeceği ya da zımni ret işlemi oluşacağından bu işleme karşı yasal süresinde dava açılması gerektiği hususlarında da gerekli izahatın yapılmadığı, bu durumun hukuk devleti ilkesi ve hak arama

özgürlüğüne aykırılık teşkil edeceği, davacıların 17/06/2015 havale tarihli dilekçesi ile davaya devam etme iradelerinin açıkça ortaya konulduğu, işin esasına girilerek bir karar verilmesi gerekirken süre aşımı nedeniyle davanın reddi yolunda verilen kararda hukuki isabet bulunmadığı gerekçesiyle idare mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir. Bozma kararına uyulmuştur.

Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunca verilen 14/11/2018 tarih ve E:2018/1049, K:2018/940 sayılı karar:

Davacı adına serbest dolaşıma giriş beyannamesi muhteviyatı eşya nedeniyle ek olarak tahakkuk ettirilen özel tüketim ve katma değer vergilerine ve para cezalarına vakî itirazın zımnen reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada; vergi mahkemesince, itiraz başvurusuna idarenin 30 gün içinde cevap vermediği, zımni ret tarihinden itibaren 30 gün içerisinde davanın açılmadığı gerekçesiyle davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmiştir.

Temyiz isteminin reddedilmesinden sonra karar düzeltme aşamasında, Danıştay Yedinci Dairesinin 26/05/2017 tarih ve E:2016/4808, K:2017/4756 sayılı kararıyla, itiraza konu işlemde bu işleme karşı başvurulacak yargı mercii veya idari makamın belirtilmesine, bu işleme itiraz edilmesi ve itiraz üzerine tesis edilecek işleme karşı dava açılması halinde izlenecek yol ve sürelerin de gösterilmesine karşın, itiraz üzerine idarî makamın sükûtu halinde izlenecek yol ve süreler gösterilmediği gibi, dava yoluna başvurulması için “idarî makamlarca verilecek ret kararı” üzerine denilmek suretiyle, kesin cevabın beklenilmesi gerektiği belirtilerek davacının eylemsiz bırakıldığı ve bu ifadenin Anayasa'nın 40. maddesinin ikinci fıkrasına ilişkin gerekçede belirtildiği gibi son derece karışık olan mevzuat karşısında kişilerin yargı yeri ve idarî makamlar önünde haklarını sonuna kadar arayabilmelerini olanaklı kılmak amacıyla öngörülen zorunluluğa aykırı ve dolayısıyla, Anayasa'nın 36. maddesinde öngörülen hak arama hürriyetini sınırlayıcı bir sonuç doğurduğu ve Anayasa'nın temel hak ve hürriyetlerin korunmasını düzenleyen 40. maddesine açıkça aykırılık oluşturduğu gerekçesiyle vergi mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

Vergi mahkemesinin, bozma kararına uymayarak davanın süre aşımı nedeniyle reddi yolundaki ilk kararında ısrarına ilişkin kararı, Vergi Dava Daireleri Kurulu tarafından, Dairenin gerekçesi doğrultusunda bozulmuştur.

Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunun 23/10/2019 tarih ve E:2019/183, K:2019/816 sayılı kararı da aynı yöndedir.

Danıştay Yedinci Dairesince verilen 24/12/2018 tarih ve E:2016/9084, K:2018/6223 sayılı karar:

Serbest dolaşıma giriş beyannamesi muhteviyatı eşyanın ödeme şeklinin peşin olmadığının tespit edildiğinden bahisle kaynak kullanımını destekleme fonu payının matraha dahil edilmesi suretiyle ek olarak tahakkuk ettirilen katma değer vergisi üzerinden hesaplanan ve ihtirâzi kayıtla ödenen para cezalarının faiziyle birlikte iadesi için yapılan başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada; vergi mahkemesince, mahkemenin merciine tevdi kararının idareye tebliği üzerine idarece 30 gün içinde cevap verilmeyerek itirazın zımnen reddedildiği, zımni ret süresinin bitiminden itibaren 30 gün içerisinde açılması gerekirken bu süre geçtikten sonra açılan davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmiştir.

Temyiz başvurusu üzerine, Dairece; 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun

242. maddesinde, yükümlülerin kendilerine tebliğ edilen gümrük vergileri, cezalar ve idari kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde itiraz edebileceklerinin, itirazların 30 gün içinde karara bağlanarak ilgiliye tebliğ edileceğinin, itirazın reddi kararlarına karşı idari yargı mercilerine başvurulabileceğinin hükme bağlandığı, bu hükümlere göre idari itiraz prosedürü tamamlanmadan idari yargı yoluna başvurulamayacağı gibi itiraz başvurularının 30 gün içinde karara bağlanarak sonucunun ilgiliye tebliğinin yasal bir zorunluluk olduğu, aksi halde idari başvuruların cevap verilmeyerek sürüncemede bırakılması ve hak arama özgürlüğünün kısıtlanması sonucunu doğuracak uygulamaların ortaya çıkmasının kaçınılmaz olduğu belirtilmiş ve Anayasa'nın 40. maddesinin ikinci fıkrasına işaret edildikten sonra neticede, merciine tevdi kararı sonrasında idarenin cevap vermemesi sonucu oluşan ve dava konusu edilen zımni ret işleminde, ortada yazılı bir işlem bulunmadığı, dolayısıyla bu işleme karşı başvurulacak yargı mercii veya idarî makam ile başvuru süresinin gösterilmediğinin açık olduğu, zımni ret işleminin dava açma süresini başlatan yazılı bildirim olarak kabul edilmesinin mümkün olmadığı gerekçesiyle anılan karar bozulmuştur. Vergi mahkemesince bozma kararına uyulmuştur.

(Danıştay Yedinci Dairesinin 05/03/2019 tarih ve E:2016/6253, K:2019/982 sayılı kararı da aynı yönde olup, vergi mahkemesince bozma kararlarına uyulmuştur.)

Danıştay Yedinci Dairesince verilen 05/11/2020 tarih ve E:2017/354, K:2020/4455 sayılı karar:

6183 sayılı Kanun'un 37. maddesi uyarınca gümrük, katma değer ve özel tüketim vergilerinin ödenmesine yönelik olarak tesis edilen işleme yapılan itirazın zımnen reddine dair işlemin iptali istemiyle açılan davada;

vergi mahkemesince, gümrük vergilerinin tahsiline ilişkin olarak ödeme emriyle başlanacak takibatın öncesinde 6183 sayılı Kanun'un 37. maddesine göre düzenlenen yazının Gümrük Kanunu'nda düzenlenen idari itiraz yoluna tabi olmadığı, itiraz başvurusunun 2577 sayılı Kanun'un 11. maddesi kapsamında değerlendirilmesi gerektiği, zımni ret işleminin oluştuğu tarihten itibaren dava açma süresi yeniden işlemeye başladığından bu süre geçtikten sonra açılan davada süre aşımı bulunduğu gerekçesiyle davanın süre aşımı yönünden reddine karar verilmiştir. Bu karara yönelik yapılan istinaf başvurusu da reddedilmiştir.

Temyiz başvurusu üzerine, Dairece; Anayasa'nın 40. maddesindeki düzenlemeye aykırı olarak dava konusu işlemde, başvurulacak merciin ve başvuru süresinin tereddüte mahal bırakmayacak şekilde gösterilmediği, Anayasa'nın 40. maddesi dikkate alınmaksızın davanın süre aşımından reddi yolunda verilen mahkeme kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin kararda hukuki isabet bulunmadığı gerekçesiyle, kararın bozulmasına karar verilmiştir. Bozma kararına uyulmuştur.

Danıştay Dokuzuncu Dairesince verilen 22/03/2021 tarih ve E:2020/1734, K:2021/2140 sayılı karar:

Düzeltme başvurusunun reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada; vergi mahkemesince, mahkemenin merciine tevdi kararının idareye tebliği üzerine idarece cevap verilmeyerek itirazın zımnen reddedildiği, zımni ret işleminden itibaren 30 günlük dava açma süresi geçirildikten sonra açılan davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmiştir.

Temyiz başvurusu üzerine, Dairece; Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunun 27/01/2021 tarih ve E:2020/11, K:2021/1 sayılı kararına atıf yapılarak, dava dilekçesinin merciine tevdi kararından sonra şikayet mercii tarafından cevap verilmeyerek zımni ret işlemi gerçekleştiği, dolayısıyla bu işleme karşı başvurulabilecek kanun yolları ve mercilerinin neler olduğu ve başvuru sürelerinin belirtilmediği, Anayasa hükmü karşısında yasal süresi içerisinde dava açıldığının kabulü gerektiği gerekçesiyle vergi mahkemesi kararı bozulmuştur. Vergi mahkemesince bozma kararına uyulmuştur.

(Danıştay Dokuzuncu Dairesinin 23/02/2021 tarih ve E:2019/6710, K:2021/1212 sayılı kararı da aynı yönde olup, vergi mahkemesince bozma kararına uyulmuştur.)

2. ZIMNİ RET İŞLEMİNDE DAVA AÇMA SÜRESİNİN İŞLETİLDİŠİ KARARLAR

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca verilen 16/12/2019 tarih ve E:2019/857, K:2019/6576 sayılı karar:

İdari para cezasının ödenmesine ilişkin 20/02/2014 tarihli işlemin iptali istemiyle açılan davada; idare mahkemesince, dava konusu işlemden en geç itiraz edildiği 03/03/2014 tarihinde haberdar olunduğunun kabul edilmesi halinde dahi, itirazdan itibaren 60 günlük zımni ret süresinin akabinde ikinci 60 günlük dava açma süresi içerisinde davanın açılması gerekirken, 12/08/2014 tarihinde kayda giren dilekçe ile açılan davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmiştir.

Temyiz başvurusu üzerine, Danıştay Onüçüncü Dairesinin 22/02/2018 tarih ve E:2015/1666, K:2018/654 sayılı kararıyla, dava konusu işlemde davacının hangi kanun yolları ve mercilere başvurabileceği ve dava açma süresi belirtilmediğinden idarenin doğru bilgilendirme yükümlülüğünü yerine getirmemesi ve hak arama özgürlüğünün ihlal edilmiş olması karşısında dava konusu işlemin davacıya tebliğ edildiği tarihte dava açma süresinin işlemeye başlamadığı gerekçesiyle idare mahkemesi kararı bozulmuştur.

İdare mahkemesince bozma kararına uyulmayarak ilk verilen süre ret kararında ısrar edilmesi üzerine, İdari Dava Daireleri Kurulu tarafından ısrar kararının onanmasına karar verilmiştir.

Danıştay Sekizinci Dairesince verilen 21/03/2018 tarih ve E:2018/725, K:2018/1605 sayılı karar:

Yan dal sınavına katılan davacının hatalı soruların değerlendirme dışı bırakılarak sınav sonucunun yeniden değerlendirilmesi istemiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada; idare mahkemesince, sınav sonucunun 17/09/2015 tarihinde açıklandığı ve davacının sonucu bu tarihte öğrendiği, öğrenme tarihinden itibaren 10 günlük dava açma süresi içinde en geç 28/09/2015 tarihinde dava açılması gerekirken bu süre geçirildikten sonra 22/12/2015 tarihinde açılan davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmiştir.

Temyiz istemi üzerine Dairece; 2577 sayılı Kanun'un 20/B maddesi kapsamındaki uyuşmazlıklarda, Anayasa'nın 40. maddesine uygun olarak bu işlemlerin tâbi olduğu dava açma süreleri gösterilmedikçe özel dava açma süresinin değil 60 günlük genel dava açma süresinin uygulanması gerektiği, Sınav Uygulama Duyurusunda sınav sonuçlarına ilişkin itirazların sınav bilgilerinin internette yayımlanmasından itibaren 10 gün içerisinde yapılacağının ve itirazların 10 gün içerisinde incelenip adaylara bildirileceğinin duyurulduğu, Anayasa'nın 40. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca dava açma süresinin belirtilmediği, davacının sınav sonucunun açıklandığı 17/09/2015 tarihinden itibaren 10 günlük itiraz süresi içinde itirazda bulunduğu, itiraz 10 günlük sürede sonuçlandırılmadığından zımni

ret durumunun oluştuğu, itiraz ile duran dava açma süresinin ise bu tarihten itibaren tekrar başlayacağı, 10 günlük zımni ret süresinin dolduğu 08/10/2015 tarihinden itibaren 60 gün içinde 07/12/2015 tarihine kadar dava açılması gerekirken bu süre geçtikten sonra 22/12/2015 tarihinde açılan davada süre aşımı bulunduğu gerekçesiyle, idare mahkemesi kararı gerekçeli onanmıştır.

II. DANIŞTAY BAŞSAVCISININ DÜŞÜNCESİ:

İdari işlemlerde dava açma süresinin belirtilmediği hallerde özel ve genel dava açma süresinin işletilmesi veya işletilmemesi konusunda; Danıştay dava daireleri ve kurulları kararları arasında var olduğu ileri sürülen aykırılığın içtihatların birleştirilmesi suretiyle giderilmesi istemiyle Danıştay Başkanınca re'sen açılan ve havalesi üzerine Başsavcılığımıza gönderilen dosya incelendi:

Usul Yönünden

2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun "İçtihatları birleştirme kurulunun görevleri" başlıklı 39. maddesinde; "İçtihatları Birleştirme Kurulu, dava dairelerinin veya idari ve vergi dava daireleri kurullarının kendi kararları veya ayrı ayrı verdikleri kararlar arasında aykırılık veya uyuşmazlık görüldüğü veyahut birleştirilmiş içtihatların değiştirilmesi gerekli görüldüğü takdirde, Danıştay Başkanının havalesi üzerine, Başsavcının düşüncesi alındıktan sonra işi inceler ve lüzumlu görürse, içtihadın birleştirilmesi veya değiştirilmesi hakkında karar verir." kuralına yer verilmiş olup, anılan düzenleme uyarınca içtihatların birleştirilmesi için aykırı kararların verilmiş olması yeterli görülmüştür.

Bu nedenle, idari işlemlerde dava açma süresinin belirtilmediği hallerde özel ve genel dava açma süresinin işletilmesi veya işletilmemesi konusunda; Danıştay dava daireleri ve kurulları kararları arasında var olduğu ileri sürülen aykırılığın, içtihatların birleştirilmesi suretiyle giderilmesinin istenilmesinde usul hükümlerine aykırılık bulunmamakta olup, yukarıda yer verilen kararlar bir arada değerlendirildiğinde, içtihadın birleştirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Esas Yönünden

Yukarıda alıntılanan Danıştay kararlarına bakıldığında süre konusunda üç kabulün hakim olduğu görülmektedir.

1- Bu yöndeki içtihattan dönülmüş olsa da, özel dava açma süresine tabi bir idari işlemde başvuru yolları ve süresi gösterilmese ya da yanlış gösterilse de, özel dava açma süresi içerisinde açılmayan davanın süre yönünden reddi gerektiğidir.

2- Genel ya da özel dava açma süresine tabi olan ancak dava açma süresi belirtilmeyen idari işlemlerde, genel dava açma süresinin işletilerek davanın süresinde açılıp açılmadığının tespit edilmesi şeklindedir.

Bahse konu yaklaşımda, hak arama özgürlüğü ile idari istikrar arasındaki dengenin gözetildiği söylenebilir.

3- Özel ya da genel dava açma süresine tabi olup olmadığına bakılmaksızın başvuru yolları ve süresi gösterilmeyen idari işlemin yazılı bildirimi dava açma süresini başlatmayacağından, hangi tarihte açılırsa açılsın davanın süresinde olduğu yönündedir.

Bu görüşün temelinde, doğrudan uygulanabilir bir anayasal yükümlülük olan başvuru yollarının gösterilmesi yükümlülüğünün idarece yerine getirilmemesinin külfetini, hak arama özgürlüğünü kısıtlayacak şekilde ilgiliye yüklemenin hukuk devleti ilkesi ile çelişen bir yaklaşım olduğu düşüncesi yatmaktadır.

Anayasa'nın 40. maddesinin ikinci fıkrası ile Devlete hak arama özgürlüğü ilkesi kapsamında bir yükümlülük getirilmiş fakat bu yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde süre uzatımı veya tazminat gibi herhangi bir müeyyide düzenlenmemiştir. Bu durumda pozitif hukukumuz çerçevesinde bir içtihat geliştirilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir.

Anayasa'nın 125. maddesinin üçüncü fıkrasında "İdari işlemlere karşı açılacak davalarda süre, yazılı bildirim tarihinden başlar." hükmü yürürlüktedir. İdari Yargılama Usulü Kanunu ve özel mevzuatına göre dava açma süreleri ile ilgili düzenlemeler de yürürlüktedir.

Anayasa Mahkemesi idari işlemlere karşı açılacak davalarda süre koşulu öngörülmesinin idari istikrarın sağlanması şeklinde meşru bir amacı bulunduğuna müteaddit defalar karar vermiştir. (Ayşe Yıldırım 25/10/2017 tarih ve B. No: 2014/5 sayılı karar; Fatma Altuner, 26/10/2017 tarih ve B. No: 2014/17714 sayılı karar)

Dava açmayı imkansız kılacak ölçüde kısa olmadıkça dava açma ya da kanun yollarına başvuru için belli sürelerin öngörülmesi, hukuki belirlilik ilkesinin bir gereğidir ve tek başına bu durum mahkemeye erişim hakkına aykırılık oluşturmaz. (Remzi Durmaz, 02/10/2013 tarih ve B. No: 2013/1718 sayılı karar)

Danıştay kararlarında da dava sürelerinin kamu düzeni ile ilgili olup, hak düşürücü nitelikte olduğu kabul edilmektedir. Danıştay Dava Daireleri Umumi Heyetinin E:1941/1, K:1944/138 sayılı içtihadı birleştirme kararında hakimin içtihatları ile kanunun tayin ettiği süreleri kıyas ve istidlal yolu ile tezyit ve tenkise yetkisi olmadığına karar verilmiştir. Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun E:1970/1, K:1973/1 sayılı kararında, "...

süre amme intizamı ile ilgilidir ve karar düzeltme safhası da dahil olmak üzere davanın her safhasında sürenin dikkate alınması usul hukukunun ve öncelikle idare hukukunun zorunlu kıldığı bir kuraldır." ifadeleriyle süre konusunun kamu düzeni ilkesi ile ilişkisine vurgu yapılmıştır.

Hukukun genel ilkeleri arasında "değer hiyerarşisi" tartışmalı bir alandır. Olayımızda "hak arama hürriyeti" ile "hukuki belirlilik", "idari istikrar" ve "kamu düzeni" ilkeleri arasında adil bir dengenin gözetilmesi gerektiği düşünülmektedir. Pozitif hukukumuzda dava süreleri ile ilgili birçok düzenleme yürürlükte olduğu halde, Anayasa'nın 40 maddesinin ikinci fıkrasında veya başka bir norm ile sürelerin uygulanmayacağına dair bir düzenleme olmaması nedeniyle, dava açma sürelerinin başlamayacağı görüşü idari istikrar, hukuki belirlilik ve kamu düzeni ilkelerinin ve sürelerle ilgili normlarının tamamen göz ardı edilmesi sonucuna götürür.

İdari istikrarı sağlamak ve idari işleyişin sürekli dava tehdidi altında işlevsiz bir konuma gelmesini önlemek adına, idari davaların açılmasında makul bir süre kısıtı bulunması gereklidir. Kişilere tanınan hak arama özgürlüğünün süre sınırına tabi olmaması, başka bir ifadeyle kişilerin idareye karşı her zaman dava açabileceklerinin kabulü, bir yerde diğer kişilerin, nihayetinde de toplumun hak ve menfaatleriyle çatışır. Çünkü idari istikrar ve adaletin iyi işleyişi toplumun genelinin menfaatini ilgilendirir. Tesis ettiği bir işlemin daima dava tehdidi altında olması, idareyi karar alırken tereddütte bırakır ve yavaşlatır. Böyle bir idari işleyiş, yargıya, açılan dava sayısının artması, yargılama sürecinin uzaması ve yargı kararlarının niteliğinde düşüş olarak yansır. Bu bakımdan, ülkemizde halen idari işlemlerin bir kısmının başvuru yolları gösterilmeden tesis edildiği düşünüldüğünde, bu işlemlere karşı dava açma süresinin başlamadığı ve açılan davanın süresinde kabul edilmesi gerektiği yönündeki yaklaşımın, hak arama özgürlüğü ile idari istikrar arasındaki dengeyi bozacak nitelikte olduğu değerlendirilmektedir.

İdari yargıda genel dava açma süresi vergi davaları için 30 gün, idari davalar için 60 gün olmak üzere 2577 sayılı Kanun’un 7. maddesinde hüküm altına alınmıştır. Bahse konu Kanun, idari yargılama usulüne ilişkin temel yasa niteliğinde olup, idari yargıya başvuracak ilgilinin de ilk olarak başvuracağı yasal metindir. Anılan Kanun’un 1982 yılında yürürlüğe girdiği ve genel dava açma sürelerinde bu tarihten beri değişiklik yapılmadığı da dikkate alındığında, Türk idari yargılama usulünde genel dava açma süresinin istikrarlı ve yeterli açıklıkta bir düzenleme olduğu söylenebilir.

Türk idare hukukunda genel dava açma süresinden ayrı olarak pek çok özel dava açma süresi öngörülmüş olup, bu konudaki düzenlemelerin

mevzuatta çok dağınık olması ve bir kısım uyuşmazlıkların mevzuat ve maddi olayın mahiyetine göre özel dava açma süresine tabi olup olmadığının yargı içtihatları ile belirlenmesi nedeniyle, ilgililerce bilinmesinin beklenemeyeceği de bir gerçektir. Bu durumda da doğrudan uygulanabilir bir anayasal yükümlülük olan başvuru yollarının gösterilmesi yükümlülüğünün idarece yerine getirilmemesinin külfetini, hak arama özgürlüğünü kısıtlayacak şekilde ilgiliye yüklemek hukuk devleti ilkesi ile çelişen bir yaklaşım olmakla birlikte, 2577 sayılı Kanun'un 7. maddesinde düzenlenen 60 ve 30 günlük genel dava açma süresinin ilgililerin mahkemelere erişimini engelleyecek kısalıkta olmadığı, söz konusu düzenlemenin yeterli açıklıkta bir düzenleme olduğu düşünülmektedir.

Buraya kadar yapılan açıklamalarda, "zımni ret" işlemleri açısından bir değerlendirmeye yer verilmemiş ise de, konu bütünlüğünün sağlanması açısından, bu konuda da bir değerlendirme yapılması gerekli görülmüştür:

3194 sayılı İmar Kanunu'nun 30. maddesi gibi istisnai haller dışında, idari makamların sükutu, İdari Yargılama Usulu Kanunu'nun 10. maddesi gereği ret beyanı olarak kabul edilmekte ve buna göre hukuki sonuçlar doğurmaktadır. Anayasa hükmünün, idari makamların sükutu halinde sonuçları tartışılmaktadır. Anayasa'nın 40. maddesinin ikinci fıkrasının idari işlemin zorunlu unsuru olarak kabul edilmesi ve zımni ret kurumunun ortadan kalkması gerektiğini savunan görüşler ileri sürülmektedir. (Bölükbaşı, M. O., Devlet İşlemlerinde Kanun Yolları, Merciler ve Başvuru Sürelerini Gösterme Yükümlülüğü, Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi, 2020, sayı 15, s.113)

Zımni ret müessesesini, idareye sükut imkanı tanımak suretiyle işlem tesis etme usulü olarak değerlendirmek eksik olabilir. Asıl amacın, başvuruların makul bir sürede sonuçlandırılmasına idari makamları zorlamak suretiyle, kişiler açısından bir güvence oluşturmak olduğu göz ardı edilmemelidir.

İYUK'un 10. maddesi uyarınca, idari davaya konu olabilecek bir başvurunun, idari makamlarca zımnen reddi yargı merciince kabul edilmesi halinde, özel sürelerle ilgili bir bildirim söz konusu olamayacağından, genel sürelerin uygulanması ile ilgili yukarıdaki içtihatlara göre karar verilmesinin uygun olacağı değerlendirilmektedir.

Sonuç olarak, özel dava açma süresine tabi olan ancak başvuru yollarının gösterilmemesi nedeniyle bu süre geçtikten sonra dava açılması halinde, genel dava açma süresinin işletilerek davanın süresinde açılıp açılmadığının tespit edilmesi gerektiğine yönelik yaklaşımın, hak arama özgürlüğü ile idari istikrar arasındaki dengeye de uygun düştüğü

değerlendirildiğinde, dava açma süresi konusunda ortaya çıkan içtihat farklılığının, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu ile diğer idari dava dairelerinin çoğunluğunca da kabul edilen, "uyuşmazlığın genel dava açma süresine tabi olması halinde herkesçe bilinecek durumda olan 30/60 günlük sürelerin uygulanması, özel dava açma süresine tabi olunması durumunda ise, bu hususun idari işlemde açıklanmaması veya muhatabın yanıltılması halinde, dava konusu idari işlemin tebliği tarihinden itibaren, özel dava açma süresinin değil, 60 ya da 30 günlük genel dava açma süresinin uygulanması gerektiği" yolundaki içtihat doğrultusunda birleştirilmesine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

III. KONU İLE İLGİLİ HUKUKİ DÜZENLEMELER:

A) TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI

Anayasa'nın "Anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü" başlıklı 11. maddesinde "Anayasa hükümleri, yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temel hukuk kurallarıdır."; "Hak arama hürriyeti" başlıklı 36. maddesinde "Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir."; "Temel hak ve hürriyetlerin korunması" başlıklı 40. maddesinin ikinci fıkrasında "Devlet, işlemlerinde, ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorundadır." hükümleri yer almıştır.

03/10/2001 tarih ve 4709 sayılı Kanun'un 16. maddesiyle Anayasa'nın 40. maddesine eklenen ikinci fıkranın gerekçesinde, “Bireylerin yargı ya da idari makamlar önünde sonuna kadar haklarını arayabilmelerine kolaylık ve imkân sağlanması amaçlanmaktadır. Son derece dağınık mevzuat karşısında kanun yolu, mercii ve sürelerin belirtilmesi hak arama, hak ve hürriyetlerin korunması açısından zorunluluk haline gelmiştir.” açıklaması yapılmıştır.

Anayasa'nın "Yargı yolu" başlıklı 125. maddesinde ise "İdari işlemlere karşı açılacak davalarda süre, yazılı bildirim tarihinden başlar." düzenlemesine yer verilmiştir.

B) AVRUPA İNSAN HAKLARI SÖZLEŞMESİ

Sözleşmenin "Adil yargılanma hakkı" başlıklı 6. maddesinde "Herkes davasının, medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili uyuşmazlıklar ya da cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamaların esası konusunda karar verecek olan, yasayla kurulmuş, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından, kamuya açık olarak ve makul bir süre içinde görülmesini isteme hakkına sahiptir." denilmiştir.

C) 2577 SAYILI İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU

2577 sayılı Kanun'un "Dava açma süresi" başlıklı 7. maddesinde,

"1. Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür.

2. Bu süreler;

a) İdari uyuşmazlıklarda; yazılı bildirimin yapıldığı,

b) Vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezalarından doğan uyuşmazlıklarda: Tahakkuku tahsile bağlı olan vergilerde tahsilatın; tebliğ yapılan hallerde veya tebliğ yerine geçen işlemlerde tebliğin; tevkif yoluyla alınan vergilerde istihkak sahiplerine ödemenin; tescile bağlı vergilerde tescilin yapıldığı ve idarenin dava açması gereken konularda ise ilgili merci veya komisyon kararının idareye geldiği;

Tarihi izleyen günden başlar.

3. Adresleri belli olmayanlara özel kanunlarındaki hükümlere göre ilan yoluyla bildirim yapılan hallerde, özel kanununda aksine bir hüküm bulunmadıkça süre, son ilan tarihini izleyen günden itibaren onbeş gün sonra işlemeye başlar.

4. İlanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlar. Ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililer, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilirler. Düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması bu düzenlemeye dayalı işlemin iptaline engel olmaz.";

"Sürelerle ilgili genel esaslar" başlıklı 8. maddesinde,

"1. Süreler, tebliğ, yayın veya ilan tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlar.

2. Tatil günleri sürelere dahildir. Şu kadarki, sürenin son günü tatil gününe rastlarsa, süre tatil gününü izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar.

3. Bu Kanunda yazılı sürelerin bitmesi çalışmaya ara verme zamanına rastlarsa bu süreler, ara vermenin sona erdiği günü izleyen tarihten itibaren yedi gün uzamış sayılır.";

"İdari makamların sükutu" başlıklı 10. maddesinde,

"1. İlgililer, haklarında idari davaya konu olabilecek bir işlem veya eylemin yapılması için idari makamlara başvurabilirler.

2. (Değişik: 10/6/1994-4001/5 md.) Otuz gün içinde bir cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. İlgililer otuz günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde, konusuna göre Danıştaya, idare ve vergi mahkemelerine dava açabilirler. Otuz günlük süre içinde idarece verilen