Ebru TÜZEMEN ATİK*
KREDİ KARTI SÖZLEŞMELERİNDE EK KART
HAMİLİNİN HUKUKÎ DURUMU
LEGAL CONDITION OF HOLDER OF SUPPLEMENTARY CARD
IN CREDIT CARD AGREEMENTS
Xxxx XXXXXXX ATİK*
Özet: Kredi kartı sözleşmelerinde ek kart uygulaması uygu- lamada sıklıkla karşılaşılan bir yöntemdir. Kanunlarımızda, ek kart hamilinin sorumluluğunun kapsamına ilişkin doğrudan ve yeterli dü- zenleme mevcut değildir. Ek kart hamilinin sorumluluğunun ortaya çıkabileceği ihtimaller çeşitlidir. Bunun için öncelikle kredi kartı ile ek kart kavramlarının ayırt edilmesi ve ortaya çıkabilecek ihtimallerde sorumluluğun kapsamının belirlenmesi ihtiyacı doğmuştur.
Xxxxxxx Xxxxxxxxx: Ek kart, ek kart hamili, müteselsil sorumlu- luk, kredi kartı.
Abstract: Supplementary card practice in credit card agree- ments is a frequently encountered method in practice. Our laws lack direct and sufficient regulations with regard to the liability of the supplementary card holder. For that reason, first of all, it is required to distinguish the concepts of credit card and supplementary card and determine the scope of the liability in potential cases that may arise.
Keywords: Supplementary card, Supplementary card holder, several liability, credit card.
GİRİŞ
19. yüzyılın sonlarında ABD’de başlayan1 ve ülkemizde ilk kez 1968 yılında uygulanmakla birlikte 1980’li yılların sonlarından itiba-
∗ Öğr. Gör., Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi İİBF İşletme Bölümü Ticaret Hukuku Anabilim Dalı.
1 Xxxx Xxxxxx, Hukukî Yönden Kredi Kartı Uygulaması, 2. baskı, İstanbul 1996
s. 13; Xxxxxx Xxxxxx,“Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun Çerçevesinde Kredi Kartları”, AÜHFD, 2003, S. 52, C. 3 (Kredi Kartları), s. 105.
ren giderek yaygınlaşan2 kredi kartı kullanımı günümüzde günlük ve ticarî hayatta önemli bir rol oynamaktadır. Nakit taşıma güçlüğü ve tehlikesi, kredi kartı kullanılarak yapılan ödemelerde taksit kolaylığı, ödeme ertelenmesi olanağı ve her işlem için ayrı başvuru yapmaksızın nakit para çekme yoluyla kredi sağlaması gibi işlevleri kredi kartının yaygınlaşmasında temel etkenler arasında gösterilebilir.
Günümüzde kredi kartı kullanımı, nakit sıkıntısı içinde olmanın değil, bilakis bir bankanın kişiye duyduğu güvenin göstergesi olarak kabul edilmektedir.3 Zira kredi kartına sahip olmak, kart çıkaran ku- ruluşun kart hamiline duyduğu güvenin bir sonucudur. Kart çıkaran kuruluşlar, kredi kartı başvurusu halinde hesap sahibinin ekonomik durumu, geçmiş bankacılık işlemleri gibi sübjektif bazı kıstasları dik- xxxx alarak kredi kartını hesap sahibinin kullanımına sunmaktadır.
Kredi kartlarının uygulamadan doğarak uyuşmazlıklara sahne olması karşısında konu ile ilgili yasal düzenleme yapılması ihtiyacı du- yulmuştur. Kredi kartları, ülkemizde ilk olarak 2003 tarihli 4822 sayılı kanun4 ile 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun5 kap- samına alınarak düzenlenmiştir. 4077 sayılı TKHK’yi ilga etmek üze- re çıkarılan 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ise 07.11.2013 tarihinde kabul edilmiş olup, yürürlük tarihi 28.05.2014’tür6.
Kredi kartlarına ilişkin bir diğer önemli düzenleme ise 2006 yı- lında yürürlüğe giren Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu7’nda (BKKKK) yer almaktadır. BKKKK’nın uygulanma alanına ilişkin 2/1. maddesine göre; “Kartlı sistem kuran, kart çıkaran, üye işyeri anlaşması yapan kuruluşlar ile üye işyerleri ve kart hamilleri bu Kanun hükümlerine tâbidir”. BKKKK’nun 26/son maddesinde, 4077 sayılı mülga TKHK’nın
2 Türkiye’de ilk kredi kartı kullanımı 1968’de Koç Gurubu’na bağlı Setur A.Ş.
tarafından Diners Club’tan yetki alınarak kredi kartı çıkarılması ile başlamıştır. Ayrıntılı bilgi için bkz. Xxxxxxx Xxxxx, Kredi Kartı Uygulaması ve Xxxx Xxxxx Açısından Kredi Kartının Hukuka Aykırı Kullanımı, Ankara 1997, s. 3.
3 Teoman, s. 31; Xxxxxxx, Xxxxx, Banka Kredi Kartı Sözleşmeleri, Ankara 2003, s.
50; Xxxxxx, Eyyüp, Türkiye’de Kredi Kartı Uygulamaları ve Ekonomik Etkileri, İstanbul 2000, s. 34; Kaya, Feridun, Türkiye’de Kredi Kartı Uygulaması, Xxxx 2009, s. 123; Ceylan, Ebru, Türk, İsviçre ve Avrupa Birliği Hukukunda Kredi Kartını Kullanan Tüketicinin Hukuki Durumu, İstanbul 2010, s. 39.
4 RG, 06.03.2003, 25048.
5 RG, 08.03.1994, 22221.
6 RG, 28.11.2013, 28835.
7 RG, 01.03.2006, 26095.
10. maddesinin 2, f bendinin kredi kartlarında uygulanmayacağını belirtilmiş, bunun dışında mülga TKHK’nın tüketici kredilerine iliş- kin 10 ve kredi kartlarına ilişkin 10/A maddelerinin8 uygulanıp uy- gulanmayacağı konusunda bir hükme yer verilmemiştir. Bu dönemde BKKKK’nin bu sükûtu karşısında 4077 sayılı TKHK’nın söz konusu maddelerinin gerektiğinde kredi kartları hakkında da uygulanacağı şeklinde yorumlanması gerektiği ileri sürülmüştür.9 Buna göre 4077 sayılı TKHK’nın 10/A maddesinin uygulanabilmesi açısından kart ha- milinin tüketici sıfatını taşıması ve kartı kullanımı sonucunda edini- len mal ya da hizmetin TKHK kapsamına girmesi şartı aranmıştır.10
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ise 22/2. maddesinde konuya ilişkin yeni ve farklı bir düzenlemeye yer vermiş bulunmaktadır. Buna göre; “Kredi kartı sözleşmeleri, faiz veya benzeri bir menfaat karşılığında, ödemenin üç aydan daha uzun süre ertelenmesi veya benzer şekilde taksitle ödeme imkânı sağlanması halinde tüketici kredisi söz- leşmesi olarak değerlendirilir”. Burada önemli olan tüketicinin, vadesi gelmiş bir ödemesinin ileri bir tarihe ertelenmesi ve kredi kurumu- nun bundan bir menfaat sağlamasıdır. Bu tür bir ertelemenin baştan kararlaştırılmış olması mümkün olabileceği gibi, vadenin geldiği anda taraflarca kararlaştırılmış olması da tüketici kredilerine ilişkin hükümlere tâbi olmak açısından yeterlidir11. Ülkemiz uygulamasında hemen her kredi kartının bu imkânları sunması karşısında, kart sahi- binin tüketici olarak nitelendirilebilmesi kaydıyla TKHK kapsamında değerlendirilmesi mümkün gözükmektedir.
8 4077 sayılı TKHK’nın 10. maddesi tüketici kredilerine ilişkindir. TKHK’nın “Kredi
Kartları” başlıklı 10/A maddesi ise “Kredi kartı ile mal veya hizmet alımı sonucu nakdi krediye dönüşen veya kredi kartı ile nakit çekim suretiyle kullanılan kredilerin de 10 uncu madde hükümlerine tabidir” düzenlemesini içermektedir.
9 Xxxxx, X.Yılmaz, Tüketici Hukuku, b. 3, Bursa 2006, s. 217.
10 İşgüzar, s. 159-160; Akipek, Şebnem, Türk Hukuku ve Mukayeseli Hukuk
Açısından Tüketici Kredisi, Ankara 1999 (Tüketici Kredisi), s. 111.
11 6502 sayılı TKHK’nın 22. madde gerekçesinde kredi kartlarına ilişkin başkaca
bir açıklamaya yapılmaksızın; “Banka kartları kredilendirilmiş ise bu kapsamda değerlendirilir. Aksi takdirde, banka kartı sadece ödeme aracı özelliğine sahiptir (…)” ifadesine yer verilmiştir. Burada 6502 sayılı TKHK’nın 22/2 maddesinde kredi kartına ilişkin düzenleme yer alırken, madde gerekçesinde doğrudan banka kartına ilişkin açıklamalarla karşılaşılmaktadır. Şüphesiz banka kartı ile kredi kartı farklı kavramlardır. Madde ile kredi kartlarını kapsama alan kanunkoyucunun gerekçedeki ifadesinden aynı koşullardaki banka kartlarının da bu kapsamda değerlendirilmesi amacında olduğu anlaşılmaktadır.
Gerek 4077 sayılı TKHK gerekse 6502 sayılı TKHK uygulaması açısından kredi kartının mal ve hizmet alımı amacıyla kullanılması ile nakit para çekme amacıyla kullanılması arasında herhangi bir fark bulunmamaktadır.12 Buna karşılık doktrinde kredi kartı ile harcama yapılması halinde bunun tüketici kredi sayılması kabul edilebilir bu- lunurken, bunun yanında kredi kartı ile nakit çekilmesinin de tüketici kredileri kapsamında değerlendirilmesine ilişkin eleştirilere rastlan- dığını da belirtmek gerekir13. Ancak kanaatimizce tüketici kredilerin- den sayılması açısından kredi kartı kullanımında bu tür bir ayrıma gidilmemiş olması pratikte tüketicilerin haklarının korunması açısın- dan faydalıdır. 6502 sayılı TKHK’nın 22/2. maddesine ilişkin olarak kanaatimizce eksiklik olarak nitelendirilebilecek temel nokta ise tak- sitle ödeme sağlanmaması, ertelemenin olmaması veya üç aydan daha kısa bir süre için olması hallerinde kredi kartının hukuki niteliğinin belirlenmemiş olmasıdır14.
Burada belirtmek gerekir ki, BKKKK’nın sınırlı olarak kapsamına dâhil ettiği tacirlere verilen kurumsal (şirket) kredi kartları, TKHK’nın kapsamına girmemektedir.15 Zira 6502 sayılı TKHK 3/1-k bendinde “Ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden gerçek veya tüzel kişi” olarak tanımladığı “tüketici”ler hakkında uygulanacaktır.
Kredi kartı sisteminde asıl kredi kartı hamili, kredi kartını yalnız kendisi kullanabilir ve başkalarının kullanımına sunma imkânı mev- cut değildir. Kart çıkaran kuruluşlar bu durumun yarattığı sakıncaları bertaraf etmek ve kredi kartı kullanımını yaygınlaştırmak amacıyla ek kart uygulamasını ortaya koymuşlardır.16 Kredi kartı kullanımının
12 Xxxx Xxxxxxxx, “Banka Kredi Kartları ve Uygulama Sorunları”, Bankacılar Dergisi,
S. 49, 2004 (Kredi Kartları), s. 118; Xxxxxxx, s. 159-160; Xxxxxx, Tüketici Kredisi, s. 111.
13 Xxxx Xxxxxxxx, “Tüketici Kredileri Hukukî Sorunlar: 4077 sayılı Yasada Değişiklik
Öngören Taslak”, Bankacılar Dergisi, S. 69, 2008 (Tüketici Kredileri), s. 56-57.
14 Aynı görüşte ayrıntılı inceleme için bkz. Önder, Fahrettin/ Özkul, Burcu,
“6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanı Açısından Tüketici Kredisi Sözleşmelerinde Bankaya Verilen Şahsi Güvence: Xxx Xxxxxxx Sözleşmesi”, Xxxxxxxx Xxxxxxx Üniversitesi İİBF Dergisi, 2013, C. 18, S. 3, s. 37.
15 TBB Kredi Kartları Çalışma Grubu (Ed. Xxxxx Xxxxxxxxxx), Banka Kartları ve
Kredi Kartları Kanunu Değerlendirme Toplantısı, Bankacılar Dergisi, S. 56, 2006, s. 95.
16 Açıkgül, Xxxxx/ Açıkgül, Xxxx Xxx, Xxxxx ve Uygulamada Kredi Kartı Sözleşmeleri,
Ankara 2007, s. 147.
yaygınlaşması, kredi kartına bağlı olarak çıkarılan ek kartlara da uy- gulamada daha sık rastlanması sonucunu doğurmuştur.
Ek kart uygulaması ek kart hamilinin sorumluluğunu da berabe- rinde getirmektedir. Bu çalışmada ek kart hamilinin hukukî durumu- nu saptamak amacıyla, ek kartın kavramı açıklanmaya çalışıldıktan sonra, faydaları ve sakıncaları, ek kart ilişkisinin hukukî niteliği ve ek kart kullanımından doğan sorumluluğun taraflar üzerindeki dağılımı üzerinde durulacaktır. Kredi kartı sözleşmelerinde ek kart hamilinin hukukî durumunun belirlenmesi kanunlarımızda bu konuya ilişkin yeterli ve açıklayıcı düzenleme yer almaması karşısında bir ihtiyaç ha- line gelmiştir.
I. Ek Kart Kavramı
Ek kart kavramının tespiti, öncelikle kredi kartı kavramının açık- lanması ile mümkündür. BKKKK’nin 3/1,e maddesinde kredi kartı, “Nakit kullanımı gerekmeksizin mal ve hizmet alımı veya nakit çekme olanağı sağlayan basılı kartı veya fizikî varlığı bulunmayan kart numarası” olarak ta- nımlanmaktadır. Buna göre kredi kartı “basılı kart” yani standart plas- tik kart şeklinde ortaya çıkabileceği gibi hamilinin kart numarasını kullanarak işlem yapabileceği “sanal kart” şeklinde de ortaya çıkabilir.
Bankalararası Kart Merkezi17 tarafından kredi kartı, “Bankalar ve çıkartmaya yetkili kuruluşların müşterilerine belirli limitler dahilinde açtıkları kredilerle, nakit kullanmaksızın mal ve hizmet alabilmeleri, nakit kredi çeke- bilmeleri için verdikleri ödeme aracı” şeklinde tanımlanmıştır.18 Tanımda kredi kartının bir ödeme aracı olduğundan bahsedilmekte ise de kre- di kartının bunun yanısıra bir kredi aracı olduğunu da gözden uzak tutmamak gerekir.19 Zira kredi kartı bir yandan ödeme aracı olarak
17 Bankalar arası Kart Merkezi (BKM), Türkiye’de kullanılan banka ve kredi
kartlarına ilişkin kural ve standartları geliştirmek ve kartlı sistem içerisinde ortak sorunlara çözüm bulmak amacıyla 20.08.1990 tarihinde 13 kamu ve xxxx Xxxx bankasının bir araya gelmesiyle kurulmuş bir anonim ortaklıktır. Ayrıntılı bilgi için bkz. Teoman, s. 24-29; İşgüzar, s. 36-38.
18 xxxx://xxx.xxx.xxx.xx/xxxxxx.xxxx (Erişim: 26.02.2014).
19 Kredi kartının ödeme aracı niteliğinin yanı sıra bir kredi aracı olarak nitelendi-
rilip nitelendirilemeyeceği hakkında farklı görüşler ileri sürülmüştür. Ancak BKKKK’nin çıkarılmasından sonra kredi kartının kredi aracı olarak nitelendiril- mesi gereği yönünde görüş birliği oluşmuştur. BKKKK’nin yürürlüğe girmesi sonrasında kredi kartının kredi sağlaması nedeniyle tüketici kredi olarak değer-
kullanılırken, diğer yandan genellikle ödemelerin ertelenmesi, taksit- lendirme ve nakit çekme imkânları sunan bir kredi vasıtası işlevi üst- lenmektedir.
Kredi kartının, kart çıkaran kuruluş tarafından yalnızca kendi iş- yerlerinde kullanılmak üzere çıkarılabilmesi mümkündür. Kredi kartı sistemine katılanların sayısına göre yapılan söz konusu ayrımda bu tür kredi kartı sistemine “iki taraflı sistem” adı verilir.20 İki taraflı sis- temde kart çıkaran kuruluş ile kartın kullanılabileceği kuruluş aynı- dır. Bir diğer deyişle bir firma müşterilerine yalnızca kendi işyeri ya da işyerlerinde kullanılmak üzere bir kredi kartı sağlar. Öğretide basit kart, tacir kartı, satıcı kredi kartı, işletmeye özgü kart gibi isimlerle anılan bu kart türünün gerçek anlamda ve BKKKK anlamında bir kredi kartı sayılmadığı açıktır.21 Dost Kitabevi, YKM mağazaları gibi bazı işyer- lerinin sürekli müşterilerine taksitli alışveriş imkânı sunmak üzere çıkarmış oldukları müşteri kartları bu kapsamda değerlendirilmelidir.
BKKKK ve TKHK anlamında kredi kartı ise “üç taraflı sistem”den doğmaktadır. Üç taraflı sistemde kart çıkaran kuruluş, kartın kulla- nılacağı ticari işletmenin kendisi değil, bu konuda yetkili kredi kartı ortaklıkları ya da bankalardır. Bu şekilde çıkarılarak kredi kartı ha- milinin kullanımına sunulan kredi kartı, sisteme dâhil olan ve kredi kartı ile yapılan ödemeleri kabul eden tüm üye işyerlerinde kullanıla- bilir. İki taraflı sistemde çıkarılan kredi kartlarının teknik ve hukukî anlamda bir kredi kartı oluşturmamaları nedeniyle bu çalışmada esas alınan kredi kartları üç taraflı sisteme dâhil olan kredi kartlarıdır.
Kredi kartlarının diğer farklı kıstaslardan hareketle farklı sınıflan- dırmalara tâbi tutulması mümkündür22. Kart sahibinin sıfatına göre
lendirilip değerlendirilemeyeceği konusunda farklı görüşler ortaya çıkmıştır. Ay- rıntılı bilgi içi bkz. Xxxxx, Zevkliler/ Aydoğdu, Xxxxx, Tüketicinin Korunması Hukuku, b. 3, Ankara 2004, s. 302; Xxxxxxxx, Kredi Kartları, s. 118; İşgüzar, s. 50; Xxxxxx, s. 35-37; Gündoğdu, Gökmen, “Kredi Kartını Çıkaran Kuruluş ile Kart Hamili Arasındaki İlişkiler”, Prof. Dr. Xxxxxxx Xxxxx’x Armağan, C. II, İstanbul 2007, s. 1148, Akipek, Tüketici Kredisi, s. 186; Gezder, Ümit, Tüketici Kredisi Söz- leşmeleri, İstanbul 1998, s. 30.
20 Ayrıntılı bilgi için bkz. Xxxxxx, s. 46; Xxxxxxx, s. 39; Açıkgül/ Açıkgül, s. 27.
21 Bkz. Teoman, s. 47.
22 Söz konusu sınıflandırmalar ve buna göre tespit edilen diğer kredi kartı türleri için
bkz. Xxxxxx, s. 46-55; Xxxxxxx, Xxxxx, Banka Kredi Kartı Sözleşmeleri, Ankara 2003, s. 38-48.
ise kredi kartları “asıl kart” ve “ek kart” olmak üzere ikiye ayrılır. Asıl kart, kredi kartı sözleşmesi gereğince hesap sahibine nakit çekme, ödeme ve sözleşmede belirtilen diğer tasarruflarda bulunmak üzere çıkarılarak sözleşmenin diğer tarafının kullanımına sunulan karttır.
Kart çıkaran kuruluşların uygulamasıyla ortaya çıkan ek kart (supplementary card), hukukumuzda ilk kez 5464 sayılı Banka Kartla- rı ve Kredi Kartları Kanunu’nda düzenlenmiştir. BKKKK’da ek kart tanımlaması yapılmamış, bunun yerine ek kart çıkarılmasına ilişkin olarak 9/3. maddesinde “Kart hamilinin talebi üzerine üçüncü kişiler adına asıl karta bağlı ve asıl kart limitini aşmamak kaydı ile ek kredi kartı düzenlene- bilir” ifadesine yer vermiştir.
BKKKK de anlaşılacağı üzere ek kart çıkarılabilmesi her şeyden önce bir asıl kartın varlığını gerekli kılar. Buna göre ek kartın varlığı ve geçerliliği mutlaka asıl kartın temelini oluşturan hukukî ilişkinin varlığı ve geçerliliğine bağlıdır23. Ek kart, asıl karta bağlı olarak ve asıl kartın limitini24 aşmamak üzere çıkartılabilir. Asıl kart hamilinin ta- limatıyla ek kart için asıl karttan daha düşük bir limit belirlenmesi mümkündür. Ayrıca uygulamada bankaların asıl kredi kartının bağlı olduğu hesap üzerinden işlemek üzere ek kart çıkardıkları gibi ayrı bir hesap numarası açılarak ve asıl karttan ayrı ancak onun limitini aşmayan bir limit dâhilinde ek kart çıkarttıkları da görülmektedir.25
Ek kart kullandırma işlevi kredi kartının asıl kart hamiline sağ- ladığı yararlar arasında sayılmaktadır.26 Ek kart çıkarılması yolu ile kredi kartını başkalarına kullandırması yasağı ile karşı karşıya bulu-
23 İşgüzar, s. 44.
24 BKKKK’nin 9. maddesine göre; “Kart çıkaran kuruluşlar, kredi kartı almak ist-
eyen kişilerin yasaklılık veya engel durumu, ekonomik ve sosyal durumu, aylık veya yıllık ortalama geliri, diğer kart çıkaran kuruluşlarca bu kişilere tahsis edilen kredi kartı limiti, bir model veya skorlama sistemi sonuçları, müşterini tanı ilkeleri ile 29 uncu madde çerçevesinde temin edilecek bilgileri dikkate alarak yapacakları değerlendirmeye istinaden kullanım limiti tespit etmek zorundadır”. Buna göre hukukumuzda limitsiz bir kredi kartı düzenlenmesi mümkün değildir.Her kredi kartının bir limiti bulunması ve bunun hamilinin kredi değerliliği gibi bazı özel- liklerinin dikkate alınarak belirlenmesi gerekmektedir.
25 Teoman, s. 55. Örneğin, T. İş Bankası A.Ş. Maximum kartlarında bu tür bir ikili
uygulamaya yer verilmektedir (xxxx://xxx.xxxxxxx.xxx.xx/XX/xxxxxxxx- taniyin/maximum-ozellikler/ek-kart/Sayfalar/ek-kart.aspx, Erişim: 26.02.2014).
26 Açıkgül/ Açıkgül, s. 32; Xxxx, s. 122; Xxx, Xxxxxxxx Personal Financial Plannig,
4th Ed., Singapore 2011.
nan asıl kart hamili, yakınlarına da kredi kartını kullanma imkânı sunmaktadır. Uygulamada genellikle kart çıkaran kuruluşlar, bir ya- kınlık şartı aramaksızın kart sahibinin dilediği kişi ya da kişilere ek kart çıkararak vermektedir.27
Açıklamalarımız ışığında ek kart ya da ek kredi kartı; asıl kart hamiline sunulan limit veya asıl kart hamilinin belirleyeceği farklı ve daha az bir limit dâhilinde, mal ve hizmet alımı ile nakit para çekme- de ve kendilerine tanınacak diğer tasarruflarda kullanılmak üzere, bir milletlerarası kartlı kredi kartı sistemine28 dâhil olmak kaydıyla, asıl kart hamilinin gösterdiği kişi/kişiler lehine çıkarılan kredi kartları olarak tanımlanabilir.
Ek kart çıkarılabilmesi için asıl kart sahibinin başvurusu gerekli ve yeterli olup, ek kart hamilinin buna ilişkin talebi ve sözleşmeye ta- raf olması ek kart çıkarılması için zorunlu değildir. Zira BKKKK’nın 9/3. maddesinde de “kart hamilinin talebi üzerine” ek kart çıkarılmasın- dan bahsedilmiş, bunun için ek kart hamilinin başvurusu ya da kabu- lü gibi bir ek şart aranmamıştır. Buna göre uygulamada kimi zaman ihmal sonucunda ya da kart çıkaran kuruluşun asıl kredi kartı hami- line duyduğu güven nedeniyle ek kart sahibinin imzası ve hatta haberi dâhi olmaksızın, kredi kartı sözleşmesiyle veya asıl kart sahibinin tali- matı üzerine ek kart çıkarılması ile de karşılaşılmaktadır.
II. Ek Kartın Benzer Kavramlardan Farkları
Ek kart ile asıl karta bağlı olarak çıkarılan sanal kart ve firma kartı kavramları benzer özellikleri olmakla birlikte birbirinden farklıdır.
27 Bir kredi kartı sözleşmesine istinaden çıkabilecek ek kart sayısı bankaların
kredi kartı üyelik sözleşmelerinde değişiklik göstermektedir. Uygulamada bazı bankaların çıkarılabilecek ek kart sayısına sınırlama getirmezken (T. Garanti Bankası A.Ş., Akbank T. A.Ş. gibi), bazı bankaların ise aynı limit ve kredi kartı numarası ile çıkarılan ek kart sayısına sınırlama getirmekte, farklı limit ile ve farklı hesap numarası ile çıkarılan ek kartlara ise sınırlama getirmemektedir (T. İş Bankası A.Ş., Denizbank A.Ş. gibi).
28 “Uluslararası kart kuruluşları” ya da bir diğer ifadeyle “kartlı sistem kuruluşları”
banka kartı veya kredi kartı sistemi kuran ve bu sisteme göre kart çıkarma veya üye işyeri anlaşması yapma yetkisi veren kuruluşları ifade eder (BKKKK, m. 3/f, BKKKHY m. 4-d). Visa International S.A., Mastercard International S.A., Diners Club, Amex ve Japan Credit Bureau (JCB) gibi. Söz konusu kuruluşlar hakkında ayrıntılı bilgi için bkz. Xxxx, s. 52-55.
A. Ek Kart ile Sanal Kart Arasındaki Farklar
Son yıllarda internet üzerinden kredi kartı kullanımının yaygın- laşması karşısında kredi kartı çıkaran kuruluşlar internet kullanımın- da kredi kartları güvenliğinin sağlanması amacıyla sanal kart (virtual credit card) uygulamasını başlatmışlardır. Sanal kart, internet ve mail order29 harcamalarında güvenli kullanım sağlamak amacıyla çıkarı- lan, 0 (sıfır) limitli ek karta benzer bir şekilde asıl karttan limit aktarı- mı yoluyla çalışan, kart plastiği olmayan ve yalnızca internet şubele- rinde görüntülenebilen kredi kartı türüdür. Sanal kart uygulamasıyla internette asıl kredi kartı numarası kullanılmaksızın güvenli alışveriş olanağı sağlanmaktadır. Sanal kartın kullanımından önce asıl karttan sanal karta bir limit aktarımı yapılır ve kullanım süresi sonunda sanal kartta kullanılmayan limit kalması halinde bu limit tekrar asıl karta aktarılarak internet kullanımında güvenlik sağlanmış olur.
Sanal kart asıl kredi kartına bağlı olarak ve onun limiti dâhilinde kullanılmak üzere çıkarılması yönünden ek kart ile benzerlik göste- rir. Buna karşılık asıl kredi kartı hamili aynı zamanda sanal kartın da hamilidir. Sanal kartın kullanımı da tıpkı asıl kredi kartında olduğu başkalarının kullanımına sunulamaz. Sanal kart ile nakit avans kul- lanılma imkânı yoktur ve ek kart tahsis edilemez.30 Ek kartlarda ise hamil asıl kart hamilinin lehine ek kart talebinde bulunduğu bir başka kişidir. Bu nedenle aralarında benzerlik olmasına karşılık sanal kart- lar bir ek kart türü olarak nitelendirilemez. Diğer yandan sanal kartlar basılı kart şeklinde olmamasına karşılık, ek kartların basılı kart şek- linde ortaya çıktığı görülmektedir. Ancak belirtmek gerekir ki, kart çı- karan kuruluş sisteminin imkân vermesi halinde ek kart hamili lehine de sanal kart çıkarılması mümkündür.
B. Ek Kart ile Firma Kartı Arasındaki Farklar
İş dünyasında işletmelerin temsilcileri ve yetkilileri tarafından ya- pılan seyahat, konaklama, malzeme temini gibi harcamalarda kredi
29 “Mail order” bir mal veya hizmetin gazete, broşür, telefon ve televizyon yoluyla
satışa sunulması halinde mal ve hizmeti sunan işyerine gitmeksizin sipariş ve- rilmesini sağlayan bir kredi kartı ile ödeme yöntemidir. Ayrıntılı bilgi için bkz. xxxx://xxx.xxxxxxxxx.xxx.xx/xx-XX/xxxxx_xxxxxxxx/xxx_xxxxxx_xxxxxxxxxx/ mail_order.aspx. (Erişim: 14.05.2013).
30 Kaya, s. 82.
kartı kullanımı oldukça yaygındır. Kart çıkaran kuruluşlar, ticari fa- aliyette bulunan kuruluşların kredi kartı kullanımını kolaylaştırmak amacıyla firma kartı (business card) adı altında bir tür kredi kartı uygu- laması başlatmışlardır.
BKKKK’nin 3/1-j maddesinde kart hamili “Banka kartı veya kredi kartı hizmetlerinden yararlanan gerçek veya tüzel kişi” olarak tanımlan- makla tüzel kişiler lehine kredi kartı çıkarılmasına yetki verilerek, tü- zel kişiler lehine çıkarılan kredi kartlarının da bu kanun kapsamında yer aldığı belirtilmiştir.31
Firma kartları, bir tüzel kişilik adına veya tüzel kişinin yetkilisi adına düzenlenmiş kartlardır.32 Kredi kartının tüzel kişilik adına dü- zenlenmesi halinde, bu kredi kartı ancak tüzel kişi yetkilileri tarafın- dan kullanılabilir. Firma kartları beyaz firma kartları ve bireysel firma kartları olmak üzere iki şekilde ortaya çıkabilir.
Firma yetkililerinin kullanmalarını sağlamak üzere şirket adına düzenlenmiş firma kartlarına, bu kartı kullanacak olan kişilerin baş- langıçta ismen belirlenmemiş olması nedeniyle “beyaz firma kartları” adı verilmektedir.33 Beyaz firma kartlarında kartı kullanmaya yetkili olan kimselerin adları kredi kartından anlaşılmadığı gibi, bu kişilerin kredi kartının ödenmesine ilişkin olarak herhangi bir sorumluluğu bulunmaz. Bu kartın kullanımından kart sahibi olan tüzel kişilik ku- ral olarak tek başına sorumludur.
Beyaz firma kartları aynı hesaba ait ve aynı limitli kredi kartını birden fazla kişinin kullanımına olanak sağlaması açısından ek karta benzemekle birlikte, bu tür firma kartlarının ek kart olarak değerlen- dirilmesi mümkün değildir. Zira bu durumda tek bir kartın varlığı söz konusu olmakla birlikte, bu asıl kart, kullanıcısının önceden belirlen-
31 Xxxxx Xxxxxxx, “Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu’nun Getirdikleri”,
Bankalar arası Kart Merkezi Sempozyumu, Antalya, 3-5 Kasım 2006, s. 7.
32 BKKKK m. 43’te, bu tür kartlara ilişkin olarak bazı hükümlerin uygulanamayacağı
belirtilmiştir. Buna göre bu tür kartların hamili olan firma kanunun 8/2, 9,12,24,25 ve 26. maddelerinde kredi kartı hamilleri için getirilen koruyucu hükümlerden yararlanamayacak, ayrıca 44. maddesinde belirtilen 4077 sayılı TKHK’nın 22 ve
23. maddeleri de bu kartlara ilişkin olarak uygulanmayacaktır.
33 Xxxxxx, s. 54; Xxxx, Derya, Banka Kredi Kartı Sözleşmelerinin Hukuki Niteliği
ve Xx Xxxx, Xxxxxxxxxxxxx Xxxxxx Xxxxxx Xxxx, Xxxxxx 0000, s. 171; Xxxx, s. 77; Açıkgül/ Açıkgül, s. 149.
memiş şirket yetkilileri olması nedeniyle birden fazla kişi ya da tek bir kişi tarafından şirketi temsilen kullanılmaktadır.
Firma kartlarının kredi kartı hesabı sahibi tüzel kişinin unvanı ile şirket yetkilisi gerçek kişinin adını birlikte içermesi mümkündür. Bu durumda “bireysel firma kartları”ndan söz edilir. Bireysel firma kartları yalnız üzerinde adı yazılı temsilci eliyle kullanılabilecek ve kartın kullanılmasından doğan sorumluluk müteselsilen tüzel kişi ile kartta adı yazılı temsilciye ait olacaktır.34 Bireysel firma kartlarının, kart sahibinin kendi kullanımına tahsis edilen kredi kartları ile yapı- lan harcamalardan şirketi ile birlikte müteselsil sorumlu olması nede- niyle ve ancak bir asıl karta bağlı olarak çıkarılması halinde ek kart olarak nitelendirilmesi mümkündür.35 Ancak burada sözü edilen so- rumluluk iç ilişkide tam ya da kısmî olabilir.36 Kartta adı yazılı kredi kartı hamilinin kredi kartını şirkete ilişkin harcamalarda kullanması durumunda şirket, kart borcunun ödenmesi nedeniyle kartı kullanan yetkilisine rücu edemez. Yetkilinin kişisel harcamalarda bulunması ya da şirketin kendisine verdiği yetki dışında hareket etmesi halin- de ise şirketin yapmış olduğu ödemeler dolayısıyla kendisine rücu imkânı mevcuttur. Bu halde kart çıkaran kuruluşa karşı sorumlulu- ğun ise harcamaların şirkete ilişkin olup olmamasına bakılmaksızın ek kartlarda olduğu gibi müteselsil sorumluluk şeklinde uygulanma- sı gerekir.
Açıklamalarımızdan anlaşılacağı üzere netice olarak, firma kartı ile ek kart aynı kavramlar olmamakla birlikte37 firma kartları için de ek kart çıkarılması ve dolayısıyla bireysel firma kartı ile ek kart kavra- mının aynı kredi kartı üzerinde birleşmesi mümkündür.
III. Ek Kart İlişkisinde Taraflar
Üç taraflı sisteme dâhil olan bir kredi kartına dayanarak çıkarılan ek kart ilişkisinde üç tarafa ek olarak ek kart hamilinin de hukukî iliş- kiye dahil olmasıyla birlikte dört tarafın varlığı ile karşılaşılır.
34 Xxxxxx, s. 53-54; Xxxxx, s. 42; Xxxxxxx, s. 46.
35 Açıkgül/Açıkgül, s. 54.
36 Teoman, s. 54.
37 Xxxxxx Xxxxx / Xxxxx Xxxx Xxxxxxxxxx, Bankacılık, Teori, Uygulama ve Yöntem,
b. 3, Ankara 2011, s. 247.
A. Kart Çıkaran Kuruluş
BKKKK’nin 3/g maddesinde kart çıkaran kuruluş; “Banka kartı veya kredi kartı düzenleme yetkisini haiz bankalar ile diğer kuruluşlar” olarak tanımlanmıştır. Kart çıkaran kuruluşlar, kartlı sistem kuruluşlarıyla yaptıkları sözleşmeye dayanarak sistemde kullanılacak banka ve kre- di kartlarını müşterilerinin kullanımına sunarlar.38
Kart çıkaran kuruluşların banka ve diğer kuruluşlar şeklinde or- taya çıkması mümkündür. BKKKY39’nin 4/1-b maddesinde diğer ku- ruluşlar; “Kredi kartı çıkarma yetkisini haiz banka dışında kalan kuruluşlar” olarak ifade edilmiş, ancak bankalar dışında hangi kuruluşların kredi kartı çıkarabilecekleri belirtilmemiştir. Kart çıkaran kuruluşlar uy- gulamada daha çok banka şeklinde karşımıza çıkmakla birlikte, özel finans kuruluşları ya da finansman şirketleri şeklinde de ortaya çıka- bilir.
Kart çıkarma ve kartlı sistem kurma, üye işyerleri ile anlaşma yap- ma, bilgi alışverişi, takas ve mahsuplaşma faaliyetlerinde bulunmak isteyen kuruluşların bu hususta izin alabilmeleri için taşımaları ge- reken şartlar BKKKK’nin 4. maddesinde düzenlenmiştir.40 Bu konuda gerekli faaliyet izni Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu’ndan alınır.
38 Xxxxxxxx Xxxx/Xxxx Xxxxxx/Xxxxxxx Xxxxx, Banka Kartları ve Kredi Kartları
Kanunu (Getirilen Yenilikler), Ankara 2006, s. 16; Xxxxxx, s. 53.
39 Banka Kartları ve Kredi Kartları Hakkında Yönetmelik, R.G.,10.03.2007, 26458.
40 BKKKK m. 4/2’ye göre; “Bu kuruluşların; a) Anonim şirket şeklinde kurulması,
b) Kurucularının gerekli malî güç ve itibara sahip bulunması, işin gerektirdiği dü- rüstlük ve yeterliliğe sahip olması ve banka ortaklarında aranan diğer nitelikleri haiz olması, c) Hisse senetlerinin nakit karşılığı çıkarılması ve tamamının nama yazılı olması, tüzel kişi kurucuların yönetim ve denetimine sahip gerçek kişile- rin kim olduğunun belgelenmesi, d) Nakden ve her türlü muvazaadan arî olarak ödenmiş olan sermayesinin altı milyon Yeni Türk Lirasından az olmaması, e) Ana sözleşmesinin bu Kanun hükümlerine uygun olması, f) Bu Kanun kapsamındaki işlemleri gerçekleştirebilecek yönetim, yeterli personel ve teknik donanıma sahip olması, şikâyet ve itirazlarla ilgili birimleri oluşturması, g) (d) bendinde belirtilen sermayenin yüzde beşi tutarındaki sisteme giriş payının Kurum hesabına yatırıl- dığına dair belgenin ibraz edilmesi şarttır”. 6502 sayılı TKHK m.3/1-ğ bendinde ise 4077 sayılı TKHK’dan farklı olarak kredi veren; “Mevzuatı gereği tüketicilere kredi vermeye yetkili olan gerçek veya tüzel kişi” olarak tanımlanmıştır. Tüktici kredilerine ilişkin hükümlerin çoğu zaman kredi kartlarında da uygulanacak ol- ması nedeniyle belirtmek gerekir ki, mevzuatımızda gerçek kişilerin kredi kartı çıkarmasına izin veren bir düzenleme yer almamaktadır.
B. Asıl Kart Hamili
BKKKK’nin 3/j maddesine göre kart hamili “Banka kartı ve kredi hiz- metlerinden yararlanan gerçek veya tüzel kişi”dir. Düzenlemeyle asıl kart hamilinin gerçek kişi olmasının yanında tüzel kişi olması da müm- kün kılınmış ve tüzel kişi lehine çıkarılan kredi kartları da kanunun uygulama alanı içerisinde kabul edilmiştir. Bu durum aynı zamanda tüzel kişilerin fiilen kredi kartını elinde bulunduran kişi olamayacak- ları gerçeği karşısında, kredi kartı hamili olma şartının hizmetlerden yararlanma olduğunu göstermektedir.41 Buna göre kredi kartı hamili, kendisi adına açılan bir hesapta işlemek üzere kredi kartı çıkarılan gerçek veya tüzel kişidir.
Kredi kartı hamili, kimi zaman “kredi kartı sahibi” olarak da ifa- de edilmektedir.42 Buna karşılık, kredi kartı sisteminde kredi kartının mülkiyeti kart kuruluşa ait olmakla birlikte, hesap sahibine bu kartın kullanım hakkı sunulmaktadır. Her ne kadar basılı kartlar üzerinde hesap sahibinin adı soyadı bulunmakta ve kart hamili tarafından im- zalanması şartı aranmakta ise de bu durum kredi kartını kullanma hakkına sahip hamilin ayırt edilmesini amaçlar. Bu nedenle “kredi kartı sahibi” kavramı yerine “kredi kartı hamili” ya da “kredi kartı hesabı sahibi” kavramlarının kullanımının tercih edilmesi kanaatimizce daha uygun olacaktır. Zira BKKKK’nin 3/j maddesinde yer alan kart hamili tanımında da kart hamilinin malik değil, yararlanan kişi olduğu do- laylı olarak belirtilmektedir.43
C. Ek Kart Hamili
Ek kart hamili BKKKK’de tanımlanmamıştır. Bununla birlikte ge- nel bir anlatımla ek kart hamili; asıl kredi kartı hamilinin talebi üze-
41 Xxx Xxxxx Xxxxxxx, “Banka Kartı veya Kredi Kartının Hukuka Aykırı Kullanımında
Kart Hamilinin Hukuki Sorumluluğu”, Bankacılar Dergisi, S. 00, Xxxxx 0000, x. 00.
00 Xxxxxxx, s. 81.
43 Xxxxx Xxxxxx, Uygulamacı Gözüyle Banka Kartları Mevzuatı ve Uygulaması, An-
xxxx 2007, s. 19. Uygulamada da genellikle kart çıkaran kuruluşlar da kredi kar- tı sözleşmelerinde kredi kartının mülkiyetinin kart çıkaran kuruluşa ait olduğu yönünde maddelere yer vermektedir (Bkz. T. Garanti Bankası A.Ş. Kredi Kartları Üyelik Sözleşmesi, m. 3.3.2; Türkiye İş Bankası Bankacılık Hizmetleri Sözleşmesi, G-4, Akbank T. A.Ş. Kredi Kartı Sözleşmesi, m. 5; T. C. Ziraat Bankası A.Ş. Kredi Üyelik ve Kredi Sözleşmesi, m. 5).
rine kendi kredi kartı hesabından ve kendi limiti dâhilinde harcama, nakit çekme ve diğer tasarruflarda kullanma yetkisi verdiği gerçek veya tüzel kişi olarak tanımlanabilir.44 Ek kart hamilinin gerçek ya da tüzel kişi olması açısından bir sınırlama bulunmamakla birlikte, uy- gulamada genellikle gerçek kişiler lehine ek kart çıkarılması ile karşı- laşılmaktadır.
Ek kart hamili, asıl kart hamilinin yakını, çalışanı ya da güven duyduğu diğer kişiler şeklinde karşımıza çıkabilir. Uygulamada kart çıkaran kuruluşların ek kart hamili ile asıl kart hamili arasında her- hangi bir yakınlık ilişkisi içerisinde bulunması şartı aramadıkları görülmektedir. Ek kart çıkarılmasıyla bu kişinin kart kullanımına ilişkin güvence asıl kart hamili tarafından verildiğinden ve ek kart asıl kartın limiti dâhilinde çıkarıldığından ek kart hamilinin güveni- lirliği, ödeme gücü ve asıl kart hamili ile yakınlığı gibi hususlar kart çıkaran kuruluşlar açısından önem taşımaz. Önemli olan asıl kart ha- milinin ek kart hamiline duyduğu güvene istinaden ek kart talebinde bulunmasıdır.
D. Üye İşyeri
BKKKK’nin 3/i maddesi gereğince üye işyeri; “Üye işyeri anlaşması yapan kuruluşlar ile yaptığı sözleşme çerçevesinde kart hamiline mal ve hiz- met satmayı veya nakit temin etmeyi kabul eden gerçek veya tüzel kişi”dir. Üye işyeri, ek kart ilişkisinin doğması sırasında değil, ek kart çıkarıl- dıktan sonra bu kartın kullanımı aşamasında rol oynar. Zira asıl kredi kartı gibi ek kartın da kart çıkaran kuruluştan nakit para çekme gibi işlevler dışında üye işyerlerinde yapılan harcamalarda kullanılması mümkündür.
IV. Ek Kart Sözleşmesinin Yararları ve Sakıncaları
Ek kart uygulaması bir yandan birtakım yararlar sağlarken, diğer yandan bazı sakıncaları da içerir.
44 T. Garanti Bankası A.Ş. Kredi Kartları Üyelik Sözleşmesi, m. 1; Türkiye İş
Bankası Bankacılık Hizmetleri Sözleşmesi, Tanımlar, Akbank T. A.Ş. Kredi Kartı Sözleşmesi, m. 2; T. C. Ziraat Bankası A.Ş. Kredi Üyelik ve Kredi Sözleşmesi, m. 1.
A. Yararları
Ek kart uygulamasıyla her şeyden önce asıl kart hamilinin kre- di kartını başlarına kullandırması yasağı yumuşatılarak, kendi kredi kartı limitini başkalarına kullandırması sağlanmaktadır. Bu durum ek kart uygulamasının ortaya çıkış nedenlerindendir. Bununla birlikte ek kart uygulamasını cazip kılan başkaca faydalardan da söz etmek mümkündür.
1. Kredi Değerliliği Araştırılmasına Gerek Bulunmaması
Gerek kredi kartı sözleşmesi yapılırken gerekse kredi kartı kul- lanımını sırasında sonradan asıl kart hamilinin ek kart talebinde bu- lunması halinde ek kart hamilinin kredi değerliliğinin (kredibilite) araştırılmasına gerek duyulmaz.45 Kart çıkaran kuruluşlar, asıl kart hamili lehine kredi kartı tesis ederken onun yapacağı harcamaların ya da nakit avans şeklinde kullandığı paraların geri dönüşü konusunda güven duyma ihtiyacındadır. Bu nedenle kredi kartı çıkarılırken asıl kart hamilinin kredi değerliliği araştırılır. Buna karşılık asıl kart ha- mili, ek kart harcamalarından her halde sorumlu olduğundan ek kart çıkarılırken ayrıca ek kart hamilinin kredi değerliliğinin araştırılması gerekmez.
Asıl kart hamilinin kredi değerliliğinin araştırılması kart çıkaran kuruluşlar açısından ek kart çıkarılabilmesi için de gerekli ve yeterli olacaktır. Ek kart hamilinin kredi değerliliğinin araştırılmasına gerek duyulmaması nedeniyle, bu durum öncelikle ek kredi kartının çıkarı- lacağı zaman ve başvuruda herhangi bir belge istenmemesi gibi yön- lerden tasarruf sağlanmaktadır. Zira asıl kart başvurusu ile birlikte ek kart başvurusu yapılabileceği gibi, ayrıca kullanım sırasında bir baş- vuruyla da ek kart çıkarılabilir.
Kart çıkaran kuruluşlarca gerek görülen kredi değerliliğine sahip olmamaları nedeniyle, başvurusu halinde kendisine kredi kartı veril- meyecek durumda olan bir kimsenin dâhi ek kart hamili olma yoluyla kredi kartı kullanabilmesi mümkün olmaktadır. Bu durum ek kart çı- karılırken ek kart hamilinin kredi değerliliğinin araştırılmasına gerek bulunmamasının bir sonucudur.
45 Xxxxxx, s. 29; Xxxxx, s. 42; Xxxxxxx, s. 44; Xxxxxx, s. 55.
2. Ayırt Etme Gücüne Sahip Küçüklerin Kredi Kartı Kullanabilme İmkânı
Ek kart uygulaması, kendisine kredi kartı verilemeyecek olan ki- şiler açısından kredi kartı kullanabilme olanağı sağlar. BKKKK’nın 8/ son maddesinde; “Kart çıkaran kuruluşlar, banka kartı ve kredi kartlarının asıl kart hamiline teslim edilmesini sağlayacak önlemleri almak, reşit olmayan ek kart hamilleri adına düzenlenen banka ve kredi kartlarının asıl kart hamille- rine teslimini sağlamakla yükümlüdür” düzenlemesine yer verilerek, reşit olmayan kişiler için de ek kart çıkarılmasının mümkün olduğu kabul edilmiştir. Hüküm bir andan reşit olmayanlar lehine ek kart düzen- lenmesine imkân verirken, diğer yandan da ek kartın kullanımının denetimi ve kartın güvenliğinin sağlanması açısından asıl kart hami- line teslimini öngörmektedir.
Reşit olmayan kişilere ek kart çıkarılabilmesi için bu kişilerin ayırt etme gücüne sahip olmaları gerektiği şüphesizdir. Ancak bu durum her bir başvuran için ayrı ayrı tespit edilemeyeceğinden BKKKK m. 8/son düzenlemesi kart çıkaran kuruluşlar tarafından uygulanırken genellikle bir asgari yaş şartı aranarak uygulanmaktadır46.
Fiil ehliyeti bakımından sınırlı ehliyetsizler olarak kabul edilen ayırt etme gücüne sahip küçüklerin yaptıkları işlemlerde yasal temsil- cilerinin onayı geçerlilik şartıdır. Bu bakımdan ele alındığında sınırlı ehliyetsiz adına velisi tarafından ek kart çıkarılması velilerinin yapa- cakları işlemler için önceden açıkladıkları izin olarak yorumlanma- lıdır.47 Böylelikle sınırlı ehliyetsizlerin ek kart ile kendisine sunulan limit dâhilinde yapmış olduğu işlemler başından itibaren geçerli bir biçimde doğacaktır.
46 Örneğin; T. Garanti Bankası A.Ş. kredi kartlarında 18 yaşını doldurmuş herkes
için ek kart başvurusu yapılabileceği kabul edilmişken, 16-18 yaş arası küçüklerin ancak veli muvafakatnamesi ile ek kart alabilecekleri belirtilmiştir (xxxx://xxx. xxxxxxx.xxx.xx/xx/xxxxxx_xx_xxxxxxxx); T. İş Bankası A.Ş. ise ek kart sahibinin
15 yaşını doldurmuş olmasını yeterli saymakta ek kart koşullarında buna ilişkin herhangi bir ek şarta yer vermemektedir (xxxx://xxx.xxxxxx.xxx.xx/ content/TR/Yardim/Kredi_Kartlari-309-306.aspx). Kimi bankalarda ise ek kart çıkarılabilmesi için ek kart hamilinin 18 yaşını doldurmuş olmaları aranmaktadır.
Örneğin bkz. xxxx://xxx.xxxx.xx.xx/0/0/xxxxxxxx-xxxxxxx/xxxx-xxxxxxxx/
additional-cardholder (Erişim: 26.02.2014).
47 Ateş, s. 169-170.
Ayırt etme gücüne sahip küçüğe kredi kartı tahsis edilebilmesi için kural olarak asıl kart hamilinin küçüğün velisi olması gerekmek- tedir. Aksi halde sınırlı ehliyetsizin kredi kartını kullanarak yapmış olduğu her bir işlem için velisinin onayı aranması gerekir ki, bu du- rum kredi kartı kullanımında ciddi sakıncalar doğurabilir. Uygula- mada genellikle kart çıkaran kuruluşlar, küçükler için yapılan ek kart başvurularını ancak başvuran kişinin küçüğün velisi olması halinde kabul etmektedir.48 Bu tür bir şartın aranmadığı bir banka sisteminde küçüğe ek kart çıkarılması halinde dâhi, ancak bunun küçüğe bir so- rumluluk yüklememesi yani karşılıksız kazandırma sayılması ya da küçüğün velisinin ek kart çıkarılırken onay vermesi şartıyla yapılan işlemler geçerli bir biçimde doğacağı kabul edilmelidir. Zira karşılık- sız kazandırmaların kabulü sınırlı ehliyetsiz olan küçüklerin tek başı- na yapabileceği işlemlerdendir. Burada sınırlı ehliyetsiz küçük kartın kullanımında serbest olacağından bunun velinin, çocuğun korunması ve gözetimine ilişkin sorumluluk ve haklarına tesir etmemesi gerek- tiği de gözden uzak tutulmamalıdır. Ancak genel anlamda ek kart hamili kendi harcamalarından asıl kart sahibi ile birlikte sorumlu bulunduğundan, buna ilişkin açık bir sorumsuzluk kaydı öngörülme- dikçe sınırlı ehliyetsizin velisinin rızası olmaksızın ek kart edinmesi durumunda ek kart edinme işlemi ve bununla yapacağı tüm işlemler askıda geçersiz sayılmalı ve ancak yasal temsilcilerinin onayı ile geçer- li kabul edilmelidir.
3. Düşük Kart Ücreti Alınması
Kart çıkaran kuruluşlar kredi kartı sözleşmelerinde çoğu zaman ek kartlara ilişkin kredi kartı yıllık (yenileme) ücreti alınmayacağı ya da asıl karta oranla daha düşük bir bedel alınacağı yönünde hükümle- re yer vermektedir. Kart çıkaran kuruluşun kendi sistemi açısından bu şekilde ek kart çıkarılması daha az zahmetli ve masraflı bir durumdur. Zira ek kart çoğu bankada asıl kart ile aynı hesap numarası üzerinden işlemektedir. Bu durum kart kullanıcıları açısından en büyük çekin- celerden biri olan kart ücreti ödenmesinin önüne geçilmesi bazen de azaltılması imkânını getirmektedir.
48 T. İş Bankası Kredi Kartları Çalışma Grubu,Ürünlerimiz, İstanbul 2011, s. 92.
Burada belirtmek gerekir ki, 6502 sayılı TKHK’nin 31/3. maddesiy- le getirilen düzenlemeye göre; “Kart çıkaran kuruluşlar, tüketicilere yıllık üyelik aidatı ve benzeri isim altında ücret tahsil etmedikleri bir kredi kartı türü sunmak zorundadır”. Bu halde asıl kartın ücret tahsil edilmeyen bir kart türü olması halinde zaten ek kartın da ücrete tâbi olması söz konusu olmayacaktır.
4. Harcamaların Tek Elden Yönetim ve Denetimi
Ek kart uygulaması özellikle aynı aileden olan, birlikte iş yapan veya herhangi bir şekilde ortak bütçeye sahip kullanıcılar açısından harcamaların tek elden, doğru yönetilmesi ve denetlenmesi konusun- da avantajlar sağlar.49 Zira ek kart ile asıl kart ortak bir kredi kart limiti ile sınırlanmaktadır. Bu durum da özellikle sabit gelirli aileler açısından öngördükleri aylık toplam kredi kartı giderinin üzerine çı- kılmamasını sağlar. Diğer yandan işyerlerinde ortaklar ve çalışanlar lehine çıkarılan ek kartlarda da kredi kartı ödemelerinin ve harca- malarının firma açısından muhasebeleştirilmesi ve denetimi, kredi kartının tek bir hesap üzerinden işlemesi nedeniyle daha kolay ve avantajlı olacaktır.
5. Basit Bir Hesapla Kart Sürümünün Çoğalması
Ek kart çıkarılması kart çıkaran kuruluş açısından ise tek bir he- saba bağlı olarak, daha basit bir hesap tutulmasıyla birden fazla kul- lanıcıya kredi kartı sunulması imkânı nedeniyle kolaylık sağlar. Diğer yandan kart çıkaran kuruluş, kredi kartı kullanıcı sayısını artırarak kart sürümü artırmış50 ve çıkarmış olduğu kredi kartlarının kullanı- mını yaygınlaştırmış olmaktadır.
B. Sakıncaları
Ek kart çıkarılmasının yararlarının yanında birtakım sakıncaları da beraberinde getirdiğini söylemek mümkündür. Bu sakıncalar genel olarak şu şekilde sıralanabilir:
49 Açıkgül/Açıkgül, s. 32.
50 Şener, s. 561.
1. Asıl Kart Limitinin Paylaşılması
Ek kartın asıl kart limitini paylaşmak üzere ve bu limiti aşmamak kaydıyla (BKKKK m. 9/3) çıkarılması nedeniyle ek kart hamilinin har- camaları asıl kart sahibinin kredi kartı limitine etki edecektir. Ancak asıl kart sahibi dilerse, ek karta ilişkin olarak asıl karttan daha düşük bir limit belirlenmesi yönünde başvuruda bulunabilir. Bu halde dâhi kredi kartı limitinin yeterince yüksek olmaması halinde hem ek kart hamili hem de asıl kart hamili açısından kredi kartı kullanımında kre- di kartı limitinin yetersiz olması uyarısıyla karşılaşılma olasılığı art- maktadır.
2. Xxxx Xxxx Xxxxxx ile Güven İlişkisi Sona Erdiğinde Kötüye Kullanım İhtimali
Asıl kart hamili ile ek kart hamili arasındaki güven ilişkisi son bulduğunda, ek kart sahibinin kötü niyetli kullanımı gündeme gele- bilir. Bu durumda asıl kart hamili ek kart hamilinin kullanımına son vermek istiyorsa buna ilişkin talimatı gecikmeksizin vermelidir. Ek kart, asıl kart hamilinin talimatı üzerine çıkarıldığı için bu talimatın her zaman geri alınması mümkündür. Ancak, kart çıkaran kuruluşun asıl kart hamilinin bu yöndeki talimatını öğreninceye kadar önceki talimatına uygun olarak yapılan işlemler asıl kart hamili açısından bağlayıcılığını koruyacaktır.
3. Ek Kart Kullanımının Asıl Kart Hamilinin Denetiminde Olması
Ek kart uygulamasında asıl kart ile hamillerinin yaptıkları tüm harcamalar tek bir hesap özeti ile asıl kart hamiline bildirilir51. Ek kart hesap özeti çoğu zaman ek kart hamilinin yanı sıra asıl kart hamiline de gönderildiğinden asıl kart hamili ek kart hamilinin kredi kartı kul- lanımından haberdar olacaktır. Bu durum ek kart kullanımından asıl kart hamilinin sorumlu tutulmasının doğal sonucudur. Harcamaların tek elden yönetim ve denetimini açısından faydalı olarak görülebilen bu durum bazen de sübjektif nedenlerle sakıncalı kabul edilebilir.
51 Xxxx, s. 35 ve 122.
Şüphesiz ek kart hamilinin bu yönde bir çekincesi olması durumunda, yeterli kredi değerliliğine sahip ise ayrı bir kredi kartı edinmek üzere başvuruda bulunması en uygun seçenektir.
V. Ek Kart Sözleşmesinin Hukukî Niteliği
Ek kart çıkarılmasına ilişkin sözleşme, çoğu zaman asıl kredi kartı sözleşmesi şeklinde ya da genel bankacılık hizmetleri sözleşmesi adı altında yapılan sözleşmenin bir hükmü niteliğinde ortaya çıkmakta- dır. İlk defa kart çıkarılması bir yazılı sözleşmesinin varlığına bağlı olduğundan kredi kartı sözleşmesinin mesafeli sözleşme olarak ku- rulması mümkün değildir. Uygulamada kredi kartı sözleşmeleri ge- nellikle sonradan verilecek ek kart veya diğer kartları da kapsayan bir çerçeve sözleşme şeklinde hazırlanmaktadır.52
Ek kartlar bizzat kart hamillerinin adına düzenlenmekte olup, yapılan harcama tutarları asıl kart hamili tarafından karşılanan bir karşılık hesabından ödenir. Bu nedenle ek kartın çıkarılması, asıl kart hamilinin bu hususta kartı çıkaran kuruluşa yönelik bir talimatının varlığını gerekli kılar. Bu talimat 6098 sayılı TBK m. 502/2 uyarınca vekâlet sözleşmesi niteliğinde olduğu kabul edilen53 kredi kartı sözleş- mesine dayalı olarak verilen bir talimattır54 (TBK m. 505). Zira asıl kart hamili her zaman kart çıkaran kuruluşa başvurarak ek kartın iptalini isteyebileceği gibi, ek karta bloke konulmasını istemek yoluyla da ver- diği talimatı geri alabilecektir.
Ek kart uygulamasında genellikle kart çıkaran kuruluş nezdin- de hesap numarası bulunmayan ek kart hamilinin kullanımının asıl kart hamilinin hesap numarası üzerinden yapıldığı ve aşağıda ince- leneceği üzere, ek kart kullanımından asıl kart hamilinin de sorum- lu olduğu görülmektedir. Bu nedenle kredi kartı sözleşmesine dayalı olarak ek kart çıkarılması ile oluşan sözleşmenin ek kart hamili lehine
52 Erendaç, s. 31.
53 Ateş, s. 120; Çeker, s. 69-70; Xxxxxxx, s. 9. Kredi kartı sözleşmesinin niteliği
hakkında farklı görüşler hakkında bilgi için bkz. Xxxxxxxx, Kredi Kartları, s. 103- 104; Teoman, s. 70-106.
54 Xxxxxxxx, Kredi Kartları, s. 105; Xxxxx, Oruç Hami, Satış Noktasından Elektronik
Fon Transfer Sistemi (EFTPOS) ve Hukukî Niteliği, İstanbul 2000, s. 561; Ateş, s. 173.
oluşturulmuş tam üçüncü şahıs yararına sözleşme olduğu ilk bakışta düşünülebilir55. Zira ek kart hamili kart çıkaran kuruluşun sunduğu imkânlar dâhilinde ek kartını kullanarak harcamalar yapabilecektir. Ancak bu halde kredi kartı üyelik sözleşmesine ek kart hamili de taraf olmaktadır. Dolayısıyla ek kart hamili kredi kartı üyelik sözleşmesi- nin dışında bir şahıs değildir. Diğer yandan ek kart hamili de yaptığı harcamalardan dolayı kart çıkaran kuruluşa karşı kredi kartı üyelik sözleşmesi uyarınca sorumludur. Hâlbuki üçüncü kişi yararına sözleş- mede, sözleşmenin tarafı olmayan üçüncü bir şahıs yararına bir edim kararlaştırılır. Bu nedenle ek kart ilişkisinin tam üçüncü şahıs yararı- na sözleşme şeklinde ortaya çıktığı kabul edilemez. Benzer gerekçeler- le bu ihtimalde ek kart çıkarılmasında üçüncü fiilini taahhüt niteliği bulunmadığını da söylemek mümkündür.
Ek kart ilişkisinde asıl kart hamilinin ek kart ile yapılan harca- malara ilişkin sorumluluğunun soyut nitelikte olduğu, yani sebebe dayanmadığı ileri sürülmüştür.56 Bu görüş nazarında asıl kart hamili- nin ek kart kullanılarak yapılan harcamalardan müteselsilen sorumlu olacağına ilişkin taahhüdü mücerret borç vaadi (soyut borç ikrarı) ni- teliğinde olması gerekir. Ancak ek kart çıkarılması anında borç henüz doğmamıştır ve sebepten bağımsız bir borç ikrarı söz konusu değildir. Bu nedenle ek kart ilişkisinde soyut borç ilişkisinin var olduğu görü- şünün kabulü kanaatimizce mümkün değildir.
Ek kart ilişkisi, asıl kart hamili ile ek kart hamilinin aynı söz- leşmeyi yani kredi kartı üyelik sözleşmesini imzalamaları ile mey- dana geldiğinden, burada birlikte borç üstlenmenin (borca katılma)
55 Belirtmek gerekir ki, söz konusu hukukî ilişki üye işyeri karşısında ek kart hamili-
nin durumu değerlendirildiğinde kredi kartı sözleşmelerinde olduğu gibi üçüncü kişi yararına sözleşme olarak değerlendirilebilir. Zira kredi kartı ilişkisinde kart çıkaran kuruluş, üye işyerleri ile bir üyelik sözleşmesi akdederek, bu sözleşme ile üye işyerlerinin kredi kartı müşterisiyle satım sözleşmesi yapmasını, satış bede- linin ise kendisinden talep edilmesini kararlaştırmaktadır. Buna göre kredi kartı sözleşmesi bu açıdan ifayı talep yetkisinin üçüncü kişiye ait olduğu “üçüncü kişi yararına sözleşme” olarak nitelendirilebilir (Bkz. Xxxxxxxxx, Xxxxx X., Xxxxxxx Xxxxxx Xxxxx Xxxxxxxx, x. 00, Xxxxxx 2013, s. 584-585). Aynı durum şüphesiz ek kart ilişkisi açısından da geçerlidir. Ancak, bu çalışmada ek kart ilişkisi açısın- dan ele alınan ve özellik gösteren mesele kart çıkaran kuruluş – asıl kart hamili (müşterisi) – ek kart hamili arasındaki ilişkinin hukukî niteliğine ilişkindir.
56 Çeker, s. 41.
varlığından söz etmek mümkündür.57 Zira birlikte borç üstlenmede, borcu üstlenen kişi asıl borçlunun yanında alacaklıya karşı borcun tamamından sorumlu olmaktadır.58 Burada aynı sözleşmeyle, dolayı- sıyla da aynı hukuki sebeple asıl kart ve ek kart hamilleri borçtan sorumlu olduğundan, asıl kart ve ek kart hamilleri TBK m. 162 uya- rınca, tam müteselsil sorumluluk hükümlerine göre ek kart hamilinin harcamalarından sorumlu olurlar.59 Ancak belirtmek gerekir ki ek kart ilişkisinde borca katılmanın varlığı ancak ek kart harcamalarına ilişkin olarak kabul edilebilir. Asıl kartın kullanımına ilişkin bir bor- ca katılma ek kart hamili açısından söz konusu değildir60. Bu açıdan bakıldığında asıl kart hamili ile ek kart hamilinin sözleşme ilişkisine aynı anda dâhil olup olmaları, sözleşmenin niteliği açısından önem taşımaz. Zira sözleşmeden doğan müteselsil borç ilişkisi borçlanılan edimle birlikte sözleşmenin yapıldığı sırada doğabileceği gibi, daha sonra da doğabilir.61
Yargıtay 13. Hukuk Dairesi 1995 yılında vermiş olduğu bir kara- rında asıl kart hamili ile ek kart hamili arasındaki ilişkiyi bir isimsiz akit olarak nitelendirmiştir.62 Buna göre; “(…)bankadaki hesabın sahibi ile (davacı) ek kart hamili (davalı) arasındaki sözleşme(nin), yasalarda öngörülen veya öğretide kabul edilen sözleşme tiplerine dahil edilmesi mümkün değildir.
57 Teoman, s. 86.
58 Borca katılma, borcun yüklenilmesinden (nakli) farklıdır. Borcun yüklenilmesin-
deeski borçlu borçtan kurtulurxxx, birlikte borç üstlenmede, eski borçlu da borca katılanla birlikte alacaklıya karşı sorumlu olmaya devam etmektedir (Xxxxxx, s. 702).
59 Tam müteselsil sorumluluk için bkz. Xxxxxxxx, Xxxxx, Borçlar Hukuku Özel
Borç İlişkileri, C. 2, b. 3, Ankara 1987, s. 702; Eren, Xxxxxx, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, b. 10, Ankara 2014, s. 1192.
60 YHGK’nin 1998/19-90 E, 1998/10 K. sayılı ve 11.02.1998 tarihli kararında (karar
metni için bkz. Çeker, s. 429, dn. 29) ek kartlara ilişkin olarak “Bu durumda genel kredi sözleşmelerinde olduğu gibi, asıl borçlu dışında “müteselsil borçlu” olarak alacaklıya güvence sağlama amacıyla üçüncü kişi tarafından imzalanan bir borç üstlenme ya da borca katılma olarak kabul edilemez. BK’nun 18. Maddesine göre bir sözleşmenin biçim ve koşullarını belirlemede onların gerçek ve ortak amaç- larını aramak gerekir. Somut olayda dava dışı koca kredi kartı sözleşmesinden doğrudan yararlanmıştır” açıklamasına yer verilmiştir. Burada borca katılmadan söz edilemeyeceğini belirten Yargıtay’ın asıl kart kullanımına ilişkin bir borca ka- tılmanın söz konusu olmayacağını haklı olarak vurgulamaktadır.
61 Xxxxxxxx, s. 703; Eren, s. 1192.
62 Y. 13. HD.’nin 1995/10155 E., 1995/11050 K. sayılı ve 11.12.1995 tarihli kararı
(YKD, C. 22, S. 5, Mayıs 1996, s. 744-745).
O nedenle, bu sözleşme kendisine özgü bir hukuki nitelik taşımakta olduğu için “isimsiz akit” olarak kabul edilebilir, en önemlisi bu akit tipi için Borçlar Kanununda ayrı bir yasa hükmü öngörülmemiştir. Hal böyle olunca, BK.nun
125. maddesindeki on yıllık zamanaşımı süresinin uygulanması gerekir.
Mahkemece hukuki nitelendirmede yanılgıya düşülerek, nedensiz zengin- leşmeye ilişkin bir yıllık zamanaşımı süresi esas alınarak davanın zamanaşı- mından reddi yasaya uygun değildir ve bozmayı gerektirmiştir”. Söz konusu kararda evlilik nedeniyle eşlerden biri tarafından çıkarılan ek kartın, evlilik sona erdikten sonra diğerinde kalması neticesinde diğer eşin ek kart kullanımının sebepsiz zenginleşme olarak nitelendirilemeyeceği vurgulanmaktadır.
Bu kapsamda ek kart çıkarılmasına ilişkin sözleşmenin Borçlar Kanunu’nda düzenlenen sözleşme tipleriyle bağdaşmadığı anlaşıl- maktadır. Taraflar arasında bir sözleşme ilişkisi mevcut olduğundan bu ilişkinin sebepsiz zenginleşme olarak nitelendirilmesi de mümkün değildir.63 Bu nedenle ek kart ilişkisinin ek kart kullanımına ilişkin bir müteselsil borçluluk doğuran kendine özgü bir isimsiz akit olarak nitelendirilmesi kanımızca isabetli bir yaklaşımdır.
VI. Ek Kart Kullanımından Doğan Sorumluluk
Kredi kartı sözleşmeleri uygulamada kart çıkaran kuruluşlar ta- rafından tek taraflı ve matbu form şeklinde düzenlenmekte, genellikle kredi kartı başvurusu sırasında asıl kart hamili ve bazen de ek kart hamili tarafından imzalanması suretiyle sözleşme tamamlanmakta- dır. Bu nedenle kredi kartı sözleşmeleri katılmalı (iltihaki) sözleşme- lerdendir.64 Kredi kartı sözleşmelerinde kart çıkaran kuruluşların ek
63 Sebepsiz zenginleşmeden doğan sorumluluğun varlığı ancak ek kart hamilinin
taraf olmadığı bir kredi kartı sözleşmesine istinaden ve ek kart hamilinin herhangi bir başvurusu bulunmadığı hallerde ek kart çıkarılması halinde kabul edilebilir. Bkz. aşağıda IV- B. Ek Kart Hamilinin Ek Kart Kullanımına İlişkin Sorumluluğu.
64 6098 sayılı TBK’de bu tür sözleşme hükümleri genel işlem koşulları olarak nite-
lendirilmiştir. TBK’nin 20/1. maddesine göre “Genel işlem koşulları, bir sözleşme yapılırken düzenleyenin, ileride çok sayıdaki benzer sözleşmede kullanmak ama- cıyla, önceden, tek başına hazırlayarak karşı tarafa sunduğu sözleşme hüküm- leridir. Bu koşulların, sözleşme metninde veya ekinde yer alması, kapsamı, yazı türü ve şekli, nitelendirmede önem taşımaz”.Genel işlem koşulları TKHK’nın 5. maddesinde “standart sözleşme” olarak nitelendirilerek, tüketici sözleşmelerinde haksız şartların akıbeti düzenlenmiştir.
kart hamilinin sorumluluğunu genişletmek üzere bazı hükümlere yer vermesi karşısında ek kart hamilinin sorumluluğunu sınırlandırmak üzere Yargıtay içtihatlarıyla bazı korumalar geliştirilmiş, doktrin ve uygulamada kabul gören esaslar zamanla bu yönde getirilen düzen- lemelerle de desteklenmiştir65. Burada ek kart hamilinin kendisinin, diğer ek kart hamillerinin ve asıl kart hamilinin kullanımına ilişkin sorumluluğunun ve ek kart kullanımından dolayı sözleşmenin diğer taraflarının sorumluluklarının ayrı ayrı tespiti gerekmektedir.
X. Xxxx Kart Hamilinin Ek Kart Kullanımına İlişkin Sorumluluğu
Asıl kart hamili ek kartın kullanılmasından doğacak her türlü borçtan doğrudan sorumludur. Asıl kart hamilinin bu sorumluluğu ek kart çıkarılmasının asıl kart hamilinin talimatına dayanmasın- dan kaynaklı bir müteselsil sorumluluk şeklindedir. Asıl kart hamili ek kart talep ettiği kimseleri kendisi belirlemekte özgür olmakla, ek kart hamilinin kullanımından doğan sorumluluğun asıl kart hamiline yükletilmesi sistemin doğası gereğidir.66
Özellikle ek kart talebinde bulunan kişilerin kendisi için ayrı bir kredi kartı çıkarılması için yeterli kredi değerliliğine sahip olmadığı veya reşit olmayan bir kişi için ek kart çıkarıldığı gibi hallerde asıl kart hamilinin ek kart kullanımından sorumlu tutulması, ek kart çıkarıl- ması ile sağlanan menfaate uygun ve bunun sonucudur. Zira ek kart her şeyden önce asıl kredi kartı sözleşmesine dayalı olarak çıkarılmak- tadır.
Asıl kart hamilinin ek kart hamilinin yaptığı harcamalarından doğan sorumluluğu, ancak ek kart sözleşmesinin geçerli bir şekilde
65 Ek kart hamilinin sorumluluğuna ilişkin olarak kanunlarımızda özel bir
düzenleme yer almamakla birlikte, menfaat karşılığında taksit imkanı sunan kredi kartı sözleşmelerinde m. 22/2 uyarınca tüketici kredilerine ilişkin düzenlemelerin uygulanacak olması nedeniyle TKHK hükümleri burada çoğu zaman uygulama alanı bulacaktır. TKHK m. 5/3 uyarınca; “Bir sözleşme şartı önceden hazırlanmış ve standart sözleşmede yer alması nedeniyle tüketici içeriğine etki edememişse, o sözleşme şartının tüketiciyle müzakere edilmediği kabul edilir. Sözleşmeyi düzenleyen, bir standart şartın münferiden müzakere edildiğini iddia ediyorsa bunu ispatla yükümlüdür(…)”.
66 Ateş, s. 179; Xxxxx, s. 562.
sona ermesi ile ortadan kalkabilir. Bu durum, genellikle ek kartın asıl kart hamili tarafından verilecek talimatla iptali veya bloke edilmesi yahut kart çıkaran kuruluşun kartın kullanımına son vermesi şeklin- de ortaya çıkar. Örneğin evli olan kişinin eşi için çıkardığı bir ek kartta evlilik birliği sona ermiş ancak buna rağmen kartı çıkaran kuruluşa ek kartın kullanıma kapatılması yönünde bir talimat verilmemişse, ek kart hamilinin yaptığı işlemlerden dolayı asıl kart hamilinin sorumlu- luğu devam edecektir.67 Ancak bu yönde bir talimat üzerine ek kartın kullanıma kapatılması ile asıl kart hamilinin sorumluluğu sona erer.
BKKKK’nın 8/son maddesine göre; “Kart çıkaran kuruluşlar, banka kartı ve kredi kartlarının asıl kart hamiline teslim edilmesini sağlayacak ön- lemleri almak, reşit olmayan ek kart hamilleri adına düzenlenen banka ve kredi kartlarının asıl kart hamillerine teslimini sağlamakla yükümlüdür”. Madde düzenlemesinden anlaşılacağı üzere kart çıkaran kuruluşlar ek kartla- rı, ek kart hamillerine değil, asıl kart hamiline teslim etmekle yüküm- lü kılınmışlardır. Bu durum, asıl kart hamilinin ek karta ilişkin aslî sorumluluğunun bir sonucudur. Asıl kart hamili, çıkarılması amacıyla başvuruda bulunduğu ek kartı, lehine çıkardığı hamiline teslim etme- yerek, ek kartın kullanılmasından vazgeçebilir. Zira ek kart başvuru- su ile kartın teslimi arasında geçen süreçte taraflar arasındaki güven ilişkisinin son bulunması mümkündür. Bu nedenle ek karta ilişkin bu yönetim hakkı ve ek kartın hamiline teslimi sorumluluğu asıl kart ha- miline yüklenmiştir.
BKKKK’nın 8. madde gerekçesinde hükmün, reşit olmayanlar için çıkarılan banka kartları ve kredi kartlarının bilinçli ve amacına uy- gun olarak “ehil ellerde” kullanılabilmelerini teminen getirildiğinden bahsedilmekte ise de hükmün düzenlenmesinde asıl kart hamilinin ek kart harcamalarından sorumlu kabul edilmesinin etkisi bulundu- ğu açıktır.
67 Y. 13. HD.’nin 1995/10155 E., 1995/11050 K. sayılı ve 11.12.1995 tarihli kararında;
evlilik nedeniyle eşlerden biri tarafından çıkarılan ek kartın, evlilik sona erdikten sonra diğerinde kalması neticesinde asıl kart hamilinin ek kart harcamalarından sorumlu olacağı ve diğer eşin ek kart kullanımının sebepsiz zenginleşme olarak nitelendirilemeyeceği yönünde hüküm tesis edilmiştir. (YKD, C. 22, S. 5, Mayıs 1996, s. 744-745).
B. Ek Kart Hamilinin Ek Kart Kullanımına İlişkin Sorumluluğu
Hukukumuzda ek kart hamilinin sorumluluğuna ilişkin bir dü- zenleme mevcut değildir. Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu’nun kabulünden önce BDDK tarafından hazırlanan sunulan kanun tasarı taslağının 15. maddesinde “Ek Kart” başlıklı bir maddeye yer verilmiş, ancak bu madde uygulamada çözümlenen bir sorunun kanun düzen- lemesine ihtiyaç duymayacağı düşüncesiyle Bakanlar Kurulu görüş- meleri sırasında tasarı metninden çıkarılmıştır. Kanun tasarısı taslağı- nın 15. maddesi şu şekildedir: “Kart hamilinin yazılı talebi üzerine, üçüncü kişiler adına asli karta bağlı olarak ek kart düzenlenebilir. Asli kartın bağlı olduğu hesap bakiyesi ve bu karta tanınmış olan kullanım sınırı bakımından asli kart ile buna bağlı ek kartlar, tek bir kart gibi işlem görür.
Ek kart hamili, kart çıkaran kuruluşa karşı, kendi yaptığı harcamalardan doğan her türlü borç ve yükümlülükle sınırlı olarak asli kart hamili ile birlikte sorumludur68”. Bakanlar Kurulu tarafından gerek görülmemesine kar- şılık, bu tür açıklayıcı bir düzenlemenin kanunda yer alması bu konu- da oluşabilecek tereddütleri önleyecek niteliktedir. Ancak belirtmek gerekir ki, böyle bir kanun düzenlemesine gidilmesi halinde dahi bu açıklama yeterli olmayacak, ek kart çıkarılması için ek kart hamilinin de asıl kart hamili ile birlikte başvurusu yahut açık kabulü şartının aranması daha uygun olacaktır.
Konuya ilişkin kanuni düzenleme bulunmamakla, sorumluluk düzeninin yargı kararlarından ve uygulamadan hareketle açıklığa kavuşturulması gerekmektedir. Buna göre öncelikle ek kart hamilleri ek kart kullanılması sonucu ortaya çıkan borçlardan, asıl kart hamili ile birlikte müteselsilen sorumludur.69 Zira kart çıkaran kuruluşların
68 Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu Tasarı Taslağının 15. madde gerekçesin-
de ise şu şekilde bir açıklamaya yer verilmiştir: “Uygulamada kart hamilleri kendi sorumlulukları altında, bir üçüncü kişiye ve çoğunlukla bir aile bireyine de ek kart verilmesi talebinde bulunmaktadırlar. Genellikle ek kart verilmesi istenilen bu kişilerin, örneğin eş ve çocukların bağımsız bir geliri olmadığından, asıl kart hamilinin kredibilitesine dayanılarak ek kart düzenlenmektedir. Bu itibarla, ek kart hamillerinin sadece kendi yaptıkları harcamalardan sorumlu olmaları esası benimsenmiştir”.
69 Xxxxxx, s. 29; İşgüzar, s. 48; Xxxxxx, s. 55; Wiley, Xxxx, Banking Law and Practise,
Singapore 2012.
ek kartı fiilen kullanarak yararlanan kişiyi de, borçlu olarak muhatap alabilmesinde haklı menfaati bulunmaktadır. Kaldı ki kural olarak ek kart hamili de kredi kartı üyelik sözleşmesini asıl kart hamili ile birlikte imzalayarak sözleşmeye taraf olduğundan, ek kart hamilinin bu sorumluluğu sözleşmeden kaynaklanmaktadır.70 Bu nedenle kredi kartı sözleşmelerinde yer alan ek kart hamilinin ek kart kullanımın- dan doğan borçlardan asıl kart hamili ile birlikte müteselsil sorumlu olacağı yönündeki kayıtlar geçerli ve bağlayıcıdır.
Ek kart hamili kredi kartı üyelik sözleşmesini imzalamadan ken- disine ek kart verilmişse, kart çıkaran kuruluş ek kart hamilinden ek kart harcamalarının isteyebilecek midir? Bir görüşe göre bu halde ek kart hamili asıl kart hamili ile birlikte müteselsil sorumlu olmayacak- tır. 71 Bu görüş gereğince ancak, kat çıkaran kuruluşa harcama belgesi tutarlarını ödeyen asıl kart hamili, sebepsiz zenginleşme hükümlerine dayanarak ek kart hamiline rücu edebilecektir.
Kanaatimizce ek kart hamilinin, ek karta ilişkin hiçbir başvuru bulunmadığı hallerde ek kartı teslim alıp ve kullanması onu kredi kartı sözleşmesinin tarafı haline getirmez. Gerek BKKKK’de gerekse TKHK’de bu duruma ilişkin bir düzenleme bulunmamakla birlikte ek kart hamilinin taraf olmadığı bir sözleşme dolayısıyla kart çıkaran kuruluşa karşı sözleşmeden doğan sorumluluğunun varlığından söz etmek mümkün değildir.72 Ancak bu halde ek kart hamilinin kart çı- karan kuruluşa karşı hiçbir sorumluluğu bulunmadığı, ancak asıl kart hamilinin ödeme yaparak rücu imkânına sahip olacağı yönünde bir çözüm yolu da iyiniyet kuralları ile bağdaşmayacaktır.
Yargıtay 19. Hukuk Dairesi ek kart hamilinin taraf olmadığı bir kredi kartı sözleşmesine istinaden verilmiş ek karta ilişkin olarak bir kararında73 “Davalı Z. Ç.’nin kredi kartı sözleşmesinde imzası bulunmamak- la beraber kendisine buna rağmen bir ek kart verildiği iddia edilmektedir. Bu durumda anılan davalıya bir ek kart verilmiş ve bu davalının da ek kredi kar- tını kullanmış ise kendi harcamalarından sorumlu olması gerekir” açıklama-
70 Şener, s. 564.
71 Açıkgül/Açıkgül, s. 153.
72 Bkz. yukarıda V-2.
73 Y. 19. HD.’nin 1996/7933 E., 1997/5205 K. sayılı ve 21.05.1997 tarihli kararı
(Kazancı İçtihat Bilgi Bankası).
sına yer vermiştir. Kararda Yargıtay tarafından ek kart hamilinin ek kart başvurusunda ya da kredi kartı sözleşmesinde imzası bulunmasa dâhi, kullanımı nedeniyle ek kart harcamalarından sorumlu olduğu kabul edilmiş ancak sorumluluğun hukukî dayanağı açıklanmamıştır.
Ek kart hamilinin taraf olmadığı bir kredi kartı sözleşmesine bi- naen kendisi lehine çıkarılan bir ek kredi kartını alarak kullanması neticesinde ek kart hamilinin kart çıkaran kuruluşa karşı sorumlu- luğu bulunduğunu kabul etmek gerekecektir. Ancak bu durumda ek kart hamilinin kredi kartı çıkarılması konusunda herhangi bir başvu- rusu ya da taahhüdü bulunmadığından sorumluluğun kaynağı sözleş- me olarak nitelendirilemez. Kart çıkaran kuruluş, asıl kart hamilinin başvurusu üzerine ve onun sorumluluğunda ek kart düzenlemiştir. Ek kart hamilinin kart çıkaran kuruluşa karşı sözleşmeden sğan so- rumluluğu bulunmamakla birlikte, ek kart harcamalarının sebepsiz zenginleşme hükümlerine dayanarak ek kart hamilinden talep edebi- leceğinin kabulü kanaatimizce uygun olacaktır.
Ek kart çıkarılmasında bir diğer ihtimal ek kart hamilinin asıl kre- di kartı sözleşmesinde imzasının bulunmamasına karşılık, ayrıca ek kart başvurusunda bulunmuş olmasıdır. Nitekim uygulamada kimi zaman “ek kart talep formu” adı altında basılmış bir form asıl kart hamili ile birlikte ek kart hamili tarafından da imzalanarak ek kart başvurusu gerçekleştirilmektedir. Benzer şekilde asıl kredi kartı için doldurulan ve sözleşme metni içermeyen bir kredi kartı başvuru formu imzala- mak suretiyle de ek kart başvurusu gerçekleştirilebilir. Bu hallerde asıl kredi kartı sözleşmesinde ek kart hamilinin imzası bulunmasa dâhi, yapılan bu başvuru söz konusu asıl kredi kartı sözleşmesine ilişkin ol- duğundan ek kart hamili yine sözleşme hükümleri uyarınca sorumlu tutulabilir. Zira doldurulan form kredi kartı sözleşmesiyle ilişkilidir ve ek kart hamili tarafından da sözleşmenin benimsendiğini göstermek- tedir. Konuya ilişkin Yargıtay kararlarında da bu gibi hallerde kredi sözleşmesinin fiilen benimsenmiş olması nedeniyle ek kart hamilinin sözleşmeye ilişkin sorumluluğunu kabul edilmektedir74.
74 Y. 12. HD., 2002/20851 E., 2002/18646 K. sayılı 25.09.2002 tarihli kararına göre; “
N.D., kredi kartı başvuru formunu imzalayarak ek kart talebinde bulunmuş ve ek kart hamili olmuş, kredi kartı ile harcamalar yapmıştır. Harcamaların ek kart kullanılarak yapılması da kredi sözleşmesinin fiilen benimsendiğini göstermek-
Ek kart hamilinin asıl kart hamili ile birlikte müteselsil olarak sorumluluğu hususunda, firma kartları için çıkarılan ek kartlar açı- sından sorumluluğun farklı şekilde belirlenmesini gerektiğini ileri süren görüşlere de rastlanmaktadır.75 Buna göre firma kartlarında, firma çalışanının asıl kart hamili olan firmanın ek kartını alıp alma- mak hususunda bir seçim hakkına sahip olmadığını, ayrıca ek kart ile yapılan harcamalardan hangisinin firma adına yapılan harcama, hangisinin firma çalışanının özel harcaması olduğunun tespit edile- meyeceğinden; firma kartlarında ek kart hamilinin ek kart ile yapı- lan harcamalardan sorumlu tutulamayacağı belirtilmektedir. Ancak ek kart hamilinin sorumluluğu konusunda yukarıdaki açıklamaları- mız göz önünde bulundurulmak kaydıyla kanımızca ek kart hamili- nin asıl kart hamilinin çalışanı sıfatını taşıması kart çıkaran kuruluş ile buna özel bir anlaşma sağlanmadıkça kart çıkaran kuruluşa karşı sorumluluğunu etkilemeyecektir. Ek kart hamili ile asıl kart hamili arasındaki yakınlık yalnızca bunlar arasındaki iç ilişkide önem taşır. Buna göre asıl kart hamili, ek kartı firma harcamalarında kullanan ça- lışanına rücu edemeyeceği gibi, firma harcamaları nedeniyle sorum- luluğu cihetine gidilen ek kart hamili de bu ödemesini asıl kart hamili olan firmaya rücu edebilecektir.
Bir diğer anlatımla ek kartlar arasında, ek kart hamillerinin so- rumluluğu yönünden firma kartları açısından bir ayrıma gitmek ka- naatimizce uygun olmayacaktır. Aksinin kabulü ek kart uygulama- sının ruhuyla bağdaşmaz. Zira firma çalışanının hangi harcamasının özel harcama, hangi harcamasının firma adına yapılan harcama oldu- ğu hususu; asıl kart hamili olan firma ile ek kart hamili olan çalışan arasındaki iç ilişkiye ait bir mesele olmakla, kart çıkaran kuruluşa ileri
tedir. Kaldı ki alacaklı banka asıl kart hamili ile ek kart hamiline usulüne uygun olarak hesap kat ihtarı göndermiş ve ihtara herhangi bir itiraz da yapılmamıştır. Bu durumda İİK 68/b uyarınca hesap kat ihtarı da kesinleştiğinden ek kart hamili yönünden mercice itirazın kaldırılması talebinin kabulü yerine reddi yerinde de- ğildir”.
75 Ateş, s. 181; Xxxxx, s. 565. Anılan yazarlar ek kartların aile kartları ve firma kartları
olarak iki türde ortaya çıkabileceğini belirtmektedir. Ancak daha önce ifade edil- diği üzere (bkz. yukarıda II-B) firma kartı ve ek kart terimleri aynı değildir. Zira ek kart, asıl kart hamilinin yalnız aile üyeleri veya çalışanları için değil, talepte bulunduğu herhangi bir üçüncü kişi lehine de çıkarılabilir. Buradaki açıklamala- rımız firma kartları için çıkarılan ek kartlar açısından geçerlidir.
sürülebilir bir savunma değildir. Bu nedenle ek kart ister aile üyeleri için çıkarılmış olsun ister firma kartı şeklinde çıkarılmış olsun, sözleş- me ile aksi kararlaştırılmış olmadıkça ek kart hamili harcamalarından sorumlu olacaktır. Zira yukarıda da açıklandığı şekilde, şayet ek kart hamili kredi kartı üyelik sözleşmesini imzalamamışsa, bu takdirde kartı çıkaran kurum ek kart hamilinden bu kullanımın karşılığını ta- lep edemeyecektir.
Ek kartın hamilinin asıl kart hamilinin eşi olması ve ek kartı evli- lik birliğine ilişkin giderler için kullanılması halinde de ek kart hami- linin ek kart hamilinin sorumluluğuna ilişkin sorumlulukta herhangi bir değişiklik olmaz. Bu durumda da ek kart harcamalarından ek kart hamili ile asıl kart hamili müteselsil sorumludur76.
C. Ek Kart Hamilinin Asıl Kart Kullanımına İlişkin Sorumluluğu
Uygulamada kimi zaman kredi kartı sözleşmesinin ek kart hamili tarafından “müşterek borçlu ve müteselsil kefil” sıfatıyla imzalandığı gö- rülmektedir. Ek kart hamilinin kendi harcamalarından sorumlu oldu- ğu açıktır. Burada tespiti gereken husus bu tür sorumluluk kayıtların- dan hareketle ek kart hamilinin, asıl kart kullanımından da sorumlu olması sonucuna ulaşılıp ulaşılamayacağıdır.
Bilindiği üzere kredi kartı sözleşmeleri bankalar tarafından tek taraflı ve matbu bir biçimde hazırlanan ve müşterisinin imzasına su- nulan sözleşmelerdir. Kart çıkaran kuruluşun tek taraflı olarak ha- zırlamış olduğu ek karta ilişkin hükmü içerir kredi kartı sözleşmesi 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu77’nun 20. maddesi78 ile BKKKK m. 24
76 Y. 19. HD.’nin 1997/3883 E., 1997/6037 K. sayılı ve 10.06.1997 tarihli kararında
da oyçokluğuyla bu yönde karar tesis edilmiş, ancak kararın karşı oy yazısında mülga MK hükümleri nazarında evlilik birliğine ilişkin giderler ve hatta ek kart hamilinin kendi çıkarına aşırı harcamaları durumunda dahi bankanın ek kart harcamalarını ancak asıl kart hamilinden talep edebileceği, ek kart hamilinin so- rumluluğuna gidilemeyeceği görüşü bildirilmiştir (Karar için bkz. Xxxxxxxxxx, Xxxxxx, Banka Kredi Sözleşmeleri ve Kredi Kartlarından Doğan Uyuşmazlıklar ve Akreditif, b. 5, İstanbul 2010, s. 780-781).
77 RG, 04.02.2011-27836.
78 Genel İşlem Koşulları ilk kez 2003 tarihinde yapılan bir değişiklik ile 4077 sayılı
Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun 6. maddesinde düzenlenmiş bir kav- ramdır. Bununla birlikte 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 20-25. maddelerinde
anlamında genel işlem koşulu ve TKHK m. 5 anlamında standart söz- leşme olarak nitelendirilmelidir. Buna göre ek kart hamilinin, asıl kart hamilinin kredi kartı kullanımı nedeniyle doğan borçlardan sorumlu olacağı yönündeki bir kayıt TBK’nin 21/2. maddesi anlamında sözleş- menin niteliğine ve işin özelliğine yabancı olduğundan yazılmamış kabul edilmelidir79. Bu tür bir sorumluluk ek kart çıkarılması amacı ile bağdaşmayacağından kanaatimizce mümkün değildir. Teminat amacı güden bir sözleşmenin varlığı ancak ek kart hamilinin açıkça ve ayrıca garantör, kefil gibi sıfatlarla da sözleşmeyi imzalaması halinde müm- kündür. Bu hallerde ise kefalet ve garanti sözleşmesine ilişkin geçerlik koşullarının varlığı ayrıca aranmalıdır80.
TBK m. 23 uyarınca; “Genel işlem koşullarında yer alan bir hüküm, açık ve anlaşılır değilse veya birden çok anlama geliyorsa, düzenleyenin aleyhine ve karşı tarafın lehine yorumlanır”. Bu durumda, genel işlem şartlarında yer alan asıl kart hamili ile ek kart hamilinin kredi kartı sözleşmesinden doğan borçlardan müteselsilen sorumlu olacağı yönündeki ibareler, sadece ek kart harcamalarına ilişkin olarak müteselsilen sorumlulu- ğun bulunduğu anlamına gelir, zira contra proferentem ilkesi gereği aksi kabul edilebilir değildir81.
de genel işlem koşulları hakkında düzenlemeler getirilmiştir. TBK’da yer alan bu maddenin uygulama alanı ise tüketiciler ile sınırlı değildir (Bkz. TBK 20. madde gerekçesi). Türk Borçlar Kanunu’nun 20. maddesine göre “Genel işlem koşulları, bir sözleşme yapılırken düzenleyenin, ileride çok sayıdaki benzer sözleşmede kul- lanmak amacıyla, önceden, tek başına hazırlayarak karşı tarafa sunduğu sözleşme hükümleridir. Bu koşulların, sözleşme metninde veya ekinde yer alması, kapsamı, yazı türü ve şekli, nitelendirmede önem taşımaz”. Ayrıntılı bilgi ve açıklamalar için bkz. Xxxxxxxx, Sefa, Banka Uygulamaları Açısından Yeni Borçlar Kanununun Genel İşlem Koşulları ve Eleştirisi, Bankacılar Dergisi, S.77, 2011, 108-117; Xxxxxx, Xxx Xxxxx “Genel İşlem Şartları”, Bankacılar Dergisi, S.72, Mart 2010, s. 85-93.
79 Yabancı hukuklarda da kredi kartı sözleşmesinde standart şartların sözleşmede
yer alması halinde dâhi ek kart hamilinin yalnız kendi kartının kullanımından müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulabileceğine kararlara rastlanmaktadır. LG Wiesbaden decision of 21.05.1984, 1 S 13/84 (1984) B. B. 1966 kararı için bkz. Sweet & Xxxxxxx Limited, German Tax and Business Law, London 2005, s. 1071.
80 Y. 19. HD.’nin 2001/2454 E., 2001/6698 K. sayılı ve 18.10.2001 tarihli kararında
“davalının sözleşmedeki konumunun müteselsil kefil olduğu davacı yanca belir- tilmişse de yapılan sözleşmede kefil olunan miktarın gösterilmediği gibi bu bö- lümde davalının imzasının da bulunmadığı, ek kart bölümünde davalının imzası alınmış ise de, davalıya hiçbir zaman ek kart verilmediği, kefil olunan miktar söz- leşmede yazılı olmadığı gibi belirlenebilir nitelikte de olmadığından geçerli bir kefaletin bulunmadığı” yönündeki esas mahkemesi kararını bu yönüyle onamıştır (Sinerji İçtihat Bankası).
81 Mülga 818 sayılı Borçlar Kanunu düzenlemeleri de aynı yönde bir çözüm
Burada belirtmek gerekir ki, kredi kartı sözleşmesinde kart çıka- ran kuruluş açısından asıl kart hamilinin borcu ödememesi rizikosu her zaman mevcuttur. Ek kart çıkarılması, asıl kart hamilinin daha önce güvence altına alınmamış olan borcuna güvence oluşturmaz. Ay- rıca ek kart sözleşmesinin niteliği ile ek kart hamilinin asıl kart hami- linin yaptığı harcamalardan sorumlu tutulması birbiri ile bağdaşmaz. Çünkü ek kartın amacı, kart çıkaran kuruluşun sadece ek kart hamili- nin ödeme gücü yönünden güvence altında olmasıyla sınırlı olup, asıl kart hamilinin ödeme gücünün güvence altına alınması değildir82.
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da kredi kartı sözleşmesine ek kart hamilinin sorumluluğunu genişletmek amacıyla konulan bu tür hükümlerin geçerli sayılamayacağı haklı olarak kabul edilmektedir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun ek kartlara ilişkin bir kararında83 buna ilişkin olarak, “Banka uygulamasında genel olarak kredi kartı üyelik sözleşmesini imzalayan asıl borçlu yanında onun arzusuna bağlı olarak dilerse eşine, çocuğuna ya da bir yakınına ek kart verilmektedir.
Dairemizin yerleşmiş uygulamasına göre, ek kart hamili, asıl kart hami- linin yaptığı harcamalardan sorumlu değil ise de, kendi ek kartıyla yapılan harcamalardan sorumludur. Ancak asıl kart sahibi, kendi harcamaları yanında ek kart hamilinin yaptığı harcamalardan da sorumludur (…).
BK.’nın 18. maddesine göre sözleşmelerin tarafların gerçek iradelerine uy- gun şekilde yorumlanması ve ona göre değerlendirilmesi gerekir. Sözleşmeye ek kart hamili olarak imza koyan davalının asıl kart hamilinin yaptığı harca- malardan müteselsil borçlu olma iradesiyle B.K.’nın 141.maddesinde öngörül- düğü biçimde bir yükümlülük altına girdiği düşünülemez” açıklamasına yer vermiştir. Ayrıca Yargıtay’ın ek kart hamilinin asıl kart kullanımından da sorumlu tutulmasını öngören kredi kartı sözleşmelerindeki bu ka-
tarzına ulaşılmasına imkân vermektedir. Zira mülga BK’nin 18. maddesine göre sözleşmelerin tarafların gerçek iradelerine uygun şekilde yorumlanması ve ona göre değerlendirilmesi gerekir. Sözleşmeye ek kart hamili olarak imza koyan davalının asıl kart hamilinin yaptığı harcamalardan müteselsil borçlu olma iradesiyle mülga BK’nin 141. maddesinde öngörüldüğü biçimde bir yükümlülük altına girdiği düşünülemez.
82 Ateş, s. 182; Xxxxx, s. 506.
83 YHGK’nin 1998/19-90 E, 1998/10 K. sayılı ve 11.02.1998 tarihli kararı (Çeker, s.
429, dn. 29).
yıtların geçerli olmayacağı ve sözleşme hükümlerinin ek kart hamili aleyhine yorumlanamayacağına ilişkin kararları da bulunmaktadır84.
Açıklanan nedenlerle kredi kartı sözleşmelerinde sıklıkla yer alan “ek kart hamili-müşterek ve müteselsil borçlu” gibi ibareler ek kart hamili- nin kendi harcamalarından müştereken ve müteselsil sorumluluğunu ifade etmek üzere eklendiğinden garanti ya da kefalet olarak yorum- lanmaya elverişli değildir. Ek kart hamilinin sorumluluğu, sadece ken- di kartından kaynaklanan borç ile sınırlı olup, asıl karta ilişkin borç- lardan dolayı ek kart hamili sorumlu tutulması mümkün değildir.85
Burada ayrıca belirtmek gerekir ki, yargı kararlarına ve doktrine hâkim olan bu görüş sonucunda uygulamada da kredi kartı sözleşme- lerinde ek kart hamilinin sorumluluğunu genişletmeye yönelik kayıt- lara bundan böyle yer verilmediği görülmektedir. Günümüzde kart çıkaran kuruluşlar genellikle kredi kartı sözleşmesinde ek kart hami- linin yalnızca kendi kullanımından sorumlu olacağı yönünde değişik- likler yaparak, ek kart hamilinin yalnızca kendi kullanımı nedeniyle asıl kart hamili ile birlikte müteselsil sorumlu olacağına kayıtlar kabul etmektedir. Bu durumda ek kart hamili ancak kendi harcamalarından asıl kart hamili müteselsil sorumlu olacak, ek kart kullanılmamış ise ek kart hamilinin herhangi bir sorumluluğu bulunmayacaktır86.
84 Yargıtay’ın Y.19. HD., 1997/3883 E. 1997/6037 K. sayılı ve 11.06.1997 tarihli ka-
rarında “Dairemizin yerleşmiş uygulamasına göre ek kart hamili, asıl kart hami- linin yaptığı harcamalardan kefaleten ya da asaleten sorumlu değil(…)dir” açık- lamalarına yer verilmiştir (Xxxxxxxxxx, s. 780-781). Aynı yönde bkz. Y. 19. HD., 2003/2051 E., 2003/4564 K. sayılı ve 27.04.2003 tarihli kararı; Y. 19. HD., 2002/613 E., 2002/5009 K. sayılı ve 26.06.2002 tarihli kararı (Sinerji İçtihat Bilgi Bankası).
85 Aynı yönde bkz. Y. 12. HD.’nin 18.01.2002, 2001/22010 E. ve 2002/679 K. sayı-
lı ve 18.01.2002 tarihli kararı; Y. 13. HD.’nin 1995/10155 E., 1995/11050 K. sayı- lı ve 11.12.1995 tarihli kararı; Y. 19. HD.’nin 1999/6745 E., 2000/220 K. sayılı ve 21.02.2000 tarihli kararı (Kazancı İçtihat Bilgi Bankası).
86 Y. 19. HD.’nin 2002/7253 E., 2003/5131 K. sayılı 14.05.2003 tarihli kararında; “Da-
valıların kredi kartı sözleşmesine ek kart hamili (müşterek müteselsil borçlu) sı- fatı ile imzaladıkları, bu durumda sorumluluklarının ek kart kullanılması halinde kullandığı limitle sınırlı olduğu, asıl borçlunun kredi kartı kullanımı ile oluşan borçtan dolayı bir sorumluluklarının bulunmadığı davalı S.E.’nin ek kredi kartı almadığı ve kullanmadığı gerekçesiyle davalı S.E. hakkındaki davanın reddine” yönelik esas mahkemesinin kararının onanmasına karar verilmiştir. Aynı yönde bkz. Y. 13. HD.’nin 2005/2275 E., 2005/8425 K. sayılı 16.05.2005 tarihli kararı (Si- nerji İçtihat Bilgi Bankası).
D. Ek Kart Hamilinin Diğer Ek Kartların Kullanımına İlişkin Sorumluluğu
Ek kart hamilinin diğer ek kart hamillerinin yaptığı harcamalar- dan sorumlu tutulması mümkün değildir. Zira ek kart hamilleri ara- sında doğrudan bir bağlantı olmayıp, dolaylı bir bağlantı vardır. Ek kart hamili özellikle firma kartları için çıkarılan ek kartlarda, çoğu zaman kendilerinin yanında başka kimlere ek kart verildiğini dâhi bilmemektedir. Bundan dolayı kendisi için sorumluluk riski, tama- men önceden hesaplanamaz bir hâl almakta olduğundan, kredi kartı sözleşmelerine konulabilecek bu tür şartlar da iyiniyet kurallarına ay- kırı ve geçersiz kabul edilmelidir.87 Kredi kartı sözleşmesindeki bu tür kayıtlar aynı zamanda menfaatler dengesine ek kart hamili aleyhine bir aykırılık oluşturacağından geçersizliği şeklinde bir sonuca gidil- mesi uygun olacaktır.
E. Kefilin Ek Kart Kullanımına İlişkin Sorumluluğu
Kefilin kredi kartının kullanımına ilişkin sorumluluğuna ilişkin BKKKK m.24/5’te bir düzenlemeye yer verilmiştir. Buna göre; “Kart hamilinin borcu kefile bildirilmedikçe, kefil için temerrüt durumunun oluş- mayacağı sözleşmede gösterilir. Sözleşme hükümlerinde kefilin sorumluluğu- nu artırıcı nitelikteki değişikliklere ve kartın kullanım limitinin yükseltilme- sine ilişkin olarak kefilin ilave şartlara dair sorumluluğunun başlaması için kefilin yazılı onayının alınması şarttır. Kredi kartı kullanımlarındaki kefalet, Borçlar Kanunu’nda belirtilen adi kefalet hükümlerine tabidir. Asıl borçluya başvurulup borcun tahsili için tüm yollar denenmeden kefilden borcun ifası istenemez”. Benzer şekilde TKHK m. 4/6. maddesi uyarınca; “Tüketici işlemlerinde, tüketicinin edimlerine karşılık olarak alınan şahsi teminatlar, her ne isim altında olursa olsun adi kefalet sayılır”. Buna göre kefilin sorumlu- luğu her halde öncelikle asıl borçluya başvurulması şartına bağlıdır.
Kefilin sorumluluğunun kapsamına ek kart harcamalarının dâhil olup olmayacağı yönünde bir düzenleme ise kanunlarımızda mevcut değildir. Kefalet gerçekleştirildiği anda bir ek kart başvurusu yapılmış
87 Ateş, s. 183; Xxxxx, s. 567.
ve kefil de bundan haberdar ise ek kart harcamalarından bu harcama- lardan kefilin sorumluluğu bulunacağı açıktır. Zira bu durumda kefi- lin, sorumluluğunun kapsamına ek kart harcamalarının da girdiğini önceden tahmin etmesi ve bilerek kefil olması söz konusudur.
Kefaletin gerçekleştirilmesinden sonra ek kart talebinde bulunul- ması halinde ek kart harcamalarının kefilin sorumluluğu kapsamına girip girmeyeceğini tespiti gerekir. BKKKK m. 24/5 hükmünde kefilin sorumluluğun kefalette bulunduğu limitle sınırlı olduğu, “kefilin so- rumluluğunu artırıcı nitelikteki değişikliklere” ilişkin olarak kefilin yazılı onayının alınması gerektiği belirtilmektedir. Ancak burada ek kart çıkarılmasına ilişkin talep, (ek kart için asıl karttan ayrı bir limit belir- lenmedikçe) kefilin sorumluluğunu artırıcı nitelikte değildir. Zira ek kart asıl kartın limitini paylaşacağından ve kefilin sorumluluğunu ar- tırıcı nitelikteki değişiklikler kapsamında değerlendirilmemelidir. Di- ğer yandan kredi kartı sözleşmelerinde genellikle asıl kart hamilinin talebi üzerine ek kart çıkarılabileceği yönünde hükümlere yer veril- mekte, bu tür şartlara kefil kefilliği sırasında vakıf olmaktadır. Kredi kartı sözleşmesinden doğan borçlara kefil olan kefilin bu sözleşmeye istinaden çıkarılan ek kart harcamalarından da sorumlu tutulabilmesi amaca uygun bir çözüm olacaktır.
Kefil ister kredi kartı sözleşmesinin yapıldığı sırada ister sonra- dan talep üzerine verilen ek kartların kullanımından dolayı sorumlu olsun, kefile başvuru için öncelikle ek kart hamiline başvuru şartının aranıp aranmayacağının tespiti gerekir. Zira yukarıda değinildiği üze- re kredi kartlarında kefalet gerek BKKKK m. 24/5 gerek TKHK m. 4/6 uyarınca adi kefalet hükümlerine tâbidir. Buna göre kefilin sorumlu- luğuna başvurmak için öncelikle asıl kart hamilinin takip edilmesinin yanında ek kart kullanımına ilişkin olarak ek kart hamilinin de kefile başvurudan evvel takip edilmesi gerekir. Zira burada ek kart harca- malarından dolayı asıl kart hamili ile birlikte ek kart hamili de müte- selsil sorumludur. Ayrıca belirtmek gerekir ki ek kart kullanımından doğan borcu ödemek zorunda kalan kefil, bu ödeme dolayısıyla hem asıl kart hamiline hem de ek kart hamiline rücu edebilecektir.
SONUÇ
Ek kart, asıl kart hamillerinin kredi kartlarını başkalarına kullan- dırmaları yasağını yumuşatmak üzere kart çıkaran kuruluşların uy- gulaması sonucunda ortaya çıkmış bir kavramdır. Kredi kartı kulla- nımının artmasına paralel bir artış gösteren ek kart kullanımı birçok faydayı beraberinde getirmektedir. Ek kart uygulaması; çıkarılması sırasında ek kart hamilinin kredi değerliliğinin araştırılmasına gerek bulunmaması, kredi kartı çıkarılamayacak durumda olan kişilere de bu yolla kredi kartı kullanma olanağı sağlanması, ek kartlar için ge- nellikle asıl karta oranla daha düşük kart yenileme ücreti alınması, aile ve işyerlerinde harcamaların tek elden yönetim ve denetimini ko- laylaştırması gibi nedenlerle kredi kartı kullanıcıları açısından tercih sebebidir. Bununla birlikte kart çıkaran kuruluşlar da ek kart çıkar- makla kart sürümünü artırmakta ve daha basit bir hesap tutma yönte- miyle daha fazla kredi kartı kullanıcısına ulaşmaktadır.
Hukukumuzda ek kart kavramı ilk kez BKKKK’de yer almakla birlikte, burada da ek karta ilişkin yeterli düzenleme mevcut değildir. Zira kanunun BDDK tarafından hazırlanan tasarısı taslağında yer alan ek kart tanımı ve ek kart hamilinin sorumluluğuna yer veren 15. mad- de düzenlemesi kanun tasarısından çıkarılarak kanunlaşamamıştır. Uygulamada sıklıkla başvurulan ve birçok uyuşmazlığa konu olan ek kart ilişkisine ilişkin olarak açık bir düzenlemeye gidilmesi özellikle ek kart ilişkisinde tarafların sorumluluğunun kapsamı ile ek çıkarıl- ması ve kullanılması konularında ortaya çıkabilecek tereddütleri gi- dermek açısından faydalı olacaktır.
Ek kart uygulamasından ve yargı kararlarından hareketle ek kar- ta ilişkin bazı tespitlere ulaşılmıştır. Buna göre ek kart ilişkisinde ku- ral olarak ek kart hamili kredi kartı sözleşmesinin yapılması ya da ek kart başvurusu sırasında sözleşmeye taraf olmaktadır. Bu halde ek kart ilişkisi, ek kart hamili ile asıl kart hamilinin ek kartın kullanı- mından sorumlu olduğu kendine özgü bir isimsiz akit olarak ortaya çıkar. Bu sözleşme ilişkisinde ek kart kullanımından doğan sorumlu- luk asıl kart hamili ile birlikte müteselsilen ek kart hamiline aittir. An- cak ek kart hamili, asıl karta ilişkin harcamalardan sorumlu değilken, asıl kart hamili kendi harcamaları yanında ek kart hamilinin yaptığı
harcamalardan da sorumludur. Asıl kart hamilinin ek kart kullanımı nedeniyle kart çıkaran kuruluşa yapmış olduğu ödemeleri ek kart ha- miline rücu imkânı mevcuttur.
Bununla birlikte ek kart hamilinin hiçbir talebi ve hatta haberi ol- maksızın kendisi için ek kart çıkarılması ihtimali ile de uygulamada karşılaşılmaktadır. Bu hallerde ek kart hamilinin kredi kartı sözleşme- sine taraf olmaması nedeniyle sözleşmeden doğan sorumluluğunun varlığından söz edilemez. Ek kart hamili, talebi olmasa da ek kartı alıp kullanmışsa bu kullanımından sebepsiz zenginleşme hükümleri- ne göre sorumlu tutulabilmelidir.
KAYNAKÇA
Açıkgül Xxxxx/Açıkgül Xxxx Xxx, Xxxxx ve Uygulamada Kredi Kartı Sözleşmeleri, Ankara 2007.
Xxxxxx Xxxxxx, Türk Hukuku ve Mukayeseli Hukuk Açısından Tüketici Kredisi, Ankara 1999 (Tüketici Kredisi).
Xxxxxx Xxxxxx, “Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun Çerçevesinde Kredi Kartları”, AÜHFD, 2003, C. 3, S. 52, s. 103-119 (Kredi Kartları).
Xxxxx X.Yılmaz, Tüketici Hukuku, b. 3, Bursa 2006.
Ateş Derya, Banka Kredi Kartı Sözleşmelerinin Hukuki Niteliği ve Ek Kart, Yayım- lanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara 2000.
Xxxx Xxxxxxxx/Biçkin İnci/Xxxxx Xxxxxxx, Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu (Getirilen Yenilikler), Ankara 2006.
Xxxxx, Xxxxxxx, Tüketici Kredisi Açısından Kredi Kartı Uygulaması, Ankara 2004. Ceylan Ebru, Türk, İsviçre ve Avrupa Birliği Hukukunda Kredi Kartını Kullanan Tü-
keticinin Hukuki Durumu, İstanbul 2010.
Çeker Xxxxxxx, Kredi Kartı Uygulaması ve Xxxx Xxxxx Açısından Kredi Kartının Hukuka Aykırı Kullanımı, Ankara 1997.
Xxxxxx Xxx Xxxxx, “Genel İşlem Şartları”, Bankacılar Dergisi, Mart 2010, S.72, s. 85-93. Eren, Xxxxxx, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, b. 10, Ankara 2014.
Xxxxxxx Xxx Xxxxx, “Banka Kartı veya Kredi Kartının Hukuka Aykırı Kullanımında Kart Hamilinin Hukuki Sorumluluğu”, Bankacılar Dergisi, Eylül 2010, S. 74, s. 26-4.
Xxxxxx Xxxx, Tüketici Kredisi Sözleşmeleri, İstanbul 1998.
Göndoğdu Gökmen, Kredi Kartını Çıkaran Kuruluş ile Kart Hamili Arasındaki İliş- kiler, Prof. Dr. Xxxxxxx Xxxxx’x Armağan, İstanbul 2007, C. II, s. 1435-1472.
İşgüzar, Xxxxx, Banka Kredi Kartı Sözleşmeleri, Ankara 2003. Kaya, Feridun, Türkiye’de Kredi Kartı Uygulaması, İstanbul 2009.
Xxxxxxxxx Xxxxx X., Borçlar Hukuku Genel Hükümler, b. 17., Ankara 2013.
Xxx, Xxxxxxxx, Personal Financial Plannig, 4th Ed., Singapore 2011.
Xxxxxxxxxx Xxxxxx, Banka Kredi Sözleşmeleri ve Kredi Kartlarından Doğan Uyuş- mazlıklar ve Akreditif, b. 5, İstanbul 2010.
Önder Fahrettin/Xxxxx Xxxxx, “6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanı Açısından Tüketici Kredisi Sözleşmelerinde Bankaya Verilen Şahsi Güvence: Xxx Xxxxxxx Sözleşmesi”, Xxxxxxxx Xxxxxxx Üniversitesi İİBF Dergisi, 2013, C. 18, S. 3, s. 25-46.
Reisoğlu Sefa, Banka Uygulamaları Açısından Yeni Borçlar Kanununun Genel İşlem Koşulları ve Eleştirisi, Bankacılar Dergisi, S.77, 2011, s. 25-46.
Xxxxxxxx Xxxx, “Tüketici Kredileri Hukukî Sorunlar: 4077 Sayılı Yasada Değişiklik Öngören Taslak”, Bankacılar Dergisi, S. 69, 2008 (Tüketici Kredileri), s. 50-72.
Sweet & Xxxxxxx Limited, German Tax and Business Law, London 2005.
Xxxxx Xxxx Hami, Satış Noktasından Elektronik Fon Transfer Sistemi (EFTPOS) ve Hukukî Niteliği, İstanbul 2000.
Xxxxxx Xxxxx, Uygulamacı Gözüyle Banka Kartları Mevzuatı ve Uygulaması, Ankara 2007.
TakanMehmet/Xxxxxxxxxx Xxxxx Xxxx, Bankacılık, Teori, Uygulama ve Yöntem, b. 3, Ankara 2011.
Xxxxxxxx Xxxxx, Borçlar Hukuku: Özel Borç İlişkileri, b. 3, C. 2, Ankara 1987.
TBB Kredi Kartları Çalışma Grubu (Ed. Himmetoğlu, Buket), Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu Değerlendirme Toplantısı, Bankacılar Dergisi, S. 56, 2006, s. 94- 104.
Teoman Xxxx, Hukukî Yönden Kredi Kartı Uygulaması, b. 2, İstanbul 1996. Xxxxx, Xxxx, Banking Law and Practise, Singapore 2012.
Zevkxxxxx Xxxxx/ Xxxxxxx Xxxxx, Tüketicinin Korunması Hukuku, b. 3, Ankara 2004.